Η ιδιωτικοποίηση του νερού είναι ένα θέμα που φέρνει πολύ κοντά τη Λέσβο και την Χιλή. Μοιάζει παράδοξο αλλά δεν είναι. Η χώρα της Λατινικής Αμερικής είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση που καθώς πλήττεται από μια μεγάλη ξηρασία εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Η Λέσβος είναι ένα νησί που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα λειψυδρίας και παράλληλα εδώ και μια πενταετία έχει σημαντικά μειωμένες βροχοπτώσεις, ένα πρόβλημα που αναμένεται να γίνει ακόμη πιο έντονο τα επόμενα χρόνια.

Ταυτόχρονα η Χιλή είναι μια χώρα που ήδη εφαρμόζεται η ιδιωτικοποίηση του νερού, τόσο των δικτύων διαχείρισης του όσο και των ίδιων των πηγών του. Τα όσα είπε η καθηγήτρια Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου του Σαντιάγκο Μαρία Φράγκου για την Χιλή στο ρ/σ 99 FM ΣΤΟΝΗΣΙ και την εκπομπή «Το τεφτέρι του μανάβη» είναι εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Πρόκειται για ζητήματα που είτε ήδη τα αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι της Λέσβου - και ευρύτερα του Αιγαίου – είτε θα τα αντιμετωπίσουν τα επόμενα χρόνια. Όπως είναι η μεγάλη ανάπτυξη των μονάδων αφαλάτωσης, η κατασκευή μεγάλων φραγμάτων και μονάδων επεξεργασίας του νερού, οι εξαιρετικά περιορισμένες επενδύσεις για την μείωση των απωλειών πόσιμου νερού από τα δίκτυα μεταφοράς του, η μεγάλη αύξηση των τιμών κ.ά.

Η κ. Φράγκου υπογράμμισε πως η Χιλή, αποτελεί παγκόσμια ιδιαιτερότητα, καθώς από τη δεκαετία του 1980 έχει ιδιωτικοποιηθεί τόσο τη διαχείριση όσο και οι πηγές2 των υδάτων. Η ύδρευση στις πόλεις γίνεται κυρίως από ιδιωτικές εταιρείες, ενώ ο καθένας μπορεί να αποκτήσει από το κράτος δικαίωμα άντλησης νερού επ’ αόριστον, το οποίο μπορεί να πουλήσει ή να κληροδοτήσει. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συγκέντρωση των δικαιωμάτων νερού σε μεγάλες επιχειρήσεις (εξορυκτικές, αγροτικές), αφήνοντας αγροτικές και μικρές κοινότητες σε κατάσταση λειψυδρίας.

Τριπλασιάζει το κόστος η αφαλάτωση

Στις πόλεις, προς το παρόν υπάρχει επάρκεια νερού. Σε αγροτικές περιοχές η υδροδότηση γίνεται συχνά με υδροφόρες, ενώ στις μεγάλες πόλεις υπήρξαν απειλές για διακοπές νερού και δημιουργήθηκαν μονάδες αφαλάτωσης. Η αφαλάτωση, αν και λύση, έχει υψηλό κόστος και απαιτεί μεγάλη ποσότητα ενέργειας, γεγονός που αυξάνει την τιμή του νερού και επηρεάζει την «υδατική ασφάλεια» των νοικοκυριών. Η κ. Φράγκου σημείωσε πως η αύξηση του κόστους παραγωγής του νερού στις μονάδες αφαλάτωσης φθάνει στο 300%. Παράλληλα, η ποιότητα του αφαλατωμένου νερού εγείρει ανησυχίες: η διαδικασία αφαιρεί μέταλλα που είναι αναγκαία για τον οργανισμό του ανθρώπου. Σε κάποιες περιοχές της Χιλής η έλλειψη μαγνησίου που οφείλεται σε νερό που προέρχεται από μονάδες αφαλάτωσης έχει συνδεθεί με καρδιαγγειακά προβλήματα στον πληθυσμό.

Στο ερώτημα αν η ιδιωτικοποίηση του νερού έχει πλήξει την αγροτική παραγωγή η κ. καθηγήτρια Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου του Σαντιάγκο τόνισε πως σε πολλές περιπτώσεις οι αγρότες που κατέχουν πηγές νερού σταμάτησαν να καλλιεργούν την γη τους γιατί τα έσοδα τους από την πώληση του νερού είναι περισσότερα από αυτά που τους έδινε η καλλιέργεια της γης. Στις πόλεις, οι φτωχότερες κοινωνικές ομάδες επηρεάζονται δυσανάλογα από τις υψηλές τιμές πώλησης του νερού.

Δίκαιη τιμολόγηση του νερού

Ένα πιθανό δίκαιο μοντέλο τιμολόγησης – ανέφερε η κ. Φράγκου - θα ήταν η δωρεάν παροχή μιας ελάχιστης ποσότητας νερού (π.χ. 100 λίτρα/ημέρα ανά άτομο) και κλιμακωτή αύξηση τιμής για μεγαλύτερη κατανάλωση, ώστε να καλύπτονται οι βασικές ανάγκες αλλά να αποτρέπεται η υπερκατανάλωση για πολυτελείς χρήσεις (π.χ. πισίνες).

Οι νησιωτικές περιοχές είναι ιδιαίτερα ευάλωτες λόγω κλιματικής αλλαγής και υπερτουρισμού. Οι τουριστικές δομές υψηλών απαιτήσεων (πισίνες, γκαζόν) αυξάνουν τις ανάγκες σε νερό. Είναι σημαντικό να υπάρξει στρατηγικός σχεδιασμός για το είδος τουρισμού που επιθυμεί κάθε νησί, λαμβάνοντας υπόψη τις τοπικές υδατικές δυνατότητες.

Για τα ελληνικά νησιά, η αφαλάτωση μπορεί να είναι αναγκαία, ιδιαίτερα στα μικρά όπου η αποθήκευση νερού είναι δύσκολη. Ωστόσο, η τεχνολογία δεν είναι κακή από μόνη της το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιος επωμίζεται τις αρνητικές συνέπειες. Για παράδειγμα μια μεγάλη μονάδα αφαλάτωσης για εξυπηρέτηση πολυτελών ξενοδοχείων μπορεί να δημιουργήσει περιβαλλοντική αδικία (ρύπανση, αποκλεισμός ντόπιων), ενώ μια μικρή μονάδα που εξυπηρετεί τοπική κοινότητα με συναίνεσή της έχει διαφορετική αξία.

Η συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στις αποφάσεις είναι κρίσιμη για την αποφυγή συγκρούσεων και για να διασφαλίζεται ότι η τεχνολογία εφαρμόζεται με δίκαιο τρόπο, εξήγησε η κ. Φράγκου.

Η περίπτωση του φράγματος Τσικνιά

Σχετικά με μεγάλα φράγματα, όπως το υπό κατασκευή φράγμα στον Τσικνιά στη Λέσβο, τίθεται το ζήτημα της κλίμακας και των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων. Ένα φράγμα μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την άμεση περιοχή αλλά και απομακρυσμένες περιοχές, όπως δείχνει το παράδειγμα του φράγματος στην Ερεσό που σχετίζεται με διάβρωση της παραλίας. Η έλλειψη επαρκούς δημόσιας διαβούλευσης μπορεί να οδηγήσει σε αντιδράσεις, ιδιαίτερα αν το έργο εξυπηρετεί μακρινές πόλεις, ενώ οι τοπικές κοινότητες επωμίζονται τις συνέπειες.

Η εμπειρία της Χιλής δείχνει τι μπορεί να συμβεί σε περιοχές όπως η Λέσβος, όπου συζητούνται πολιτικές ιδιωτικοποίησης και έργα μεγάλης κλίμακας. Το βασικό δίδαγμα είναι η ανάγκη ισορροπίας μεταξύ αναγκών, περιβαλλοντικών συνεπειών, κοινωνικής δικαιοσύνης και βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων.

Η καθηγήτρια Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου του Σαντιάγκο Μαρία Φράγκου ήρθε στην Λέσβο καλεσμένη από την υπεύθυνη του Εργαστηρίου Αστικής Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου - Ερευνητική Ομάδα Αόρατες Πόλεις καθηγήτρια Κρίστι Πετροπούλου

Δείτε όλη την συνέντευξη εδώ: