Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι,

Με την παρούσα επιστολή-καταγγελία, περισσότεροι από 200 πολίτες της Ερεσού (ονομαστική λίστα στο τέλος), που ανήκει στον Δήμο Δυτικής Λέσβου και οι δύο μεγαλύτεροι σύλλογοι της Ερεσού, ο Σύλλογος των Απανταχού Ερεσίων ‘’Ο ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ’’ και  η Πρωτοβουλία Ερεσού – Περιβαλλοντικός και Κοινωνικός Σύλλογος, σας θέτουμε υπόψη και καταγγέλλουμε μια χρόνια κατάσταση που έχει καταστεί πλέον αφόρητη για την υγεία, την ποιότητα ζωής και το περιβάλλον της περιοχής της Ερεσού Λέσβου, ζητώντας την άμεση παρέμβασή σας, ο καθένας στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του.

Περιγραφή του προβλήματος

Ο βιολογικός καθαρισμός της Ερεσού είναι εγκατάσταση πολύ παλαιάς και πεπερασμένης τεχνολογίας, η οποία ουσιαστικά δεν συντηρείται συστηματικά. Ως αποτέλεσμα, ανεπεξέργαστα ή πλημμελώς επεξεργασμένα λύματα καταλήγουν στον χείμαρρο Καρασάρη, ο οποίος ξεκινά από το χωριό της Ερεσού, διέρχεται από κατοικημένες περιοχές και καταλήγει στον Ψαροπόταμο —περιοχή ενταγμένη στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 (Λέσβος: Δυτική Χερσόνησος, κωδ. GR4110003)— και εν συνεχεία στη θάλασσα.

Ιδιαίτερα το διάστημα από Μάρτιο έως και Νοέμβριο, με αποκορύφωση τους μήνες του καλοκαιριού, όταν ο πληθυσμός της περιοχής πολλαπλασιάζεται λόγω και του τουρισμού, η κατάσταση επιδεινώνεται δραματικά: ο πυθμένας του χειμάρρου έχει αλλοιωθεί με την πάροδο του χρόνου λόγω της ροής και των φερτών υλικών από τη βροχή και τα λύματα του βιολογικού, με αποτέλεσμα να έχουν δημιουργηθεί βαθύτερα σημεία όπου τα νερά και τα λύματα λιμνάζουν. Σημείο ιδιαίτερης όχλησης λόγω των λιμναζόντων υδάτων/λυμάτων είναι το τμήμα του χειμάρρου που διέρχεται από την περιοχή Κορώνη, όπου οι ακαθαρσίες λιμνάζουν και η δυσοσμία είναι αφόρητη. Στο σημείο αυτό, οι κάτοικοι δεν μπορούν να διασχίσουν τον χείμαρρο όχημα ή χωρίς να μπουν μέσα στα νερά/λύματα, γεγονός που θέτει σοβαρά ζητήματα δημόσιας υγείας, καθώς η έκθεση σε άμεση επαφή με μολυσμένα λύματα συνιστά κινδύνους μόλυνσης. Τα στάσιμα αυτά νερά αποτελούν ιδανικό βιότοπο αναπαραγωγής κουνουπιών και αρουραίων, με προφανείς κινδύνους μετάδοσης νοσημάτων στον τοπικό πληθυσμό και στους επισκέπτες.

Το δίκτυο συλλογής λυμάτων παρουσιάζει και αυτό πολλαπλά προβλήματα. Συγκεκριμένα, τα αντλιοστάσια διαθέτουν απαρχαιωμένο ηλεκτρολογικό και υδραυλικό εξοπλισμό, λειτουργούν στοιχειωδώς, χωρίς καμία δικλίδα ασφαλείας, παρουσιάζουν συχνές βλάβες και δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στον αυξημένο όγκο λυμάτων. Αποτέλεσμα είναι οι αντλίες να τίθενται συνεχώς εκτός λειτουργίας, τα λύματα να υπερχειλίζουν από τις δεξαμενές και να διαχέονται στο έδαφος, ακόμη και στις αυλές των παρακείμενων κατοικιών και η δυσοσμία είναι αφόρητη.

Το φαινόμενο αυτό δεν είναι μεμονωμένο: πρόσφατο δημοσιευμένο ρεπορτάζ αναφέρει ότι, σύμφωνα με τον διαδραστικό χάρτη της Εθνικής Βάσης Δεδομένων Εγκαταστάσεων Επεξεργασίας Λυμάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (έτος αναφοράς 2025), 29 εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων στη χώρα εμφανίζονται ως μη συμμορφούμενες, με ιδιαίτερη επιβάρυνση στις τουριστικές νησιωτικές περιοχές τους καλοκαιρινούς μήνες, όπου μονάδες μικρής χειμερινής δυναμικότητας βρίσκονται στα όριά τους τον Αύγουστο (LiFO). Και στη Δυτική Λέσβο έχουν καταγγελθεί δημοσίως, μέσω τοπικού δημοτικού συμβούλου, προβλήματα ανεξέλεγκτης διαρροής λυμάτων και γενικότερης εγκατάλειψης υποδομών στην περιοχή της Ερεσού, χωρίς ουσιαστική ανταπόκριση της δημοτικής αρχής (Aftodioikisi.gr).

Απουσία ελέγχου και διαφάνειας

Επισημαίνουμε επίσης ότι το ισχύον σύστημα ελέγχου παρουσιάζει μια δομική αδυναμία, καθώς η δειγματοληψία και η αποστολή δειγμάτων για εξέταση πραγματοποιούνται από το ίδιο πρόσωπο που είναι επιφορτισμένο με τη λειτουργία της εγκατάστασης· τούτο, ανεξαρτήτως προσωπικών προθέσεων, δεν διασφαλίζει την απαιτούμενη αντικειμενικότητα και διαφάνεια των ελέγχων και καθιστά αναγκαία τη θεσμοθέτηση ανεξάρτητης δειγματοληψίας. Το τοπικό συμβούλιο, από την πλευρά του, δεν αναλαμβάνει ευθύνη, με αποτέλεσμα το ζήτημα να παραμένει σε πλήρη αδράνεια, εγκλωβισμένο —όπως και τα ίδια τα λύματα— σε μια κατάσταση λιμνάζουσας αδιαφορίας.

Νομικό πλαίσιο και υποχρεώσεις των αρμόδιων φορέων

Η κατάσταση αυτή αντιβαίνει σε σαφείς συνταγματικές και νομοθετικές διατάξεις:

·       Το άρθρο 24 παρ. 1 του Συντάγματος ορίζει ότι «η προστασία του φυσικού… περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός», ενώ το άρθρο 21 παρ. 3 και το άρθρο 5 παρ. 2 κατοχυρώνουν το δικαίωμα στην προστασία της υγείας και της ζωής.

·       Ο Ν. 1650/1986 «για την προστασία του περιβάλλοντος» προβλέπει στο άρθρο 28 ποινικές κυρώσεις (φυλάκιση και χρηματική ποινή, με επιβαρυμένο πλαίσιο όταν η ρύπανση προκαλείται εν γνώσει) για όποιον προκαλεί ρύπανση ή υποβαθμίζει το περιβάλλον, και στο άρθρο 29 αστική ευθύνη για αποζημίωση όποιου προκαλεί τέτοια ρύπανση.

·       Η Οδηγία 91/271/ΕΟΚ «για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων», ενσωματωμένη στο εθνικό δίκαιο με την Κ.Υ.Α. 5673/400/1997 (ΦΕΚ 192Β), όπως τροποποιήθηκε με τις Κ.Υ.Α. 19661/1982/1999 (ΦΕΚ 1811Β) και 48392/939/2002 (ΦΕΚ 405Β), επιβάλλει ρητά ότι «ο σχεδιασμός, η κατασκευή και η συντήρηση των αποχετευτικών δικτύων πρέπει να διενεργούνται σύμφωνα με τις τεχνικές γνώσεις» και θέτει συγκεκριμένα ποιοτικά όρια εκροής για τους σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων (ΥΠΕΝ, e-Νομοθεσία). Η οδηγία αυτή αντικαθίσταται σταδιακά από τη νεότερη και αυστηρότερη Οδηγία (ΕΕ) 2024/3019.

Δυνάμει του προ ισχύσαντος  3852/2010 («Καλλικράτης») και νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026) αλλά και του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου λειτουργίας των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης-Αποχέτευσης, η ευθύνη κατασκευής, λειτουργίας και συντήρησης των δικτύων αποχέτευσης και των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων ανήκει στον Δήμο και στη Δ.Ε.Υ.Α., οι οποίοι οφείλουν να διαθέτουν το αναγκαίο προσωπικό και τις τεχνικές υπηρεσίες για τη διαρκή και ασφαλή λειτουργία τους.

·       Η περιοχή εκβολής (Ψαροπόταμος) βρίσκεται εντός ή σε άμεση γειτνίαση με την προστατευόμενη περιοχή Natura 2000 «Λέσβος: Δυτική Χερσόνησος – Απολιθωμένο Δάσος» (GR4110003), γεγονός που επιβάλλει αυξημένη υποχρέωση προστασίας από ρύπανση δυνάμει της ενωσιακής και εθνικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

Αιτήματα

Κατόπιν των ανωτέρω, αιτούμαστε:

1.      Την άμεση διενέργεια ανεξάρτητης δειγματοληψίας και εργαστηριακού ελέγχου των λυμάτων και των υδάτων του χειμάρρου Καρασάρη και του Ψαροποτάμου από αρμόδια δημόσια αρχή (Περιφέρεια, ΥΠΕΝ), χωρίς τη μεσολάβηση του υπεύθυνου της εγκατάστασης.

2.      Τη διενέργεια αυτοψίας από το Σώμα Επιθεωρητών Περιβάλλοντος στον βιολογικό καθαρισμό Ερεσού και τη δημοσιοποίηση των ευρημάτων.

3.      Την άμεση συντήρηση, επισκευή και, εφόσον απαιτείται, αναβάθμιση/εκσυγχρονισμό του βιολογικού καθαρισμού, ώστε να πληροί τις προβλεπόμενες προδιαγραφές επεξεργασίας.

4.      Τη λήψη άμεσων μέτρων καταπολέμησης κουνουπιών και τρωκτικών στις παρόχθιες κατοικημένες περιοχές, ιδιαίτερα στο σημείο της περιοχής Κορώνης.

5.      Την ενημέρωση των κατοίκων και επισκεπτών για τα αποτελέσματα των ελέγχων και τα μέτρα που θα ληφθούν, με πλήρη διαφάνεια.

6.      Τη θεσμική διασφάλιση ανεξάρτητου, τακτικού και διαφανούς ελέγχου της ποιότητας των επεξεργασμένων λυμάτων στο μέλλον.

7.      Να παύσει ο χείμαρρος Καρασάρης να λειτουργεί ως αποδέκτης των υδάτων του Βιολογικού.

8.      Τον καθαρισμό του χειμάρρου στο σύνολό του, τόσο των πρανών όσο και του πυθμένα, ώστε να αποκατασταθεί η ομαλή ροή του και να εξαλειφθούν τα σημεία λίμνασης.

Παρακαλούμε όπως μας ενημερώσετε εγγράφως για τις ενέργειες στις οποίες θα προχωρήσετε εντός δεκαπέντε (15) ημερών από την παραλαβή της παρούσας.

Η υγεία των κατοίκων και επισκεπτών της Ερεσού, καθώς και η προστασία ενός ευαίσθητου φυσικού οικοσυστήματος εντός περιοχής Natura 2000, δεν μπορεί να παραμένει «όμηρος» γραφειοκρατικής αδράνειας. Θεωρούμε ότι κάποιος οφείλει επιτέλους να αναλάβει την ευθύνη του.