Η φετινή ελαιοκομική περίοδος στη Λέσβο και την υπόλοιπη Ευρώπη χαρακτηρίζεται από έντονες δυσκολίες, όπως ανέδειξαν στη συζήτησή τους η Μαρία Χατζηγεωργίου και ο Νίκος Μανάβης στο στούντιο του ΝΗΣΙΟΥ. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ελαιοπαραγωγοί είναι πολυεπίπεδες, περιλαμβάνοντας τόσο οικονομικές όσο και περιβαλλοντικές παραμέτρους.

Μείωση τιμών και εγκατάλειψη της παραγωγής

Η απότομη πτώση στις τιμές του ελαιολάδου που ξεκίνησε από το τέλος του 2024, με δύο κύματα πτώσης στις αρχές Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου, αποτέλεσε καίριο πλήγμα για τους παραγωγούς. Οι τιμές παραγωγού στη Λέσβο κυμαίνονται αυτή τη στιγμή μεταξύ 5 και 5,10 ευρώ για το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, ενώ το υψηλό κόστος παραγωγής και η έλλειψη εργατικών χεριών έχουν οδηγήσει πολλούς παραγωγούς να εγκαταλείψουν τη συγκομιδή. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Νίκος Μανάβης, «πολλοί παραγωγοί περιμένουν οι ελιές να πέσουν από τα δέντρα, ενώ άλλοι προσπαθούν να συνεχίσουν μόνοι τους, υπολογίζοντας ότι θα φτάσουν μέχρι το Πάσχα για να ολοκληρώσουν τη συγκομιδή».

Περιβαλλοντικές προκλήσεις και χαμηλές αποδόσεις

Η φετινή χρονιά αποδείχθηκε απογοητευτική όχι μόνο λόγω των τιμών, αλλά και εξαιτίας των περιβαλλοντικών συνθηκών. Οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας και οι υψηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού προκάλεσαν σοβαρές επιπτώσεις στην απόδοση του ελαιοκάρπου. Όπως εξήγησε η Μαρία Χατζηγεωργίου, «η ανομβρία εμπόδισε τον καρπό να παράξει την απαιτούμενη ποσότητα λαδιού, ενώ οι καλλιεργητικές φροντίδες που είχαν γίνει από τους παραγωγούς δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα».

Η χαμηλή απόδοση, που σε πολλές περιπτώσεις κυμαίνεται κάτω από 20%, συνδέεται με την απουσία μακροχρόνιου σχεδιασμού για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης. Η έλλειψη λιμνοδεξαμενών και φραγμάτων στη Λέσβο, όπως και σε άλλα νησιά της Ελλάδας, εμποδίζει την ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων, σε αντίθεση με την Ισπανία, όπου έχουν ήδη δρομολογηθεί έργα για τη διαχείριση της λειψυδρίας.

Έλλειψη εργατικών χεριών και υψηλό κόστος

Η φετινή περίοδος χαρακτηρίστηκε επίσης από έντονη έλλειψη εργατικών χεριών, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να συγκομιστεί όλη η παραγωγή. Το υψηλό κόστος εργατικού δυναμικού, που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνει τα 60-70 ευρώ την ημέρα, αποθάρρυνε πολλούς παραγωγούς, ιδιαίτερα τους μη επαγγελματίες, οι οποίοι συχνά συλλέγουν ελιές μόνο για την κάλυψη των οικογενειακών τους αναγκών.

Προοπτικές ανόδου των τιμών

Παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν ενδείξεις μικρής ανόδου στις τιμές, με τις εξελίξεις να καθοδηγούνται από την Ισπανία, τη μεγαλύτερη παραγωγό ελαιολάδου παγκοσμίως. Η παραγωγή στην Ισπανία για τη φετινή χρονιά υπολογίζεται στους 1,25 εκατομμύρια τόνους, αυξημένη σε σχέση με την προηγούμενη διετία αλλά κατώτερη από τις εκτιμήσεις του περασμένου Οκτωβρίου, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο των τιμών διεθνώς.

Ωστόσο, όπως επεσήμανε ο Νίκος Μανάβης, «το αν θα μπορέσουν οι παραγωγοί να περιμένουν μέχρι να ανέβουν οι τιμές είναι ένα άλλο ζήτημα, καθώς η πίεση για άμεσο εισόδημα είναι μεγάλη».  Η επιλογή της πώλησης μικρών ποσοτήτων λαδιού σταδιακά, αντί της μαζικής πώλησης, ενδέχεται να αποτελέσει μια βιώσιμη στρατηγική για τους παραγωγούς που έχουν τη δυνατότητα να το πράξουν.

Η σημασία του μακροχρόνιου σχεδιασμού

Η συζήτηση ανέδειξε την ανάγκη για έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που θα περιλαμβάνει την ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των καλλιεργητικών πρακτικών και τη στήριξη των παραγωγών μέσω κατάλληλων πολιτικών. Η δημιουργία λιμνοδεξαμενών, μικρών φραγμάτων και συστημάτων άρδευσης, καθώς και η ενίσχυση της έρευνας για τη βελτίωση των ποικιλιών ελιάς, είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας της ελαιοκομίας.

Όπως τονίστηκε η Λέσβος, με τη μακρά της παράδοση στην παραγωγή ελαιολάδου, χρειάζεται στρατηγικές που θα εξασφαλίσουν όχι μόνο την επιβίωση της παραγωγής, αλλά και την περαιτέρω ανάπτυξή της, ενισχύοντας παράλληλα την τοπική οικονομία και κοινωνία.

Η φετινή ελαιοκομική περίοδος στη Λέσβο και την υπόλοιπη Ευρώπη αποτελεί ένα κρίσιμο σταυροδρόμι για τους παραγωγούς. Οι πολυεπίπεδες προκλήσεις, από την κλιματική κρίση έως την οικονομική βιωσιμότητα, απαιτούν συντονισμένες δράσεις και υποστήριξη από την πολιτεία και την κοινωνία. Μόνο έτσι θα μπορέσει ο τομέας της ελαιοκομίας να παραμείνει ζωντανός και να ανταποκριθεί στις ανάγκες της αγοράς και των ανθρώπων που εξαρτώνται από αυτόν.