Σοβαρά ερωτήματα για το αν εφαρμόστηκε σωστά το πρόγραμμα επιτήρησης που υπήρχε για την πρόληψη του αφθώδη πυρετού και άλλων εξωτικών νοσημάτων στη Λέσβο έθεσε ο Στρατής Νικολάου, μιλώντας στον Θράσο Αβραάμ και στον ραδιοφωνικό σταθμό ΣΤΟ ΝΗΣΙ 99 FM.

Ο ίδιος αποκάλυψε ότι υπήρχε συγκεκριμένο σχέδιο κλινικών ελέγχων, δειγματοληψιών και επιτήρησης των κοπαδιών από το 2017, το οποίο σχεδιάζεται από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και υλοποιείται από την Περιφέρεια, θέτοντας ευθέως το ερώτημα γιατί η νόσος δεν εντοπίστηκε νωρίτερα, παρά τις εκτιμήσεις ότι βρισκόταν στο νησί ήδη από τον Ιανουάριο.

Όπως ανέφερε, το πρόγραμμα προέβλεπε κλινική παρατήρηση των ζώων μέσα στις εκτροφές, δειγματοληψίες και συστηματικούς ελέγχους για νοσήματα όπως ο αφθώδης πυρετός, η ευλογιά, η πανώλη των μικρών μηρυκαστικών και η οζώδης δερματίτιδα. Σύμφωνα με τον ίδιο, μόνο για τον αφθώδη πυρετό προβλέπονταν χιλιάδες δείγματα κάθε χρόνο.

Η εμπειρία του 2017 και όσα δεν προχώρησαν

Όπως ανέφερε, τον Σεπτέμβριο του 2017, με το πρώτο κρούσμα ευλογιάς στις 19 Σεπτεμβρίου, η τότε διαχείριση περιλάμβανε άμεση κινητοποίηση κτηνιάτρων από τον στρατό, ταχύτερη αναχαίτιση της νόσου, καταβολή αποζημιώσεων και χορήγηση ενίσχυσης de minimis για πρώτη φορά στη Λέσβο.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη δημιουργία συλλόγου κτηνοτρόφων που είχαν πληγεί από επιζωοτίες, με στόχο να αποκτήσουν θεσμική φωνή απέναντι στο κράτος. Όπως είπε, το καταστατικό του συλλόγου υπάρχει ακόμη και μπορεί να αξιοποιηθεί ξανά από τους σημερινούς πληγέντες, ώστε να διεκδικήσουν οργανωμένα και θεσμικά τα δικαιώματά τους.

Ο κ. Νικολάου υπογράμμισε επίσης ότι τότε είχε τεθεί προς το Υπουργείο η ανάγκη για νόμο περί ανωτέρας βίας διάρκειας 2 ετών, ώστε οι κτηνοτρόφοι που έχαναν τα κοπάδια τους να εξακολουθούν να λαμβάνουν επιδοτήσεις και να συμμετέχουν σε προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης μέχρι να ανασυστήσουν τις εκτροφές τους. Κατά τον ίδιο, η ρύθμιση αυτή δεν προχώρησε όταν ανέλαβε κυβέρνηση η ΝΔ το 2019, όπως δεν προχώρησε και η προκήρυξη για την πρόσληψη 184 κτηνιάτρων, από τους οποίους 8 θα έρχονταν στη Λέσβο.

Το ζητούμενο της ρευστότητας

Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν η ανάγκη άμεσης ρευστότητας στον αγροτικό και κτηνοτροφικό χώρο. Ο κ. Νικολάου αναφέρθηκε στο Ταμείο Εγγυήσεων στον αγροτικό τομέα, το οποίο, όπως είπε, δημιουργήθηκε με συμμετοχή ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων και πόρων του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τέτοια εργαλεία είναι κρίσιμα σε περιόδους επιζωοτιών, όχι μόνο για τις αποζημιώσεις ζώων ή γάλακτος, αλλά και για τη στήριξη συνεταιρισμών και επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν άμεσες ανάγκες πληρωμών, επιταγών, ζωοτροφών και λειτουργικών υποχρεώσεων.

Έφερε ως παράδειγμα τον Συνεταιρισμό Μεσοτόπου, σημειώνοντας ότι σε τέτοιες συνθήκες ένας συνεταιρισμός χρειάζεται κεφάλαια για να στηρίξει τους παραγωγούς του και να καλύψει ανοιχτές υποχρεώσεις. Όπως τόνισε, χρήματα υπάρχουν, αλλά είναι διασκορπισμένα σε πολλά διαφορετικά ταμεία και μηχανισμούς, με διαφορετικές προϋποθέσεις, γεγονός που οδηγεί σε καθυστερήσεις.

Ευθύνες για την καθυστέρηση και ανάγκη επίσημης ενημέρωσης

Ο Στρατής Νικολάου στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη επίσημης και καθημερινής ενημέρωσης των κτηνοτρόφων και της κοινωνίας. Συμφώνησε με την παρατήρηση ότι απουσιάζει ένα σταθερό κέντρο ενημέρωσης από την Περιφέρεια και το Υπουργείο, το οποίο θα απαντά με σαφήνεια στα ερωτήματα που δημιουργούνται.

Όπως είπε, η απουσία επίσημης φωνής αφήνει χώρο σε φήμες, παραπληροφόρηση και αντικρουόμενες απόψεις, με αποτέλεσμα οι κτηνοτρόφοι να μη γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν. Κατά τον ίδιο, η κρίση δεν είναι μόνο κτηνιατρική. Είναι κοινωνική, οικονομική και παραγωγική, καθώς πλήττει κτηνοτρόφους, συνεταιρισμούς, τυροκομεία, χωριά, εξαγωγές, εμπορικά σήματα και αγορές που χτίστηκαν με κόπο επί πολλά χρόνια.

Οι εμβολιασμοί και οι ευρωπαϊκοί κανόνες

Αναφερόμενος στο ζήτημα των εμβολιασμών, ο κ. Νικολάου ξεκαθάρισε ότι η λεγόμενη απόφαση Φιντάνζα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αποτυπώνει πολιτική κατεύθυνση, αλλά δεν αποτελεί δεσμευτικό νόμο, οδηγία ή κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όπως εξήγησε, η βασική ευρωπαϊκή στρατηγική για τον αφθώδη πυρετό είναι η εκρίζωση με ολική θανάτωση των ζώων στις μολυσμένες εστίες, ακόμη και αν κάποια από αυτά είναι υγιή. Πρόκειται, όπως είπε, για την πιο γρήγορη και αποτελεσματική μέθοδο, υπό την προϋπόθεση ότι η νόσος εντοπίζεται στην αρχή της.

Παράλληλα, σημείωσε ότι υπάρχουν μορφές εμβολιασμού, είτε ως εμβολιασμός που ακολουθείται από θανάτωση, είτε ως προληπτικός εμβολιασμός με διατήρηση των υγιών ζώων και συνεχή έλεγχο. Ωστόσο, για να εφαρμοστεί παρέκκλιση από την κύρια στρατηγική, απαιτείται τεκμηριωμένο αίτημα από το αρμόδιο Υπουργείο προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Χωρίς τέτοιο αίτημα, όπως είπε, δεν υπάρχει περίπτωση να αποφασιστεί εμβολιασμός από μόνος του.

Το ΠΟΠ, οι εξαγωγές και το εμπόριο

Για το ζήτημα των ΠΟΠ τυροκομικών προϊόντων, ο κ. Νικολάου ανέφερε ότι το ΠΟΠ συνδέεται με το τοπικό γάλα, τη σύνθεση και τη διαδικασία παραγωγής, όχι άμεσα με τον εμβολιασμό. Εκείνο που μπορεί να πληγεί, όπως εξήγησε, είναι η δυνατότητα εξαγωγών σε τρίτες χώρες και μεγάλες αγορές, όπως η Αμερική, ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Αγγλία, λόγω αυστηρών πρωτοκόλλων και πιστοποιητικών.

Κατά τον ίδιο, αν υπάρξουν δυσκολίες στις εξαγωγές τυριών ή κρέατος, τότε η συνέπεια θα είναι πίεση στις τιμές, μείωση της αξίας του γάλακτος και πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση για κτηνοτρόφους και τυροκόμους.

Ο κ. Νικολάου σημείωσε ότι η επιλογή του προληπτικού εμβολιασμού μπορεί να οδηγήσει τη χώρα σε ένα μακροχρόνιο καθεστώς χώρας ελεύθερης από αφθώδη πυρετό με εμβολιασμό, κάτι που επηρεάζει το εμπόριο και τις εξαγωγές. Για τον λόγο αυτό, όπως είπε, απαιτείται σοβαρή μελέτη κόστους και οφέλους πριν ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση.

Το γάλα που καταστρέφεται και η ηθική διάσταση

Σχολιάζοντας τις ποσότητες γάλακτος που συνεχίζουν να καταστρέφονται, ο Στρατής Νικολάου έκανε λόγο για ηθικά και περιβαλλοντικά απαράδεκτη πρακτική, όταν υπάρχουν δυνατότητες απορρόφησης από άλλα τυροκομεία.

Όπως είπε, σε ορισμένες περιπτώσεις τυροκόμοι εκτός νησιού που συνεργάζονται με μονάδες και συνεταιρισμούς της Λέσβου δεν μπορούν να τυροκομήσουν ή να μεταφέρουν όλη την ποσότητα που είχαν συμφωνήσει να παραλάβουν, με αποτέλεσμα γάλα να οδηγείται σε καταστροφή.

Γιατί καθυστερεί ο επιδημιολογικός χάρτης

Ο κ. Νικολάου απέδωσε την καθυστέρηση στη διαμόρφωση πλήρους επιδημιολογικού χάρτη στη μη άμεση και επαρκή κινητοποίηση του κρατικού μηχανισμού. Όπως είπε, έπρεπε από την πρώτη στιγμή να έχουν έρθει περισσότεροι κτηνίατροι από την υπόλοιπη χώρα, ώστε να ελεγχθούν γρήγορα όλες οι εκτροφές του νησιού.

Περιέγραψε τη σημερινή διαδικασία ως πολύ αργή, καθώς τα συνεργεία φτάνουν, σύμφωνα με την εικόνα που ο ίδιος έχει, να ελέγχουν μόλις 2 εκτροφές την ημέρα. Με περίπου 3.000 εκτροφές στο νησί, όπως σημείωσε, είναι φανερό ότι με τέτοιους ρυθμούς η διαδικασία δεν μπορεί να ολοκληρωθεί γρήγορα.

Το παράδειγμα της Κύπρου και το χαλούμι

Απαντώντας σε ερώτημα για το πώς η Κύπρος εξάγει χαλούμι σε συνθήκες αφθώδη πυρετού, ο κ. Νικολάου σημείωσε ότι η Κύπρος έχει ειδικές εμπορικές συμφωνίες και ότι το χαλούμι υφίσταται ιδιαίτερη θερμική επεξεργασία. Όπως είπε, το προϊόν περνά από υψηλή θερμοκρασία, γεγονός που το καθιστά ασφαλές, ενώ παράλληλα εφαρμόζονται αυστηρά μέτρα βιοασφάλειας.

Για τη φέτα και τα άλλα τυριά, ανέφερε ότι η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει πως ο ιός μπορεί να αδρανοποιηθεί με παστερίωση και όξινο περιβάλλον, ωστόσο οι διεθνείς οργανισμοί και οι αγορές ζητούν αυστηρή ιχνηλασιμότητα και αποδείξεις για κάθε στάδιο παραγωγής και ωρίμανσης. Αυτό, όπως είπε, μπορεί να δημιουργήσει μεγάλες δυσκολίες ιδίως στα μικρά τυροκομεία του νησιού.

Μια κρίση που ανοίγει τη συζήτηση για το μέλλον

Κλείνοντας, ο Στρατής Νικολάου υπογράμμισε ότι η Λέσβος δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την κρίση μόνο με αποσπασματικά μέτρα. Χρειάζεται ανασύσταση του κτηνοτροφικού τομέα, στήριξη των συνεταιρισμών, επαρκής χρηματοδότηση, νέα εργαλεία ανθεκτικότητας και ένας σχεδιασμός προσαρμοσμένος στις ιδιαιτερότητες του νησιού.

Όπως σημείωσε, η σημερινή κατάσταση μπορεί να μετατραπεί σε αφετηρία για έναν νέο κτηνοτροφικό τομέα, πιο οργανωμένο, πιο ανθεκτικό και πιο βιώσιμο. Προϋπόθεση, όμως, είναι να υπάρξει σοβαρότητα, επιστημονική τεκμηρίωση και πολιτική απόφαση για μια ουσιαστική ανασυγκρότηση, πέρα από τη διαχείριση της άμεσης κρίσης.

Δείτε ολόκληρη τη συνέντευξη του κ.Νικολάου στο βίντεο που ακολουθεί: