Τα ζητήματα ψυχικής υγείας αποτέλεσαν για δεκαετίες ταμπού στη χώρα μας. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, το τοπίο αλλάζει. Η ψυχική υγεία έρχεται ολοένα και πιο έντονα στο προσκήνιο, αναγνωρίζεται η σημασία της για τα άτομα και τις κοινωνίες και αποκτά τη θέση που της αξίζει στον δημόσιο διάλογο.

Παράλληλα, η σύνδεσή της με τον χώρο της εργασίας εξετάζεται πιο συστηματικά, με στόχο την ανάδειξη τρόπων με τους οποίους η εργασία μπορεί να συμβάλλει στην ευημερία των ανθρώπων.

Τα ευρήματα της έρευνας για την ψυχική υγεία των εργαζομένων στην Ελλάδα, που διενεργήθηκε το 2023 από την ΕΥ Ελλάδος, την Hellas EAP και το Εργαστήριο Πειραματικής Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, ήταν ανησυχητικά. Περίπου τέσσερις στους δέκα εργαζόμενους ένιωθαν μελαγχολία και απαισιοδοξία για το μέλλον, πάνω από επτά στους δέκα αισθάνονταν εκνευρισμό και οι τρεις στους τέσσερις βίωναν νευρικότητα ή εσωτερική ταραχή.

Σήμερα, για το 77% των εργαζομένων δεν νοείται «καλή δουλειά» χωρίς παροχές που στηρίζουν την ψυχική τους υγεία, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Jobseeker. Οι άδειες μετ’ αποδοχών, τα ευέλικτα μοντέλα εργασίας και τα προγράμματα ευεξίας συγκαταλέγονται πλέον στους βασικούς παράγοντες που καθορίζουν την ελκυστικότητα μιας θέσης για επαγγελματίες διαφόρων ηλικιακών ομάδων και κλάδων.

Η ίδια έρευνα αναδεικνύει και άλλες διαστάσεις της εργασιακής ικανοποίησης που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, όπως η εργασιακή ασφάλεια, το θετικό περιβάλλον, η δυνατότητα ευελιξίας και η ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική και την επαγγελματική ζωή.

Για τους Έλληνες εργαζόμενους, η εργασιακή ασφάλεια είναι μάλιστα το υπ’ αριθμόν ένα ζητούμενο. Σύμφωνα με την έρευνα Workmonitor 2025, αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα για το 87% των ταλέντων, είτε στην τρέχουσα εργασία τους είτε για την όποια μελλοντική. Μάλιστα, ξεπερνά ακόμα και την αμοιβή (85%) ως κριτήριο ικανοποίησης από την εργασία.

Οι επιπτώσεις της εργασιακής ανασφάλειας

Η ανάγκη για ασφάλεια και σταθερότητα είναι έντονη στην ελληνική κουλτούρα. Σύμφωνα με το μοντέλο πολιτισμικών διαστάσεων του κοινωνικού ψυχολόγου Geert Hofstede, η Ελλάδα καταγράφει την υψηλότερη βαθμολογία στον δείκτη αποφυγής αβεβαιότητας - γεγονός που εξηγεί την τάση μας να μην αισθανόμαστε άνετα με το απρόβλεπτο και την αλλαγή.

Η εργασιακή ασφάλεια, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τους Έλληνες. Πρόκειται για μια οικουμενική ανάγκη: την αίσθηση σιγουριάς ενός εργαζομένου ότι θα διατηρήσει τη θέση του στο άμεσο μέλλον, χωρίς τον φόβο απόλυσης ή απώλειας εισοδήματος.

Παρ’ όλα αυτά, οι σύγχρονες παγκόσμιες κρίσεις -οικονομικές, υγειονομικές, γεωπολιτικές- και οι σαρωτικές αλλαγές που φέρνει η τεχνολογική πρόοδος και η τεχνητή νοημοσύνη έχουν ενισχύσει ένα κλίμα γενικευμένης αβεβαιότητας. Αυτή η αβεβαιότητα διαχέεται και στον χώρο της εργασίας, δημιουργώντας όλο και πιο επισφαλείς συνθήκες απασχόλησης.

Η εργασιακή ανασφάλεια, με τη σειρά της, έχει συνδεθεί με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική. Επιστημονικές μελέτες δείχνουν αυξημένα επίπεδα άγχους, μεγαλύτερο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου, ψυχολογική δυσφορία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εμφάνιση ψυχιατρικών διαταραχών.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Harvard Business Review, οι εργαζόμενοι που βιώνουν εργασιακή ανασφάλεια συχνά νιώθουν απογοήτευση, δυσαρέσκεια και επαγγελματική εξουθένωση. Από φόβο μήπως χάσουν τη δουλειά τους, υπερπροσπαθούν να φανούν παραγωγικοί, συμμορφούμενοι με κάθε κανόνα, όμως το στρες και η εσωτερική πίεση τελικά εξουδετερώνουν οποιοδήποτε θετικό αποτέλεσμα.

Επιπλέον, παρατηρείται ότι οι εργαζόμενοι με χαμηλό αίσθημα ασφάλειας επικεντρώνονται περισσότερο στο να κάνουν ορατή την προσφορά τους, παρά στο να παράγουν πραγματικά έργο. Σε ορισμένες περιπτώσεις αποκρύπτουν πληροφορίες ή ακόμα και υπονομεύουν συναδέλφους, προσπαθώντας να φανούν οι ίδιοι πιο ικανοί. Αυτές οι συμπεριφορές τροφοδοτούν έναν φαύλο κύκλο ανασφάλειας, ανταγωνισμού και δυσλειτουργίας στον εργασιακό χώρο.

Ασφάλεια, αλλά με τι κόστος;

Η ανάγκη για ασφάλεια είναι θεμελιώδης και συχνά εύλογη. Σε εποχές αβεβαιότητας, οι εργαζόμενοι επιζητούν ένα σταθερό περιβάλλον, οικονομική σιγουριά και προβλεψιμότητα. Όμως, όταν η ασφάλεια αποκτά υπερβολικό βάρος στη λήψη αποφάσεων, μπορεί επίσης να έχει κόστος, όχι μόνο στην ψυχική υγεία, αλλά και στην προσωπική ανάπτυξη, την καινοτομία, ακόμη και την αξιοπρέπεια.

Για χάρη της ασφάλειας, πολλοί εργαζόμενοι συμβιβάζονται με τοξικά περιβάλλοντα εργασίας, αποφεύγουν να αλλάξουν πορεία από φόβο και αναβάλλουν σημαντικές επαγγελματικές επιλογές. Αντί να διεκδικούν, προσαρμόζονται. Και αντί να εξελίσσονται, «παγώνουν».

Το ερώτημα, φυσικά, δεν είναι αν η εργασιακή ασφάλεια είναι απαραίτητη - είναι. Το ζητούμενο είναι πώς μπορούμε να τη διασφαλίσουμε χωρίς να θυσιάζουμε την ψυχική μας υγεία, τις αξίες μας ή την ποιότητα της ζωής μας.

Η απάντηση βρίσκεται σε περιβάλλοντα όπου η σταθερότητα συνυπάρχει με την εμπιστοσύνη, οι εργαζόμενοι δεν κάνουν απλώς τη δουλειά τους, αλλά αναπτύσσονται μέσα από αυτή, και όπου η εργασία λειτουργεί ως υποστηρικτικός πυλώνας και όχι ως διαρκής πηγή άγχους.

Για να δημιουργήσουν τέτοια περιβάλλοντα, οι ειδικοί του Jobseeker προτείνουν στους εργοδότες να προωθήσουν μια κουλτούρα που δίνει προτεραιότητα στην ισορροπία μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής και να επανεξετάσουν τα πακέτα παροχών τους, ώστε να περιλαμβάνουν ουσιαστική υποστήριξη της ψυχικής υγείας των εργαζομένων τους.

Επισημαίνουν, δε, ότι η δημιουργία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος για την προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη του ανθρωπίνου δυναμικού έχει άμεσο αντίκτυπο στην ικανοποίηση των εργαζομένων, στο ευρύτερο κλίμα στον χώρο εργασίας και, εντέλει, στη συγκράτηση ταλέντων.