Ένα νέο «κοινωνικό συμβόλαιο» από την «από την κοινωνία, με την κοινωνία, για την κοινωνία», το οποίο θα ονομάζεται «Σχέδιο Αριστοτέλης» που θα είναι η πρώτη παρέμβαση της «Νέας Μεταπολίτευσης», παρουσίασε σήμερα η ΕΛΑΣ και ο Αλέξης Τσίπρας, ενώπιον πλήθους αυτοδιοικητικών στελεχών από παρατάξεις του προοδευτικού και συντηρητικού κόσμου, όπως οι δήμαρχοι Αθήνας και Πειραιά, Χάρης Δούκας και Γιάννης Μώραλης, αλλά και ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας, Δημήτρης Κουρέτας.

Ο πρώην πρωθυπουργός χαρακτήρισε την πρόταση «πρώτη πράξη της Νέας Μεταπολίτευσης», υποστηρίζοντας ότι η χώρα χρειάζεται μια νέα αρχιτεκτονική διοίκησης και όχι απλώς επιμέρους θεσμικές αλλαγές.

«Προτείνουμε ένα νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο για την Ελλάδα του 21ου αιώνα. Από την κοινωνία, με την κοινωνία, για την κοινωνία», ανέφερε, περιγράφοντας ένα μοντέλο στο οποίο οι αποφάσεις θα λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στους πολίτες.

«Η Ελλάδα από κάτω προς τα πάνω»

Το σχέδιο στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες: στην ενίσχυση των Περιφερειών, στη μετατροπή των Δήμων σε κέντρα διακυβέρνησης με ουσιαστικές αρμοδιότητες και στην αναγέννηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Κεντρική θέση στην πρόταση κατέχει η αποκέντρωση, την οποία ο Αλέξης Τσίπρας χαρακτήρισε βασικό μοχλό ανάπτυξης για μια σύγχρονη, δημοκρατική και δίκαιη Ελλάδα.

«Σχεδιάζουμε την Ελλάδα από κάτω προς τα πάνω», τόνισε, ασκώντας κριτική στο σημερινό συγκεντρωτικό μοντέλο, όπου, όπως είπε, «σχεδόν τίποτα δεν αποφασίζεται εκεί που ζούμε» και το «υδροκέφαλο κέντρο αποφασίζει για εμάς χωρίς εμάς».

Κάθε Περιφέρεια, σύμφωνα με την πρόταση, θα αποκτά το δικό της αναπτυξιακό συμβόλαιο με το κεντρικό κράτος, με σαφείς στόχους, συγκεκριμένα έργα και χρονοδιαγράμματα, καθώς και μετρήσιμα αποτελέσματα. Στόχος είναι κάθε περιοχή να μπορεί να αξιοποιεί τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα.

Κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων

Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» προβλέπει την κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων τους στις αιρετές Περιφέρειες. Το κεντρικό κράτος θα αναλαμβάνει ρόλο «κράτους-στρατηγείου», το οποίο θα σχεδιάζει, θα συντονίζει και θα θέτει τους εθνικούς στόχους.

Παράλληλα, προτείνεται η συγκρότηση μίας ενεργειακής κοινότητας σε κάθε Περιφέρεια, με προτεραιότητα των δημοτικών ενεργειακών κοινοτήτων στην πρόσβαση στο δίκτυο, επαναφορά του ενεργειακού συμψηφισμού και ιδιαίτερη μέριμνα για τους νησιωτικούς και ακριτικούς Δήμους.

Αυτονομία για περισσότερους από 100 Δήμους

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση για επανεξέταση των αναγκαστικών συνενώσεων που πραγματοποιήθηκαν με τον «Καλλικράτη». Κατά τον Αλέξη Τσίπρα, περισσότεροι από 100 Δήμοι σε ολόκληρη τη χώρα μπορούν και πρέπει να αποκτήσουν ξανά την αυτονομία τους.

Όπως σημείωσε, η δημιουργία μεγάλων χωρικών ενοτήτων απομάκρυνε τις δημοτικές αρχές από τους πολίτες και οδήγησε σε υποβάθμιση της τοπικής δημοκρατίας. Επικαλέστηκε, μάλιστα, τη σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία διαθέτει περίπου 90.000 Δήμους με μέσο πληθυσμό 5.600 κατοίκους, ενώ η Ελλάδα έχει 332 Δήμους με μέσο πληθυσμό άνω των 30.000 κατοίκων.

Οι Δήμοι, βάσει του νέου σχεδιασμού, θα μετατραπούν σε πραγματικά κέντρα διακυβέρνησης, με τη δυνατότητα να σχεδιάζουν, να αποφασίζουν, να υλοποιούν και να λογοδοτούν για τις πολιτικές τους.

Μητροπολιτική διακυβέρνηση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη

Για την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη προτείνεται η δημιουργία μητροπολιτικών συνδέσμων με διευρυμένες αρμοδιότητες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο χωροταξικός σχεδιασμός, οι μεταφορές, η κινητικότητα, οι μεγάλες υποδομές, η αντιπλημμυρική και περιβαλλοντική προστασία, η πολιτική προστασία και η διαχείριση των παράκτιων και κοινόχρηστων χώρων.

Σύμφωνα με την πρόταση, η μητροπολιτική διακυβέρνηση μπορεί να εξασφαλίσει καλύτερο συντονισμό και αποτελεσματικότερες λύσεις για προβλήματα που υπερβαίνουν τα διοικητικά όρια ενός Δήμου.

Τέσσερις θεσμικές εγγυήσεις

Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» συνοδεύεται από τέσσερις βασικές εγγυήσεις. Η πρώτη αφορά τη γεωγραφική ισότητα, ώστε τα δικαιώματα και η ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών να μην εξαρτώνται από τον τόπο κατοικίας. Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η ίδρυση Εθνικού Παρατηρητηρίου Γεωγραφικής Ισότητας.

Η δεύτερη αφορά την οικονομική αυτονομία της Αυτοδιοίκησης, με σταθερούς και θεσμοθετημένους πόρους για Δήμους και Περιφέρειες. Οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι, που ανέρχονται σήμερα σε περίπου δύο δισ. ευρώ ετησίως, προτείνεται να κατοχυρωθούν ως συγκεκριμένο ποσοστό του ΑΕΠ.

Η τρίτη εγγύηση αφορά την ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής. Προβλέπεται επιστροφή στο εκλογικό σύστημα των δύο γύρων για την ανάδειξη δημάρχων και περιφερειαρχών, με εκλογή από το 50% συν μία ψήφο, καθώς και καθιέρωση τοπικών δημοψηφισμάτων και συμμετοχικών προϋπολογισμών.

Η τέταρτη αφορά την ψηφιακή, διαφανή και αποτελεσματική διακυβέρνηση, με ενιαία ψηφιακά συστήματα, ανοικτά δεδομένα και δυνατότητα των πολιτών να παρακολουθούν την αξιοποίηση των δημόσιων πόρων και την εξέλιξη των έργων.

Τέσσερα χρηματοδοτικά εργαλεία

Για τη χρηματοδότηση της μεταρρύθμισης προτείνονται τέσσερα μόνιμα εργαλεία. Το σύνολο του τέλους ανθεκτικότητας θα αποδίδεται στους Δήμους, ενώ το ποσοστό των αποθεματικών του Πράσινου Ταμείου που κατευθύνεται στην Αυτοδιοίκηση θα αυξηθεί στο 6%.

Παράλληλα, το 40% του νέου εθνικού φακέλου για την προγραμματική περίοδο 2028-2034 προτείνεται να κατευθυνθεί στην Τοπική και Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση. Προβλέπεται επίσης η δημιουργία νέου προγράμματος «Φιλόδημος», ύψους 3,5 δισ. ευρώ ανά αυτοδιοικητική θητεία, με αξιοποίηση πόρων του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης και χρηματοδοτικών εργαλείων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

«Δεκατρία δισεκατομμύρια ευρώ στους Δήμους μέσα σε μία δημοτική θητεία. Κοντά στα 15 δισεκατομμύρια κατοχυρωμένων πόρων συνολικά», ανέφερε ο Αλέξης Τσίπρας, υπογραμμίζοντας ότι καμία αρμοδιότητα δεν θα πρέπει να μεταφέρεται στην Αυτοδιοίκηση χωρίς τους αναγκαίους πόρους και το αντίστοιχο προσωπικό.

Συμμετοχική διακυβέρνηση

Ως μεγάλη καινοτομία του σχεδίου παρουσιάστηκε η συμμετοχική διακυβέρνηση. Οι πολίτες δεν θα περιορίζονται στην ψήφο κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια, αλλά θα συμμετέχουν στην ιεράρχηση έργων, στην κατάθεση προτάσεων και στον έλεγχο της υλοποίησής τους.

Οι μικρές κοινότητες προβλέπεται να διαθέτουν ξεχωριστό προϋπολογισμό και θεσμοθετημένη ετήσια χρηματοδότηση. Οι αποφάσεις των τοπικών συνελεύσεων για έργα και παρεμβάσεις θα εγγράφονται δεσμευτικά στους δημοτικούς προϋπολογισμούς.

Η πρόταση, όπως υποστήριξε ο Αλέξης Τσίπρας, αποσκοπεί στη μετάβαση «από την ετεροδιοίκηση στην πραγματική Αυτοδιοίκηση» και στη συγκρότηση ενός κράτους που θα λειτουργεί με εγγύτητα, αποτελεσματικότητα, διαφάνεια και δημοκρατική λογοδοσία.