Είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες της Λέσβου. Το μικρό εκκλησάκι της Παναγιάς της Γοργόνας, χτισμένο σχεδόν επάνω στη θάλασσα, μοιάζει να αναδύεται από τα κοκκινωπά βράχια της Σκάλας Συκαμιάς.

Κι όμως, κάτω από αυτό το αγαπημένο τοπόσημο κρύβεται μια ιστορία πολύ παλαιότερη από κάθε ανθρώπινη παρουσία στο νησί. Μια ιστορία φωτιάς, λάβας και ηφαιστειακών εκρήξεων, η οποία άρχισε πριν από περίπου 17 εκατομμύρια χρόνια.

Όταν ο Λεπέτυμνος έβγαζε φωτιά

Τα χαρακτηριστικά κοκκινωπά πετρώματα πάνω στα οποία θεμελιώθηκε το γραφικό εκκλησάκι αποτελούν τμήμα μιας αρχαίας ροής ιγνιμβρίτη, η οποία προήλθε από μία από τις μεγάλες εκρήξεις του ηφαιστείου του Λεπέτυμνου.

Η εικόνα εκείνης της εποχής θα πρέπει να ήταν συγκλονιστική. Τεράστιες ποσότητες υπέρθερμου ηφαιστειακού υλικού ξεχύθηκαν από το ηφαίστειο και κινήθηκαν με μεγάλη ταχύτητα, καλύπτοντας εκτεταμένες περιοχές της Λέσβου.

Οι πυρακτωμένες ροές ταξίδεψαν σε εντυπωσιακές αποστάσεις. Έφτασαν προς τα βόρεια έως τη Σκάλα Συκαμιάς, ανατολικά μέχρι τις Νέες Κυδωνίες, νότια έως τα Βατερά και τα Μάκαρα και δυτικά μέχρι την περιοχή της Άντισσας. Με τον τρόπο αυτό, μία μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη άφησε το αποτύπωμά της σχεδόν σε ολόκληρο το νησί.

Τι είναι ο ιγνιμβρίτης

Ο ιγνιμβρίτης είναι ένα ιδιαίτερο ηφαιστειακό πέτρωμα. Δημιουργείται όταν ένα υπέρθερμο μείγμα από ηφαιστειακά αέρια, στάχτη, ελαφρόπετρα και άλλα πυροκλαστικά υλικά κινείται με τεράστια ταχύτητα και στη συνέχεια στερεοποιείται.

Μέσα στο μάγμα εγκλωβίζονται θερμά αέρια, τα οποία σχηματίζουν φυσαλίδες. Όταν το υλικό ψυχθεί και στερεοποιηθεί, οι φυσαλίδες αυτές παραμένουν ως μικροί κενοί χώροι στο εσωτερικό του πετρώματος.

Η πίεση και η κίνηση της ροής τούς δίνουν ένα χαρακτηριστικό ατρακτοειδές σχήμα. Οι γεωλόγοι αποκαλούν αυτούς τους σχηματισμούς «φλόγες», καθώς θυμίζουν γλώσσες φωτιάς παγιδευμένες για πάντα μέσα στον βράχο.

Από πού προέρχεται το κόκκινο χρώμα

Το κοκκινωπό ή σκούρο ροζ χρώμα των βράχων δεν είναι τυχαίο. Οφείλεται στις μεταβολές που υπέστη ο αιματίτης, ένα ορυκτό πλούσιο σε σίδηρο που περιεχόταν στο ηφαιστειακό υλικό.

Έτσι, τα χρώματα που σήμερα κάνουν το τοπίο τόσο ιδιαίτερο αποτελούν ουσιαστικά το ορατό σημάδι μιας πανάρχαιας γεωλογικής διεργασίας.

Ένα εκκλησάκι ανάμεσα στον μύθο και τη γεωλογία

Η Παναγιά η Γοργόνα δεν είναι μόνο ένα θρησκευτικό και λογοτεχνικό σύμβολο. Είναι χτισμένη επάνω σε ένα φυσικό μνημείο που αφηγείται το ηφαιστειακό παρελθόν της Λέσβου.

Κάθε κύμα που σκάει στα κοκκινωπά βράχια συναντά υλικά τα οποία ταξίδεψαν έως εκεί μέσα σε ένα ορμητικό ποτάμι φωτιάς πριν από εκατομμύρια χρόνια. Ένα τοπίο όπου η θάλασσα, η πίστη και η γεωλογική μνήμη του νησιού ενώνονται σε μία και μοναδική εικόνα.