Τα πρόσφατα κρούσματα αφθώδους πυρετού στην Ευρώπη και η εισαγωγή ενός εξωτικού στελέχους του ιού στην Εγγύς Ανατολή υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη για έγκαιρη ανίχνευση και ενισχυμένα μέτρα βιοασφάλειας για την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της νόσου, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO).

Ο FAO συνιστά επείγοντα μέτρα βιοασφάλειας και ενισχυμένη επιτήρηση μετά την πρόσφατη ανίχνευση του ορότυπου SAT1 του αφθώδους πυρετού (FMD) στο Ιράκ και το Μπαχρέιν. Αυτός ο ορότυπος είναι εξωτικός στις περιοχές της Εγγύς Ανατολής και της Δυτικής Ευρασίας, εγείροντας σοβαρές ανησυχίες για την πιθανή εξάπλωση του ιού», ανέφερε ο FAO σε προειδοποίηση.

Ο αφθώδης πυρετός είναι μια εξαιρετικά μεταδοτική ιογενής ασθένεια που πλήττει δίχηλα ζώα, συμπεριλαμβανομένων βοοειδών, χοίρων, προβάτων, αιγών και διαφόρων άγριων ειδών.

Χαρακτηρίζεται συνήθως από πυρετό και φουσκάλες στο στόμα και στα πόδια που συνοδεύονται από χωλότητα. Αν και λίγα ενήλικα ζώα υποκύπτουν σε ασθένειες, τα νεαρά ζώα μπορεί να πεθάνουν από ξαφνική καρδιακή ανεπάρκεια. Ο ιός εξαπλώνεται γρήγορα και μπορεί να επηρεάσει μεγάλο αριθμό ζώων, ειδικά σε χώρες ή περιοχές που είναι συνήθως απαλλαγμένες από τη νόσο ή δεν χρησιμοποιούν τακτικά εμβολιασμό.

Αν και δεν αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία, ο αφθώδης πυρετός επηρεάζει σοβαρά την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων, την επισιτιστική ασφάλεια και τα μέσα διαβίωσης, μειώνοντας την παραγωγικότητα του ζωικού κεφαλαίου, μεταξύ άλλων, μέσω χαμηλότερων αποδόσεων γάλακτος και κρέατος.

Οι οικονομικές απώλειες είναι σημαντικές, με τις παγκόσμιες άμεσες απώλειες παραγωγής και το κόστος εμβολιασμού στις ενδημικές περιοχές να εκτιμάται σε 21 δισεκατομμύρια δολάρια HΠΑ ετησίως. Ωστόσο, η πραγματική οικονομική επιβάρυνση του αφθώδους πυρετού είναι πιθανόν πολύ μεγαλύτερη αν ληφθούν υπόψη οι διαταραχές τόσο στο διεθνές όσο και στο τοπικό εμπόριο. Αυτές οι επιπτώσεις μπορούν να έχουν καταστροφικές επιπτώσεις στις αγροτικές κοινότητες και τις επιχειρήσεις που εξαρτώνται από το ζωικό κεφάλαιο.

Πρόσφατα, ο ιός του αφθώδους πυρετού εντοπίστηκε στην Ευρώπη, η οποία είναι κανονικά απαλλαγμένη από τη νόσο και τώρα βιώνει τη χειρότερη έξαρσή της από το 2001. Η Γερμανία εντόπισε ένα ξέσπασμα τον Ιανουάριο του 2025, αλλά έκτοτε έχει κηρυχθεί απαλλαγμένη από την ασθένεια. Ωστόσο, μια ξεχωριστή εισβολή στην Ουγγαρία ένα μήνα αργότερα, με επακόλουθα κρούσματα στη Σλοβακία, συνεχίστηκε. Ως παράδειγμα του αντίκτυπου του αφθώδους πυρετού στο διεθνές εμπόριο, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου απαγόρευσε την εισαγωγή κρέατος ή γαλακτοκομικών προϊόντων από ευρωπαϊκές χώρες όπου εντοπίστηκε ο ιός, καθώς και από την Αυστρία λόγω επιδημίας στη γειτονική Ουγγαρία.

Αν και ο αφθώδης πυρετός είναι ενδημικός στην Εγγύς Ανατολή, υπήρξε μια πρόσφατη έξαρση των εστιών που προκλήθηκε από έναν εξωτικό ορότυπο που πιθανότατα εισήχθη από την Ανατολική Αφρική. Μέχρι στιγμής, έχουν αναφερθεί περιπτώσεις από το Μπαχρέιν, το Ιράκ και το Κουβέιτ, αν και άλλες χώρες στις περιοχές της Εγγύς Ανατολής και της Δυτικής Ευρασίας διατρέχουν υψηλό κίνδυνο να επηρεαστούν.

Πολλά στελέχη του ιού του αφθώδους πυρετού εξακολουθούν να κυκλοφορούν σε διάφορα μέρη του κόσμου, και οι πρόσφατες επιδημίες τόσο στην Ευρώπη όσο και στη Μέση Ανατολή υπογραμμίζουν τον συνεχιζόμενο κίνδυνο που ενέχει η ασθένεια αυτή για τα μέσα διαβίωσης, την επισιτιστική ασφάλεια και το ασφαλές εμπόριο. Υπογραμμίζουν επίσης τον κρίσιμο ρόλο του FAO στην παγκόσμια παρακολούθηση των ιών του αφθώδους πυρετού, όχι μόνο για να βοηθήσει στον έλεγχό τους όπου είναι ενδημικοί, αλλά και για την ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών κινδύνου για την προστασία χωρών που είναι συνήθως απαλλαγμένες από την ασθένεια.

Συνιστώμενη ενέργεια

Ο FAO καλεί όλες τις χώρες να παραμείνουν σε επαγρύπνηση για τη συνεχιζόμενη απειλή. Στις πληγείσες χώρες και σε εκείνες που θεωρούνται υψηλού κινδύνου εισβολής, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα:

Εκστρατείες ευαισθητοποίησης: Ενημέρωση των αγροτών και των κοινοτήτων για την αυξημένη απειλή του αφθώδους πυρετού και τα μέτρα που μπορούν να λάβουν για την προστασία του ζωικού κεφαλαίου τους.

Βιοασφάλεια: Αυτό είναι το κύριο μέσο πρόληψης και ελέγχου του αφθώδους πυρετού.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με:

• Διαχωρισμό ασθενών ζώων από άλλα ζώα και εξέτασή τους από επαγγελματία στον τομέα της υγείας των ζώων
• Αποφυγή της εισαγωγής ζώων από άγνωστες πηγές για τη διατήρηση της υγείας και της ασφάλειας των ζώων σε μη προσβεβλημένες εκμεταλλεύσεις
• Αποφυγή ανάμειξης διαφορετικών φορτίων ζώων κατά τη μεταφορά και στις αγορές
• Σχολαστικό καθαρισμό και άδειασμα αγορών, οχημάτων και κόμβων μεταφοράς μεταξύ των πωλήσεων, με ημέρες ανάπαυσης αποτρέποντας τους ανθρώπους, τα οχήματα και άλλα υλικά που ενδέχεται να έχουν μολυνθεί από τον ιό να μετακινούνται από αγρόκτημα σε αγρόκτημα.

Εμβολιασμός: Σε συνδυασμό με αυστηρά μέτρα επιτήρησης και βιοασφάλειας, ο εμβολιασμός μπορεί να αποτελέσει εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο για τον έλεγχο του αφθώδους πυρετού. Ωστόσο, είναι ζωτικής σημασίας τα εμβόλια να ταιριάζουν καλά με τα στελέχη πεδίου και θα πρέπει να χορηγούνται σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή.

Σχεδιασμός έκτακτης ανάγκης: Επικαιροποίηση σχεδίου έκτακτης ανάγκης για τον αφθώδη πυρετό, με τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας (ΤΔΛ) για την επιτήρηση, τη διερεύνηση της επιδημίας και τον εμβολιασμό.

Με την εφαρμογή αυτών των μέτρων, οι χώρες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης κρουσμάτων αφθώδους πυρετού και να προστατεύσουν τις κτηνοτροφικές βιομηχανίες τους.