Μία ακόμη αναλυτική ενημέρωση για το αντιπλημμυρικό έργο του λεκανοπεδίου Καλλονής πραγματοποιήθηκε σήμερα από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, αυτή τη φορά αποκλειστικά με υπηρεσιακούς παράγοντες, οι οποίοι παρουσίασαν το ιστορικό του έργου, τις ευθύνες κάθε φορέα διαχρονικά και τα κρίσιμα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά μετά και τις πρόσφατες πλημμύρες. Μίλησαν ο Ειδικός Γραμματέας της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου Άρης Ελευθερίου, ο Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος Γιώργος Λεμονός, ο προϊστάμενος της Διαχειριστικής Αρχής Γιώργος Πλακωτάρης, ο γεωλόγος της Περιφέρειας Δημήτρης Ακριώτης και ο υπεύθυνος της Διεύθυνσης Προγραμματισμό Φώτης Κρητικόπουλος. 

Η συνέντευξη ήρθε ως απάντηση σε όσα ανέφερε ο Δήμαρχος Δυτικής Λέσβου στην προηγούμενη ενημέρωσή του για το ίδιο θέμα, με την Περιφέρεια να δηλώνει ότι στόχος της είναι μια «σαφής, πλήρης και υπηρεσιακή ενημέρωση», όπως τόνισε ο ειδικός γραμματέας της Περιφέρειας Άρης Ελευθερίου ανοίγοντας τη διαδικασία. 

Ο κ. Ελευθερίου περιέγραψε το θεσμικό πλαίσιο και την εξέλιξη των αρμοδιοτήτων, επιμένοντας ότι η αντιπλημμυρική ευθύνη μετακινήθηκε πολλές φορές ανάμεσα σε Δήμους και Περιφέρειες και πως αυτό δημιούργησε αντικειμενικές δυσκολίες. Ανέφερε ότι η Περιφέρεια, από τότε που απέκτησε πλήρη αρμοδιότητα το 2018, είχε την υποχρέωση να οργανώσει έργα σε μια περιοχή με «βαρύ ιστορικό πλημμυρών» που ξεκινά από τις λανθασμένες παρεμβάσεις της δεκαετίας του 1950.

Ο Άρης  Ελευθερίου ανέφερε ότι η Περιφέρεια το 2020 ανέθεσε σε μελετητή τη συγκέντρωση στοιχείων και τη σύνταξη φακέλου περιβαλλοντικής αδειοδότησης για το τμήμα του Τσικνιά από την αρχαία Αρίσβη έως τις εκβολές. Ο φάκελος αυτός στάλθηκε στον Δήμο Δυτικής Λέσβου για γνωμοδότηση. Η  απάντηση του Δήμου ήταν αρνητική, βασισμένη σε επιχειρήματα όπως η σκοπιμότητα του έργου, η Natura, η επίδραση του φράγματος και κυρίως το ότι ο Δήμος είχε ήδη δρομολογήσει τη δική του, ευρύτερη μελέτη

Όπως εξήγησε, η Επιτροπή Περιβάλλοντος της Περιφέρειας «κάτω από το βάρος μιας εμπεριστατωμένης, αλλά πάντως γνωμοδοτικής θέσης του Δήμου», κινήθηκε ομόφωνα αρνητικά. Και σε αυτό το σημείο ο Άρης Ελευθερίου άφησε αιχμή κάνοντας σαφή διάκριση μεταξύ ευθύνης υπηρεσιών και πολιτικής ευθύνης, λέγοντας ότι
υπάρχουν περιπτώσεις όπου μια υπηρεσιακή αρνητική εισήγηση μπορεί πολιτικά να ανατραπεί. 
Η  Περιφέρεια δεν έκανε τότε χρήση του δικαιώματος αυτού, σεβόμενη το κλίμα της περιόδου και την ανάγκη συνεργασίας ανάμεσα στους δύο φορείς, τόνισε. 

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ότι ο Δήμος Δυτικής Λέσβου «είχε προχωρήσει ήδη με δική του μελέτη που χρηματοδοτούσε η Περιφέρεια μέσα από το Βόρειο Αιγαίο 2014-2020» και πως αυτή η επιλογή –να προχωρήσει δηλαδή ο Δήμος με διαφορετικό τεχνικό σχεδιασμό– οδήγησε πρακτικά στο να μείνει εκτός η παρέμβαση από την Αρίσβη έως τις εκβολές, δηλαδή το τμήμα που η Περιφέρεια θεωρεί κρίσιμο για την προστασία της Σκάλας Καλλονής.

Ο Άρης Ελευθερίου θέλησε επίσης να καταγραφεί ότι η τότε διαφωνία «δεν πρέπει σήμερα να αναλύεται ως σύγκρουση αρμοδιοτήτων», διότι και οι δύο φορείς εντόπισαν το πρόβλημα και κινήθηκαν με τις δικές τους διαδικασίες. «Το ζήτημα», είπε χαρακτηριστικά, «δεν είναι ποιος έχει δίκιο αλλά πώς θα σωθεί η Καλλονή».

Γιατί απορρίφθηκε η μελέτη της Περιφέρειας 

Ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος, Γιώργος Λεμονός, εξήγησε τις αιτίες για τις οποίες η υπηρεσία του εισηγήθηκε αρνητικά στη μελέτη της Περιφέρειας τον Μάιο του 2023. Όπως είπε η μελέτη κρίθηκε ελλιπής, καθώς και η ίδια αναγνώριζε ότι «δεν λύνει πλήρως αλλά μόνο μετριάζει» το πρόβλημα. Είχαν επίσης  παραλειφθεί κρίσιμοι παράγοντες, όπως η επίδραση του φράγματος Τσικνιά, ενώ υπηρχαν εμπλοκές με τη ζώνη Natura.

Η εισήγησή του, όπως είπε,  δεν ήταν καθοριστική. Η Επιτροπή Περιβάλλοντος ψήφισε ομόφωνα αρνητικά, επηρεασμένη, τόνισε, από την προηγούμενη αρνητική γνωμοδότηση του Δήμου Δυτικής Λέσβου.

Ο κ. Λεμονός σημείωσε ότι «δεν είναι λογικό μια μελέτη που πληρώνει η Περιφέρεια να απορρίπτεται από την ίδια», επισημαίνοντας ότι πολιτικά όργανα θα μπορούσαν αν ήθελαν να γνωμοδοτήσουν θετικά.

Οριακά χρονοδιαγράμματα και κίνδυνος για τη χρηματοδότηση 

Ο προϊστάμενος της Διαχειριστικής Αρχής, Γιώργος Πλακωτάρης, εξέφρασε σοβαρή ανησυχία για τον χρόνο που απομένει ώστε η μελέτη να ωριμάσει πριν λήξει το τρέχον ΕΣΠΑ. Τόνισε ότι το  πρόγραμμα λήγει το 2029 με πιθανή παράταση έως το 2030. Η μελέτη, σημείωσε,  που χρηματοδοτείται ήδη από το 2021 δεν έχει οδηγήσει ακόμη σε ώριμο έργο και πρόσθεσε ότι αν δεν υπάρξει σύντομα λύση, «κινδυνεύει είτε το έργο να μη γίνει, είτε να χαθούν χρήματα».

Γι’ αυτό τον λόγο κάλεσε την πρόσφατη σύσκεψη με Δήμο και Περιφέρεια, όπου όπως είπε «προέκυψαν διαδοχικά προβλήματα που μέχρι τότε δεν είχαν γίνει γνωστά».

 Η τεχνική διάσταση και τα ακραία φαινόμενα 

Ο γεωλόγος της Περιφέρειας Δημήτρης Ακριώτης παρουσίασε την τεχνική διάσταση του προβλήματος. Υπογράμμισε ότι πλημμύρες θα γίνονται πάντα και «δεν αντιμετωπίζονται με μιζέρια αλλά με τεχνική λογική». «Στη Λέσβο, με χρόνο συγκέντρωσης περίπου 1 ώρας, όταν πέφτουν άνω των 85 χιλιοστών βροχής «όλοι οι χείμαρροι υπερχειλίζουν. Στην πρόσφατη κακοκαιρία στην Καλλονή έπεσαν 108 χιλιοστά, άρα η υπερχείλιση ήταν αναμενόμενη.

Τόνισε, ακόμη,  ότι η Περιφέρεια από το 2020 έχει εκπονήσει μελέτη για ενίσχυση των αναχωμάτων και δημιουργία ελεγχόμενων ζωνών εκτόνωσης, έργα τα οποία όμως απορρίφθηκαν περιβαλλοντικά.

Εξήγησε επίσης ότι το φράγμα Τσικνιά –που πλέον υλοποιείται– θα μπορούσε να είχε συγκρατήσει μεγάλο μέρος του πλημμυρικού νερού, ακόμη και με ένα προσωρινό «πρόφραγμα».

Γιατί δεν εγκρίθηκαν οι 240.000 ευρώ 

Ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Προγραμματισμού, Φώτης Κρητικόπουλος, απάντησε στο ζήτημα της πρόσθετης χρηματοδότησης της μελέτης, λέγοντας ότι οι 240.000 ευρώ για την επέκταση της μελέτης στην ορεινή ζώνη δεν ήταν επιλέξιμες από το ΕΣΠΑ. «Το Περιφερειακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, ακόμη,  απαγορεύει να χρηματοδοτείται έργο που τρέχει παράλληλα από άλλο πρόγραμμα κι ακόμη ούτε οι ΚΑΠ μπορούσαν να καλύψουν το ποσό, καθώς είχαν ήδη εξαντληθεί.

Πρόσθεσε όμως ότι το θέμα αυτό «παρουσιάστηκε ως πολιτική άρνηση της Περιφέρειας», ενώ στην πραγματικότητα το εμπόδιο ήταν καθαρά νομικό.

Η τελική δέσμευση της Περιφέρειας

Κλείνοντας, ο Άρης Ελευθερίου ανακοίνωσε ότι η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου αναλαμβάνει να χρηματοδοτήσει με περίπου 300.000–350.000 ευρώ το τμήμα της μελέτης που είχε μείνει εκτός, ώστε η συνολική μελέτη του Δήμου να γίνει πλήρης και ενιαία.

Παράλληλα επιβεβαίωσε ότι για την προστασία της Σκάλας Καλλονής απαιτείται οπωσδήποτε η παροχέτευση τμήματος της ροής του Τσικνιά, όπως τονίζει και ο μελετητής, ενώ όπως είπε τα υπόλοιπα έργα ενίσχυσης των αναχωμάτων παραμένουν επίσης αναγκαία.