Σαράντα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, 26 Απριλίου 2026, από την πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ, το σοβαρότερο ατύχημα στην ιστορία της πυρηνικής ενέργειας, που συνεχίζει να ρίχνει τη σκιά του μέχρι σήμερα.

Με αφορμή την επέτειο, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι κατηγόρησε τη Ρωσία για «πυρηνική τρομοκρατία», επισημαίνοντας τον κίνδυνο που εξακολουθεί να ελλοχεύει στην περιοχή, εν μέσω του πολέμου. Όπως ανέφερε, μη επανδρωμένα αεροσκάφη πετούν συχνά πάνω από το Τσερνόμπιλ, ενώ υπενθύμισε περιστατικό πρόσκρουσης drone στο προστατευτικό κέλυφος του αντιδραστήρα, προειδοποιώντας ότι «ο κόσμος δεν πρέπει να επιτρέψει μια νέα καταστροφή που θα προκληθεί από ανθρώπινα λάθη».

Πέρα όμως από τις γεωπολιτικές εντάσεις, το Τσερνόμπιλ παραμένει μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία. Μια από αυτές είναι η μαρτυρία της Ουκρανής γιατρού Βαλεντίνας Ροσόλοβα, που σήμερα ζει ως πρόσφυγας πολέμου στην Ελλάδα.

Την άνοιξη του 1986, η ίδια ήταν ήδη μια έμπειρη επιστήμονας, εργαζόμενη σε εργαστήριο μικροβιολογίας, ακτινολογίας και τοξικολογίας. Την ημέρα της έκρηξης, δεν γνώριζε τίποτα. Όπως και εκατομμύρια άλλοι πολίτες της Σοβιετικής Ένωσης, συνέχισε την καθημερινότητά της, κάτω από έναν αόρατο κίνδυνο.

«Θυμάμαι μια περίεργη, ζεστή βροχή. Δεν ξέραμε τι ήταν», αναφέρει. Η ενημέρωση άργησε. Χρειάστηκαν δύο ημέρες για να γίνει γνωστή η καταστροφή, όταν σταθμοί στην Ευρώπη κατέγραψαν αυξημένα επίπεδα ραδιενέργειας.

Όταν επέστρεψε στη δουλειά της, η πραγματικότητα είχε αλλάξει δραματικά. Το εργαστήριο γέμισε δείγματα τροφίμων – γάλα, φρούτα, μανιτάρια – που έπρεπε να ελεγχθούν για ραδιενέργεια. «Δουλεύαμε καθημερινά, για χρόνια. Υπήρχε φόβος, αλλά δεν είχαμε προστασία. Μόνο γάντια», θυμάται.

Η αβεβαιότητα κυριαρχούσε. Οι πολίτες δεν γνώριζαν τι είναι ασφαλές και τι όχι. Τρόφιμα αποφεύγονταν, η καθημερινότητα άλλαξε και ο φόβος έγινε μέρος της ζωής. «Το πιο επικίνδυνο είναι ότι συνηθίζεις τον φόβο», λέει σήμερα.

Οι συνέπειες δεν περιορίστηκαν στο άμεσο χρονικό διάστημα. Ασθένειες, καρκίνοι και ανθρώπινες απώλειες σημάδεψαν τις επόμενες δεκαετίες. Για τη Βαλεντίνα, η τραγωδία του Τσερνόμπιλ συνδέεται και με προσωπικές απώλειες, όπως ο θάνατος του πατέρα της.

Χρόνια αργότερα, η ίδια βρέθηκε αντιμέτωπη με έναν διαφορετικό εφιάλτη: τον πόλεμο. Στο Χάρκοβο, αυτή τη φορά ο κίνδυνος δεν ήταν αόρατος. «Κρυφτήκαμε σε υπόγεια, ακούγαμε εκρήξεις. Και πάλι… το συνηθίσαμε», περιγράφει.

Σήμερα η Βαλεντίνα ζει στη Θεσσαλονίκη και δηλώνει ότι αισθάνεται ασφαλής. Όσο ασφάλεια όμως και αν νιώθει ο τρόπος του πολέμου και της καταστροφής που έζησε στην πατρίδα της, δεν είναι εύκολο να σβήσουν. παρολ' αυτά η ίδια ονειρεύεται τη μέρα που όλα θα αλλάξουν και θα μπορέσει να επιστρέψει στον τόπο της με ηρεμία και ασφάλεια.