Γνωρίζω τον Πάνο Λάμπρου περισσότερο από δεκαπέντε χρόνια. Το βιβλίο το διάβασα και το σκέφτηκα πολύ. Μιλώντας λοιπόν γι' αυτό, μου είναι αδύνατο να μη σκεφτώ και να μη μιλήσω και για τον συγγραφέα. Το επιβάλλει και το ίδιο το βιβλίο.
Αυτό το βιβλίο δεν κατατάσσεται σε κανένα γνωστό είδος.

Δεν είναι δοκίμιο, δεν είναι μελέτη, δεν είναι έρευνα, ούτε κάποιο λογοτεχνικό είδος, όπως διήγημα. Έχει απ’ όλα αυτά ανάκατα. Ένας αχταρμάς. (Θα προτιμούσα να είχε περιεχόμενα). Αλλά διαβάζεται απνευστί, όπως ένα πολύ καλό αστυνομικό που θες να δεις τι γίνεται παρακάτω και παρακάτω. Ο λόγος γι' αυτό είναι η βασική του ιδιότητα: είναι βιωματικό και γραμμένο με πάθος για το θέμα που πραγματεύεται. Και είναι αληθινό. Δεν υπάρχουν ψευδώνυμα . Τα ονόματα είναι τα πραγματικά.
Θέλω να σας πείσω να το διαβάσετε. Θα στενοχωρηθείτε, θα χαμογελάσετε κάπου, θα συλλογιστείτε και θα ωφεληθείτε. Θα επιδράσει πολιτικά επάνω σας. Αυτός είναι και ο στόχος του Πάνου πιστεύω. Είναι φανερό.

Δε νομίζω ότι θα γίνει τώρα best seller. Ίσως μετά από χρόνια. Αλλά θα μείνει για πολλά χρόνια βιβλίο αναφοράς για όποιον θέλει να ασχοληθεί με το θέμα.
Πολλοί έχουν αναφερθεί στη λογοτεχνική του αξία του. Πράγματι μπορεί να τη νιώσει ο αναγνώστης κυρίως σε διηγήσεις περιστατικών και καταστάσεων.
Ας δούμε όμως το θέμα της δημιουργίας της λογοτεχνικής αξίας του βιβλίου από λίγο διαφορετική γωνία. Ένας έφηβος, λέει: "Εγώ κύριε, είμαι κλέφτης." Μια πρόταση, λογοτεχνικό απαύγασμα, που δείχνει σεβασμό στον συνομιλητή, παραδοχή, αποδοχή αλλά και αποενοχοποίηση. Γι' αυτόν είναι μια δουλειά. Αυτήν έμαθε -όσο την έμαθε-, αυτό του ανετέθη από την ζωή του.

Δεν την έπλασε ο Πάνος αυτή την πρόταση· την εκμαίευσε. Γιατί έτσι είναι ο Πάνος. Προσεγγίζει με αγάπη τους ανθρώπους, τους ανιχνεύει και , αν μπορεί να σώσει κάποιον από την παραβατικότητα και τον εγκλεισμό, τον σώζει. Γνωρίζω τρεις - τέσσερεις περιπτώσεις επιτυχίας. Μάλλον είναι αρκετά περισσότερες.
Αλλά δεν είναι αυτός ο μόνος στόχος του γιατί μέσα απ' αυτό ο Πάνος κάνει κάτι άλλο. Κάνει πολιτική. Θέλει να αλλάξει την κοινωνία. Από δεκατεσσάρων χρονών, αυτό ήθελε να κάνει.

Και βρήκε στο δρόμο του ένα από τα μέσα για να το κάνει. Την κατά το δυνατόν οργανωμένη παρέμβαση στο άθλιο σωφρονιστικό σύστημα της χώρας, το οποίο τσαλαπατάει και καταστρέφει οριστικά τις ζωές των ανθρώπων που αναλαμβάνει να σωφρονίσει και να συνδράμει στην επανένταξή τους στην κοινωνία.

Το σωφρονιστικό είναι ένα υποσύστημα που συγκεντρώνει συμπυκνωμένες τις πιο σκληρές εκφάνσεις του κοινωνικού συστήματος, με κύριο χαρακτηριστικό την σχέση εξουσιαστή - εξουσιαζόμενου μεταξύ όλων των εμπλεκομένων.

Πιέζοντας για να αλλάξει αυτό το σύστημα, κάνοντας γνωστή την κατάστασή του και επιτυγχάνοντας βαθμιαία μικρές, αυτονόητες και κάποτε ουσιαστικές αλλαγές, αλλάζουμε και τη στάση της κοινωνίας απέναντι σ’ αυτά τα θέματα. Αλλάζουμε δηλαδή την κοινωνία. Κι αυτό είναι πολιτική· ουσιαστική πολιτική.

Πολιτική πράξη είναι και η έκδοση του βιβλίου. Γιατί οι πτυχές του σωφρονιστικού συστήματος, που αναδεικνύονται σ' αυτό, είναι άγνωστες σ' εμάς τους απ' έξω. Έχουμε ακούσει πολλά, αλλά δεν ξέρουμε. Δεν θέλουμε και πολύ να ξέρουμε αυτά τα τόσο δυσάρεστα· το αποφεύγουμε.

Αν διαβάσουμε το βιβλίο, δεν θα μπορούμε να πούμε ότι δεν ξέραμε.
Μπορούμε λοιπόν να μην το διαβάσουμε. Μπορούμε όμως και να το διαβάσουμε...