Μια εμπεριστατωμένη ανάλυση των δεδομένων που οδήγησαν τον ΟΠΕΚΕΠΕ στη σημερινή του εικόνα έκανε ο συντάκτης αγροτικών θεμάτων του «Ν»  Νίκος Μανάβης, μιλώντας με τη δημοσιογράφο Μαρία Χατζηγεωργίου στην εκπομπή «Μεσημεριανοί Διάλογοι». Με λόγο τεκμηριωμένο, ο Νίκος Μανάβης εξήγησε ότι όσα βλέπουμε σήμερα στα δελτία ειδήσεων και στο διαδίκτυο δεν αποτελούν κεραυνό εν αιθρία. Αντίθετα, είναι το φυσικό επακόλουθο μιας πορείας που κρατά τουλάχιστον τρεις δεκαετίες.

«Από το 1995 που θυμάμαι τον ΟΠΕΚΕΠΕ, δεν υπήρξε ποτέ εποχή που να λειτουργεί χωρίς προβλήματα», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η παθογένεια του οργανισμού, όπως τόνισε, δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Τα «πανογραψήματα» της δεκαετίας του 1990, όταν η χώρα δήλωνε παραγωγή ελαιολάδου έως και 500.000 τόνους ενώ η πραγματική παραγωγή ήταν μόλις 300.000, είναι ενδεικτικά της χρόνιας στρέβλωσης.

Ποιοι είναι οι κύριοι λόγοι της σημερινής κατάρρευσης; Ο Μανάβης τους συνοψίζει σε δύο βασικούς άξονες: την υποστελέχωση και την απώλεια του ελέγχου των κρίσιμων δεδομένων. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ διαθέτει μόλις το 30% του προσωπικού που θα έπρεπε να έχει. Ταυτόχρονα, τα ψηφιακά εργαλεία που θα έπρεπε να ανήκουν στον οργανισμό, είναι ουσιαστικά στα χέρια ιδιωτικών τεχνικών συμβούλων – δύο μεγάλων εταιρειών πληροφορικής που ελέγχουν το σύστημα ΩΣΔΕ. «Το ποιος έχει τον έλεγχο των στοιχείων, είναι το κεντρικό ερώτημα πίσω από όλα αυτά που βλέπουμε», υπογράμμισε.

Η σημασία αυτών των δεδομένων – το «μετάδεδομενικό» χρυσωρυχείο, όπως το χαρακτήρισε – είναι τεράστια. Στις βάσεις του ΟΣΔΕ περιέχονται στοιχεία για 650.000 παραγωγούς. Ποιος έχει πρόσβαση σε αυτά τα στοιχεία, ποιος μπορεί να τα διαχειριστεί ή να τα εκμεταλλευτεί, είναι ένα ερώτημα με πολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις. «Κανονικά, αυτά τα δεδομένα θα έπρεπε να είναι στα χέρια του Δημοσίου, όχι ιδιωτών», επεσήμανε ο Μανάβης.

Η συζήτηση όμως δεν περιορίστηκε μόνο στα δομικά προβλήματα. Ο έμπειρος δημοσιογράφος έδωσε και τη μεγάλη εικόνα των σκανδάλων που έχουν έρθει στο φως, όπως το σκάνδαλο των 3 εκατομμυρίων ευρώ που ερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, με παραγωγούς από την Κρήτη που δήλωναν ανύπαρκτα βοσκοτόπια. «Ούτε αυτό είναι καινούριο», τόνισε. Η πρακτική να δηλώνονται απομακρυσμένες εκτάσεις υπήρχε από το 2015, ως «τεχνική λύση» που εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, για να ξεπεραστεί η απουσία διαχειριστικών σχεδίων βόσκησης.

Πίσω από όλα αυτά, ωστόσο, κρύβεται κάτι βαθύτερο: το ζήτημα της πολιτικής ανοχής. Όπως τόνισε ο Νίκος Μανάβης, «δεν είναι υπόθεση ενός κόμματος ή μιας κυβέρνησης. Είναι διαχρονικό. Τα ίδια προβλήματα υπήρχαν και παλιότερα και συνεχίζουν». Η έλλειψη ολοκληρωμένων διαχειριστικών σχεδίων βόσκησης, οι εκτάσεις που δεν έχουν σαφές ιδιοκτησιακό καθεστώς, οι ασαφείς τίτλοι και το δασολόγιο, όλα αυτά συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα. Και όταν η κατάσταση εκτραχύνεται, κάποιοι επιτήδειοι εκμεταλλεύονται τα κενά και τις αδυναμίες.

Σύμφωνα με τον Μανάβη, αυτός είναι ο λόγος που βλέπουμε τα σκάνδαλα να επανέρχονται με παραλλαγές κάθε φορά. Στην Κρήτη, ναι, υπάρχει έντονο πρόβλημα, αλλά «δεν πρέπει να δαιμονοποιούμε μόνο την Κρήτη», όπως είπε. Αντίστοιχα φαινόμενα υπάρχουν σε όλη τη χώρα, από το Βόρειο Αιγαίο έως τη Θεσσαλία.

Όμως, το μεγαλύτερο σκάνδαλο, κατά τον Μανάβη, είναι η άνιση κατανομή των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων συνολικά. «Το 80% των επιδοτήσεων πηγαίνει στο 10% των αγροτών», τόνισε. Αυτό το ευρωπαϊκό «καθεστώς» επιδοτεί τους λίγους μεγάλους και αφήνει τους μικρούς αγρότες στο περιθώριο. Το αποτέλεσμα είναι να κινδυνεύει η αγροτική παραγωγή, οι επενδύσεις ζωής μικρών αγροτών, αλλά και η επισιτιστική επάρκεια της χώρας.

Με φόντο αυτές τις αποκαλύψεις, ο Νίκος Μανάβης κατέληξε στο αυτονόητο: «Η ανάγκη στήριξης των μικρών αγροτών δεν είναι απλώς κοινωνικό ζήτημα. Είναι στρατηγικό θέμα επιβίωσης». Η κατάρρευση του ΟΠΕΚΕΠΕ, όπως την παρακολουθούμε σήμερα, δεν είναι μια «είδηση». Είναι το αποτέλεσμα μιας πορείας δεκαετιών, που αφήνει πίσω της χαμένους παραγωγούς και αμφίβολες πολιτικές επιλογές. Και αυτή τη φορά, οι αγρότες είναι – για άλλη μια φορά – αυτοί που θα πληρώσουν το μάρμαρο. 

Το μεγάλο στοίχημα και η αγωνία των αγροτών ωστόσο είναι αν θα καταφέρει μέσα σε αυτό το προβληματικό πλαίσιο ο ΟΠΕΚΕΠΕ το επόμενο διάστημα να φανεί συνεπής απέναντι στους χιλιάδες αγρότες που περιμένουν τις επιδοτήσεις τους. Όπως είπε, γενικότερα είναι αρκετά αμφίβολο αν ο Οργανισμός που είναι στο όριο της κατάρρευσης θα μπορέσει να κάνει πληρωμές τον Οκτώβριο όπου δίνεται η προκαταβολή της ενιαίας ενίσχυσης. Αξίζει να σημειωθεί, πρόσθεσε ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν ξεκινήσει οι δηλώσεις ΟΣΔΕ οι οποίες υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να γίνονται από τον Φλεβάρη.