Η βία εξαπλώνεται στη Βολιβία μετά το πραξικόπημα της 10ης Νοεμβρίου και η χώρα βυθίζεται στο χάος. Όμως, δε φέρει καμία ευθύνη ο Έβο Μοράλες; Κι αν για πολλούς ήταν ο τελευταίος ηγέτης της «ροζ παλίρροιας», πώς μπορεί η διεθνής αριστερά να αντιμετωπίσει αυτή τη νέα επίθεση και τις συνεχείς προκλήσεις στη Λατινική Αμερική;

Καταρχήν, η Βολιβία χρειάζεται επειγόντως διεθνή αλληλεγγύη για την προστασία βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όμως, δεν μπορούμε να συντηρούμε μύθους, ούτε για τον Μαδούρο, ούτε ακόμα και για τον Μοράλες.

Αν συνεχίσουμε να το κάνουμε, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να καταλάβουμε πώς οι λαϊκές αντιδράσεις και η κριτική σε αριστερές κυβερνήσεις καταλήγουν να προωθούν τα σχέδια της δεξιάς.

Και το πολιτικό χάος, στο οποίο βρίσκεται τώρα η Βολιβία, έχει δώσει τεράστιο χώρο ανάπτυξης και δράσης στη νεοφιλελεύθερη, μισαλλόδοξη και ρεβανσιστική ακροδεξιά.

Στις 12 Νοεμβρίου, λίγο πριν από την αυτοανακήρυξή της σε πρόεδρο της Βολιβίας, η γερουσιαστής Jeanine Áñez μπήκε στο κυβερνητικό κτίριο κραδαίνοντας μια Βίβλο και φωνάζοντας: «Τώρα, η Βίβλος επιστρέφει στο προεδρικό μέγαρο!» Αμέσως μετά το πραξικόπημα και την παραίτηση του Μοράλες κι άλλοι δεξιοί πολιτικοί της χώρας είχαν εισβάλει στο ίδιο κτίριο την Κυριακή, καταστρέφοντας τη σημαία των ιθαγενών wiphala, υποστηρίζοντας ότι : «Η Βολιβία ανήκει στον Χριστό! »

Η Ανιές στη Βολιβία φάνηκε πως ακολούθησε, κατά γράμμα, το ίδιο σενάριο που είχε γραφτεί από τις ΗΠΑ και για τον Γκουαϊδό, όμως στη Βενεζουέλα δεν «ευδοκίμησε» ο αυτοανακηρυγμένος.

Το 2013, η ίδια η Ανιές είχε  γράψει σε tweet: «ονειρεύομαι μια Βολιβία χωρίς σατανικές τελετουργίες των ιθαγενών. Οι πόλεις δεν είναι για τους Ινδιάνους, πρέπει να πάνε στα υψίπεδα!», κοινώς να φύγουνε να πάνε αλλού, μακριά.

Από την άλλη πλευρά, ο Μοράλες έδειξε προσκόλληση στην εξουσία, αυταρχικές τάσεις και αλαζονεία απέναντι σε κάθε κριτική που του ασκούνταν με αποκορύφωμα την απροθυμία του δεχτεί το δημοψήφισμα που έγινε στις 21 Φεβρουαρίου 2018, στο οποίο η πλειοψηφία των Βολιβιανών απέρριψε την πρότασή του να διεκδικήσει μια τέταρτη συνεχόμενη προεδρική θητεία.

Όπως έγραψε ο πρώην πρεσβευτής του Μοράλες στον ΟΗΕ, Pablo Solon: «ο Evo Morales θα μπορούσε να ολοκληρώσει την τρίτη του θητεία στις 22 Ιανουαρίου 2020 ως ένας πολύ δημοφιλής πρόεδρος και θα είχε τη δυνατότητα να διεκδικήσει ή ακόμη και να κερδίσει τις εκλογές του 2024, αν δεν είχε πιέσει για την επανεκλογή του με τέταρτη θητεία».

Όταν ο Μοράλες ανέλαβε την εξουσία το 2005, απεικόνιζε μια ιστορική ελπίδα και ευκαιρία μαζί για την πλειονότητα των περιθωριοποιημένων και αυτοχθόνων Βολιβιανών, που έχουν καταπιεστεί άγρια ​​από την εποχή του ισπανικού αποικισμού. Η «διαδικασία αλλαγής» που ξεκίνησε τότε ως ένα ευοίωνο και με παγκόσμια απήχηση, εγχείρημα προοδευτικής κοινωνικής μεταμόρφωσης, προσέκρουσε σε εσωτερικές αντιθέσεις, αλώθηκε στη συνέχεια από την σταδιακή προσαρμογή σε καπιταλιστικά πρότυπα και σπιλώθηκε από την διαφθορά και την κατάχρηση εξουσίας.

Εντείνοντας το κλίμα πόλωσης με το να καταγγέλλει κάθε διαδήλωση και κινητοποίηση ως αντιδραστικό πραξικόπημα, το οποίο ενεργεί για λογαριασμό του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, ο Μοράλες ευνόησε, στην ουσία, την ακροδεξιά, που εκμεταλλεύτηκε την κοινωνική διαίρεση, καθώς στο τέλος του δρόμου του μίσους, κερδίζει πάντα ο πιο μισαλλόδοξος και μισητός.

Ωστόσο, παρά τις βάσιμες επικρίσεις, ο Μοράλες εξακολουθεί να έχει λαϊκή υποστήριξη, καθώς τα επιτεύγματά του είναι αξιοθαύμαστα.

Στα 14 χρόνια που κυβερνούσε βελτίωσε θεαματικά τη ζωή εκατομμυρίων φτωχών και ιθαγενών της Βολιβίας. Το ποσοστό φτώχειας του πληθυσμού της χώρας μειώθηκε από 59,9% που ήταν το 2006,  στο 34,6% το 2018 και τα ποσοστά ακραίας φτώχειας από 37,7% σε 15,2%, το ίδιο διάστημα.

Οι αυτόχθονες απέκτησαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα και αυτονομία, έπειτα από 500 χρόνια καταπίεσης και εκμετάλλευσης. Οι φυσικοί πόροι εθνικοποιήθηκαν πάλι και τα έσοδα από αυτούς δαπανώνταν για κοινωνικά, εκπαιδευτικά και υγειονομικά προγράμματα προς όφελος του λαού – όχι μόνο για μια μικρή πλούσια ελίτ.

Αλλά η κυβέρνησή του δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τις θεμελιώδεις αντιφάσεις με τις οποίες πορευόταν. Έτσι ενώ έγινε γνωστός διεθνώς ο Μοράλες για τη ριζοσπαστική αντικαπιταλιστική ρητορική του και για την προώθηση των «δικαιωμάτων της Μητέρας Γης», όχι μόνο λειτουργούσε μέσα σε ένα καπιταλιστικό πλαίσιο, αλλά ενίσχυε την πολιτική αύξησης του ΑΕΠ  για τη χρηματοδότηση κοινωνικών προγραμμάτων.

Σε αυτή την κατεύθυνση «άνοιξε» τη Βολιβία επεκτείνοντας τα έργα εξόρυξης και τα υδροηλεκτρικά φράγματα κι επέτρεψε την καύση και την καταστροφή του τροπικού δάσους του Αμαζονίου για την επέκταση των καλλιεργειών σόγιας και των βοσκοτόπων.

Με άλλα λόγια, ως προς το περιβάλλον, ακολούθησε σε μεγάλο βαθμό την ίδια πολιτική με τον ακροδεξιό Μπολσονάρο της Βραζιλίας.  

Αυτές οι αντιφάσεις δεν μπορούν να προσπεραστούν από τη διεθνή αριστερά, η οποία αναμφίβολα χρειάζεται να δείξει τώρα αλληλεγγύη προς το λαό της Βολιβίας. Ούτε μπορεί η αριστερά να στηρίζει την ενός ανδρός αρχή, όσο χαρισματικός και να είναι ο ηγέτης.

Με εξαίρεση τον Τσάβες στη Βενεζουέλα, μπορούμε, πλέον, να πούμε ότι τα περισσότερα κοινωνικά προγράμματα που θέλησαν να προωθήσουν οι αριστερές κυβερνήσεις της «ροζ παλίρροιας», στόχευαν μόνο στο να βοηθήσουν τους φτωχούς, αλλά απείχαν από το να αμφισβητήσουν τους πλούσιους και τον καπιταλισμό.

Η «ροζ παλίρροια» ανέβηκε μέσα από λαϊκά κινήματα διαμαρτυρίας κατά του νεοφιλελευθερισμού σε όλη τη Λατινική Αμερική στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και στις αρχές του 2000, απέναντι στη λογική του αναγκαστικού μονόδρομου ή της ΤΙΝΑ θέλησαν να δείξουν ότι υπάρχει εναλλακτική και μία άλλη πολιτική με ανθρώπινο πρόσωπο, που θα ασκείται προς όφελος των πολλών.

Όμως, η μακροπρόθεσμη επιτυχία κάθε προοδευτικού κινήματος δεν μπορεί παρά να βασίζεται στη ριζική αλλαγή των θεμελιωδών δομών μιας κοινωνίας, στην μετάβαση από την εξουσία των λίγων στην εξουσία των πολλών, από τη συγκέντρωση στην αυτονομία και την περιφερειακή ανάπτυξη, από την επιβολή στη συνεργασία, από την πατριαρχία στην ισοτιμία και την συντροφικότητα, από την αλόγιστη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων στο σεβασμό και την προστασία του περιβάλλοντος. Αν όλα αυτά αγνοηθούν κάτω από ιδιότυπους μακιαβελισμούς, δυστυχώς, δίνουν χρόνο και χώρο θερμοκηπίου στον πιο σκληρό νεοφιλελευθερισμό, που διευρύνει την κοινωνική ανισότητα στο έπακρο (το διαβόητο 1%), και καταργεί στην πράξη δικαιώματα και ελευθερίες.