Τα αστικά λύματα, ως παράγοντας ρύπανσης ποταμών και θαλασσών, αποτέλεσαν ένα από τα πρώτα περιβαλλοντικά ζητήματα που απασχόλησαν την κοινή γνώμη και τη δημόσια διοίκηση στην Ελλάδα. Η ανάγκη εναρμόνισης με Οδηγίες και Κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η ταυτόχρονη δυνατότητα αξιοποίησης κοινοτικών πόρων οδήγησαν στην κατασκευή μονάδων επεξεργασίας λυμάτων σε όλες σχεδόν τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας.
Τριάντα χρόνια μετά την έναρξη λειτουργίας των παλαιότερων συστημάτων διαχείρισης λυμάτων, ποιος είναι ο απολογισμός; Λειτουργούν αποτελεσματικά; Συντηρούνται σε ικανοποιητική κατάσταση; Μήπως έχουν ξεπεραστεί τεχνολογικά; Αν τη δεκαετία του ‘90 το ζητούμενο ήταν ο καθαρισμός του Σαρωνικού (Αττική), του Θερμαϊκού (Θεσσαλονίκη) και του Μακρύ Γιαλού στη Μυτιλήνη, σήμερα ποιο είναι το νέο μας στοίχημα;

Η σύγχρονη περιβαλλοντική προσέγγιση υπαγορεύει την ανάγκη μείωσης της παραγόμενης ποσότητας λυμάτων και την αξιοποίηση των επεξεργασμένων αποβλήτων, είτε μέσω παραγωγής ανακτημένου νερού, είτε μέσω παραγωγής ενέργειας και εδαφοβελτιωτικών. Προβάδισμα αποκτούν πλέον τα συστήματα επεξεργασίας που στηρίζονται σε τεχνολογίες που μιμούνται τη φύση (nature-based solutions), καθώς και τα συστήματα επιτόπιας επαναχρησιμοποίησης, τα οποία μπορούν να σχεδιαστούν σε επίπεδο κτιρίου. Αυτά τα συστήματα συνήθως έχουν μικρότερες απαιτήσεις σε ενέργεια και απαιτούν λιγότερο προσωπικό για τη συντήρηση και λειτουργία τους.

Πόσο ασφαλείς είναι όμως οι πρακτικές επαναχρησιμοποίησης των επεξεργασμένων λυμάτων και λυματολάσπης; Τι γνωρίζουμε για τις φαρμακευτικές ενώσεις και τα PFAS που περιέχονται σε αυτά και για την πιθανότητα να συσσωρευτούν στα φυτά ή να επιβαρύνουν τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα; Πώς η έρευνα του Τμήματος Περιβάλλοντος προσπαθεί να δώσει απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα μέσω των ευρωπαϊκών έργων Hydrousa και ZeroPM; Και ποιος είναι ο ρόλος της διαφάνειας των περιβαλλοντικών δεδομένων στη διασφάλιση της δημόσιας υγείας;