Το AIDS (Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας) είναι το όνομα που χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια σειρά από δυνητικά απειλητικές για τη ζωή λοιμώξεις και ασθένειες που συμβαίνουν όταν το ανοσοποιητικό σύστημα έχει υποστεί σοβαρή βλάβη από τον ιό HIV. Ενώ το AIDS δεν μπορεί να μεταδοθεί από ένα άτομο σε άλλο, ο ιός HIV μπορεί. Ο HIV (ιός ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας) είναι ένας ιός που επιτίθεται στο ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού.

Εάν ο HIV δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να οδηγήσει σε AIDS. Η μόλυνση από τον ιό HIV στους ανθρώπους προήλθε από έναν τύπο χιμπατζή στην Κεντρική Αφρική. Μελέτες δείχνουν ότι ο HIV μπορεί να μεταπήδησε από τους χιμπατζήδες στους ανθρώπους ήδη από τα τέλη του 1800. Κατά τη διάρκεια δεκαετιών, ο HIV εξαπλώθηκε αργά σε όλη την Αφρική και αργότερα σε άλλα μέρη του κόσμου. Ο ιός υπάρχει στις Ηνωμένες Πολιτείες τουλάχιστον από τα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Ο HIV επιτίθεται στο ανοσοποιητικό σύστημα του σώματος, συγκεκριμένα στα λευκά αιμοσφαίρια που ονομάζονται κύτταρα CD4. Ο HIV καταστρέφει αυτά τα κύτταρα CD4, αποδυναμώνοντας την ανοσία ενός ατόμου έναντι ευκαιριακών λοιμώξεων, όπως η φυματίωση και οι μυκητιάσεις, οι σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις και ορισμένοι καρκίνοι.
Το 2021, υπήρχαν 38,4 εκατομμύρια άνθρωποι που ζούσαν με HIV και 1,5 εκατομμύρια άνθρωποι μολύνθηκαν από τον ιό το ίδιο έτος. 650.000 άνθρωποι πέθαναν από αιτίες που σχετίζονται με τον HIV το 2021 και το 75% των ανθρώπων που ζουν με HIV έλαβαν αντιρετροϊκή θεραπεία (ART) το ίδιο έτος. Ο HIV αντιμετωπίζεται με αντιρετροϊκά φάρμακα, τα οποία δρουν σταματώντας την αναπαραγωγή του ιού στο σώμα. Αυτό επιτρέπει στο ανοσοποιητικό σύστημα να επανορθωθεί και να αποτρέψει περαιτέρω βλάβη. Χρησιμοποιείται συνδυασμός φαρμάκων για τον HIV, επειδή ο HIV μπορεί γρήγορα να προσαρμοστεί και να γίνει ανθεκτικός.

Συνήθως, τα άτομα που έχουν μόλις διαγνωστεί με HIV λαμβάνουν από 1 έως 4 χάπια την ημέρα. Η ποσότητα του ιού HIV στο αίμα (ιικό φορτίο) μετράται για να διαπιστωθεί πόσο καλά λειτουργεί η θεραπεία. Οι περισσότεροι άνθρωποι που λαμβάνουν καθημερινή θεραπεία για τον HIV φτάνουν σε μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο εντός 6 μηνών από την έναρξη της θεραπείας.
Ο HIV μπορεί να μεταδοθεί μέσω της ανταλλαγής μιας ποικιλίας σωματικών υγρών από μολυσμένα άτομα, όπως αίμα, μητρικό γάλα, σπέρμα και κολπικές εκκρίσεις. Ο HIV μπορεί επίσης να μεταδοθεί από τη μητέρα στο παιδί της κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του τοκετού. Τα άτομα δεν μπορούν να μολυνθούν μέσω της συνηθισμένης καθημερινής επαφής, όπως φιλιά, αγκαλιά, χειραψία ή κοινή χρήση προσωπικών αντικειμένων, φαγητού ή νερού.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα άτομα με HIV που λαμβάνουν ART και είναι ιογενώς κατασταλμένα δεν μεταδίδουν τον HIV στους σεξουαλικούς τους συντρόφους. Η έγκαιρη πρόσβαση στην ART και η υποστήριξη για να συνεχιστεί η θεραπεία είναι επομένως κρίσιμη, όχι μόνο για τη βελτίωση της υγείας των ατόμων με HIV, αλλά και για την πρόληψη της μετάδοσης του HIV.
Στη Λέσβο, ο κύριος χώρος για τεστ και διάγνωση για HIV λοίμωξη είναι το Βοστάνειο νοσοκομείο. Σε όλη την Ελλάδα υπάρχουν λίγα προσβάσιμα κέντρα και αποτελεσματικές εκπαιδευτικές εκστρατειές για την ενημέρωση των πολιτών για τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα.

Η δημιουργία κλινικών σεξουαλικής υγείας που παρέχουν εμπιστευτικές συμβουλές, διάγνωση, θεραπεία και υπηρεσίες σε θέματα που σχετίζονται με τη σεξουαλική υγεία θα ήταν εξαιρετικά επωφελής για την επιτυχή αντιμετώπιση των σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων. Αν και η ύπαρξη αυτών των κλινικών είναι συνηθισμένη στη Δυτική Ευρώπη, στην Ελλάδα υπάρχουν μόνο στο πλαίσιο εξειδικευμένων κέντρων, που συνήθως βρίσκονται σε μεγάλα νοσοκομεία.
Δυστυχώς το κοινωνικό στίγμα που σχετίζεται με τη μόλυνση από τον ιό HIV εξακολουθεί να επικρατεί στην Ελλάδα. ‘Ενα εμφανες παραδειγμα αποτελεί η διαπομπευση 27 τοξικοεξαρτωμένων ορoθετικών γυναικων, των οποίων τα στοιχεία και οι φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν το 2012 για να προστατεύσουν δήθεν τη δημόσια υγεία των υπολοίπων. Οι γυναίκες αυτές φυλακίστηκαν για διάστημα έως ένα χρόνο, με την κατηγορία της πορνείας και της "βαριάς σκοπούμενης σωματικής βλάβης" στους υποτιθέμενους πελάτες τους, κατηγορία που δεν αποδείχθηκε ποτέ. Για την ιστορία, κάποιες από τις γυναίκες αυτές έχουν καταλήξει, οι οικογένειες τους διασύρθηκαν χωρίς κανένα λόγο και ο κύριος Λοβέρδος ευτυχώς δεν εξελέγη πρόεδρος του ΚΙΝΑΛ.
Τα άτομα μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο μόλυνσης από τον ιό HIV περιορίζοντας την έκθεση σε παράγοντες κινδύνου. Οι βασικές προσεγγίσεις για την πρόληψη του HIV, οι οποίες χρησιμοποιούνται συχνά σε συνδυασμό, περιλαμβάνουν τη χρήση ανδρικού και γυναικείου προφυλακτικού, την πρόληψη, τον έλεγχο και την παροχή συμβουλών για τον HIV και τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα, τη χρήση αντιρετροϊκών φαρμάκων και τη μείωση της βλάβης για άτομα που κάνουν χρήση και ενέσιμη χρήση ναρκωτικών.

Πρόσφατα κατατέθηκε τροπολογία στη Βουλή, με την οποία θεσπίζεται η διάθεση της προφυλακτικής αγωγής για τον HIV, PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis), στην Ελλάδα. H PrEP είναι αγωγή με χάπια που λαμβάνεται είτε καθημερινά είτε πριν και μετά από κάποια σεξουαλική επαφή σε συγκεκριμένη δοσολογία, και παρέχει – για όσο διαρκεί η λήψη της – πλήρη προστασία απέναντι στον ιό, αποτρέποντας την μετάδοσή του σε οροαρνητικά στον HIV άτομα. Η προληπτική αγωγή έχει εγκριθεί από το 2016 από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων και διατίθεται επί σειρά ετών μεταξύ άλλων στην Πορτογαλία, τη Γαλλία, την Ολλανδία, τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, με εντυπωσιακά αποτελέσματα ως προς την μείωση των νέων μολύνσεων HIV. Η διαθεσιμότητα της PrEP αποτελεί μια επιπλέον δυνατότητα προφύλαξης και μετατοπίζει το κέντρο βάρους στην πρόληψη, αντί για τη θεραπεία, όπως ενδείκνυται για όλα τα ζητήματα δημόσιας υγείας.
Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS, που γιορτάστηκε για πρώτη φορά το 1988, είναι μια ημέρα για να ενωθούμε για να βοηθήσουμε τον τερματισμό του HIV και να θυμηθούμε όσους χάθηκαν από ασθένειες που σχετίζονται με το AIDS. Το φετινό θέμα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS είναι «Τεστάρουμε τον εαυτό μας: Επίτευξη ισότητας για τον τερματισμό του HIV». Η ενημέρωση, η πρόληψη και η θεραπεία είναι τα πιο αποτελεσματικά όπλα για την αντιμετώπιση όλων των νοσημάτων.

*Η Παρασκευή Γογγολίδου είναι Αναπληρώτρια καθηγήτρια στη Μοριακη Γενετική, Πανεπιστήμιο του Wolverhampton, Ηνωμένο Βασίλειο