Συνηθίζω να περπατώ, έτσι χωρίς πρόγραμμα, στα σοκάκια της Μυτιλήνης. Να ανακαλύπτω μικρά μυστικά των ανθρώπων της Πολιτείας που περνά, πέτρες που λένε ιστορίες, ιστορίες που αναφέρονται σε καλά κρυμμένα μυστικά και λένε, φωνάζουν «έλα άκου μας. Διηγήσου μας».

Αυτή είναι η πραγματική Μυτιλήνη, ότι κι αν περνά πάνω από το κορμί της, βιασμένη ή με τη θέληση της – τη βούληση της –κι αν τα υφίσταται.

Χθες 31 Αυγούστου 2023, τέτοιοι γνωστοί δρόμοι φανερά σφραγισμένοι με ιστορίες αιώνων, με έφεραν στη Ρωμαϊκή έπαυλη στον προσφυγικό Συνοικισμό της Μυτιλήνης.

Έχω μια ιδιαίτερη βιωματική σχέση με ετούτον τον αρχαιολογικό χώρο, την αποκάλυψη και τη δημιουργία του οποίου παρακολούθησα από κοντά, εκεί στην αυλή του 8^ου Δημοτικού Σχολείου της Μυτιλήνης που χτίστηκε το 1930 από τον Υπουργό παιδείας Γεώργιο Παπανδρέου επί Κυβερνήσεων Ελευθέριου Βενιζέλου. Στη θέση του αρχοντόσπιτου όπου διέμενε το δεύτερο μισό του 19^ου αιώνα ο  Ισμαήλ Πασάς, γιός του Μουσταφά Αγά του μεγάλου Ναζίρη της Μυτιλήνης. Σε ετούτο το σαράϊ πριν 101 χρόνια, μέρες σαν και τούτες του φετινού Σεπτέμβρη απάγκιασε ο πόνος κι η τιμή του Ρωμέϊκου. Οι πρόσφυγες της Μικρασίας... Ερειπωμένο λίγα χρόνια μετά κατεδαφίστηκε και στη θέση του χτίστηκε ένα από τα εντυπωσιακά κτήρια της Μυτιληνης σε ρυθμό μπαου χάουζ. Το πώς κατάντησε «γαλαζάκι» βιασμένο και αυτό αρχιτεκτονικά είναι αντικείμενο άλλου «καυγά»...

Στις αρχές το λοιπόν της δεκαετίας του 1990 επιλέχθηκε να κατασκευαστούν στην αυλή του σχολείου νέες τουαλέτες. Μόνο που οι αγωγοί της αποχέτευσης, πήγαν και έπεσαν πάνω... στα αρχαία. Η ανασκαφή που κράτησε καιρό έφερε στο φώς μια εντυπωσιακή Ρωμαϊκή έπαυλη με όμορφα ψηφιδωτά δάπεδα. Ένα από αυτά με τις μορφές των τεσσάρων εποχών. Χτισμένη πάνω στο λόφο με αναλημματικά καλόχτιστα ντουβάρια.  Κι αποφασίστηκε η έπαυλη ετούτη να μην καταχωθεί όπως άλλες γύρω τριγύρω σαν στην οδό Κιουταχείας για παράδειγμα, αλλά να διατηρηθεί. Και κόντρα στα διάφορα γνωστά, μίζερα και καθημερινά ο αρχαιολογικός χώρος αναδείχτηκε. Κι αποτελεί μαζί με άλλες επαύλεις της ίδια εποχής στην περιοχή που σώθηκαν σημεία αναφοράς μιας διαδρομής στη βόρεια πλευρά της Μυτιλήνης που αξίζει τον κόπο να την ακολουθήσει κανείς.

Χτες το βράδυ το λοιπόν η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου με Προϊστάμενο τον Παύλο Τριανταφυλλίδη που με τους συνεργάτες του αναπροσδιόρισε την έννοια του αρχαιολόγου, των αρχαιολογικών ευρημάτων και της αρχαιολογικής υπηρεσίας στη συνείδηση του μέσου Μυτιληνιού συμβάλλοντας στη δημιουργία κυριολεκτικά μιας πολιτιστικής Άνοιξης στον τόπο μας, διοργάνωσε μια εκδήλωση. Μια θεατρική παράσταση μέσα στον αρχαιολογικό χώρο της Ρωμαϊκής έπαυλης κάτω από την Αυγουστιάτικη πανσέληνο. «3 του Σεπτέμβρη 1843 – Μακρυγιάννης» ήταν ο τίτλος της παράστασης, με τον «δικό μας» (που πάει να πει με καταγωγή από το νησί) Θοδωρή Προκοπίου στο ρόλο του Φέστα, του τσιρακιού του Μακρυγιάννη να διηγείται «γεγονότα που έζησε, ένοιωσε, πόνεσε, μάτωσε δίπλα στο Στρατηγό» μέχρι τη λαϊκή εξέγερση με την απαίτηση για Σύνταγμα. Ένας μοναδικός μονόλογος από το Θοδωρή Προκοπίου που μας είχε εντυπωσιάσει και στο ρόλο του Θεόφιλου πριν δυο χρόνια, ένα έργο γραμμένο από το Θανάση Σκουρμπέλο, σκηνοθετημένο μοναδικά από το Νίκο Γκεσούλη.

Επέλεξα να δω την παράσταση από τα ορεινά, έχοντας μπροστά μου όχι τη σκηνή αλλά τον αρχαιολογικό χώρο με τη σκηνή να ίπταται θαρρείς δίπλα στις τέσσερις εποχές κι ένα μαρμάρινο κίονα σαν σπάθα στα χέρια του Στρατηγού Μακρυγιάννη «του κυρ Γιάννη» να φυτρώνει στο χώρο.

Δε ξέρω γιατί αλλά χτες καλό το Σύνταγμα, καλή κι η εξέγερση του λαού μας εγώ «κόλλησα» στο λόγο του τσιρακιού που ‘λεγε «Δεν μπορώ να στο εξηγήσω το πώς γιατρέ... μα κείνα τα τζακισμένα μάρμαρα.... μας βάλαν τη φωτιά/.... για αυτά πολεμούμε μας ήλεγε ο κυρ Γιάννης... η σκυτάλη γιατρέ την κρατούσαν στα μαρμαρωμένα χέρια τους να μας τη δώσουν... σε κείνη τη μάχη τόνιωσα ... σάρκα τα λόγια του κυρ Γιάννη μέσα μου πήραν ζωή μου δώσαν ζωή.... κι είπαμε όλοι.... τζουτζέδες και σέμπροι μα και κατζιλιέρος και καπουδάν πασάς νάσαι στο δοβλέτι... δεν αντέχεται.... μπορούμε κι εμείς να σηκώσουμε ξανά κορμί και κεφάλι που να κοιτάει τ’ άστρα κι όχι τα πασουμάκια του σουλτάνου.... κι ο τρελός ο Γιώργης σε μια μάχη που φαινόταν χαμένη ... σήκωσε ένα ακέφαλο μάρμαρο όρθιο που ΄ταν γυμνό και γυμνώθηκε και ο ίδιος κι έδειχνε τα αχαμνά του μαζί με τα αχαμνά του μάρμαρου και τους φώναζε.... ελάτε και λάβετε».

Χτες το βράδυ άκουγα στο Συνοικισμό των προσφύγων της Μυτιλήνης το συγκλονιστικό λόγο των Ρωμιών που ξεσηκώθηκαν ενάντια στο σουλτάνο «με φλάμπουρο τρίχρωμο του Ρήγα πάθος, θάνατος, ανάσταση ξανά ζωή». Και σκεφτόμουνα πώς η Μυτιλήνη με τα μάρμαρα της θα μπορούσε να σηκώσει το δικό της τρίχρωμο λάβαρο.

Πάθος για την πόλη, θάνατος για την πόλη, ανάσταση ξανά ζωή στην πόλη.

Μια πόλη που δε θα ντρέπεται, μια πόλη που δε θα κρύβεται, μια πόλη που θα ανασαίνει από τις μυριάδες των πόρων της ιστορίας της. Γιατί «....ακόμη στέκει το ακέφαλο μάρμαρο όρθιο εκεί.... μυστικά στέκει.... σαν χρειαστεί να δείξει πάλι τα τασάκια του (σ.σ. τα αχαμνά του)».

Να περιμένω όλες ετούτες τιε μέρες που τόσοι μα τόσοι πολλοί σωτήρες της πόλης διαγκωνίζονται για τη σωτηρία της, κάποιος - έστω ένας - να μιλήσει για ετούτα τα «αχαμνά» των σπασμένων μαρμάρων της Μυτιλήνης;