Η εικόνα του Αγίου Γεωργίου του Χιοπολίτη και τα λείψανα του Αγίου στην
πρόσφατη έκθεση «Ιστορίες από καρσί» με προσφυγικά ενθυμήματα που
οργάνωσε στο Βυζαντινό μουσείο Μυτιλήνης η Μητρόπολη Μυτιλήνης

Κύκλοι ζωής που κλείνουν, θαρρείς και τούτο γίνεται υπερφυσικά. Απορημένος θωρείς ετούτη την κόκκινη πέτρα από το αντικρινό Αϊβαλιώτικο Σαρμουσάκ. Μέσα στην πρωινή παγωμένη άχνα της μικρής εκκλησιάς στο λόφο του Προφήτη Ηλία, δίπλα στο αρχαίο θέατρο, παραδίπλα από τον ερειπωμένο τεκέ, πάνω από την πόλη της Μυτιλήνης. Και λες, δε ρωτάς πια, πώς γίνονται όλα ετούτα στις μέρες μας, πώς μπορεί να γίνονται ακόμα, κι εσύ να ασχολιέσαι με δαύτα έτσι σαν από γινάτι, σαν χρέος έναντι του που χάθηκε για πάντα, σαν ανασαμιά που πρέπει να συνεχίσει για να ζήσεις…

Χουχουλιάζεις τα χέρια, παγωνιά όξω και μέσα, χειμώνιασε πια και μονολογείς κοιτώντας μιας την Σαρμουσακόπετρα που έχεις μπροστά σου μια τα καρσινά βουνά… «Κληρονομία ημών μετεστράφη αλλοτρίοις, οι οίκοι ημών ξένοις. Ορφανοί εγενήθημεν, ουχ υπάρχει πατήρ, μητέρες ημών ως αι χήραι».


Ο Άγιος

Στις 26 του Νοέμβρη το 1807 στην πλατεία του Αϊβαλιού, πάνω σε μια παραλληλεπίπεδη όρθια πέτρα πάνω στην οποία «σφάζονταν οι Γκιαούρηδες» μαρτύρησε ο Άγιος Γιώργης από το Πιτυός της Χίου που ‘χε αλλαξοπιστήσει σαν ήταν πιότερο νιός και είχε γίνει Αχμέτ. Μετάνιωσε για ετούτο ξανάγινε χριστιανός και πήγε και κρύφτηκε στο Αϊβαλί. Μα κει τον γνώρισαν, μάτι αλλιώτικο ζήλεψε τη χαρά του και το αποτέλεσμα ήταν να ομολογήσει στον Τούρκο καδή πως «Γιώργης γεννήθηκε και Γιώργης θα πεθάνει.». Κάπως έτσι κατέληξε στην σαρμουσακόπετρα εκείνο το βράδυ της 25ης Νοεμβρίου προς 26 σημαδεύοντας για πάντα τη ζωή εκείνων των ανθρώπων της Πολιτείας που τους έμελλε να προφυγέψουν τρεις φορές από τα σπίτια τους, μια στα 1821, μια στα 1917 και μια στα 1922.

Κι ο Άγιος τους; Ο Άγιος, πρόσφυγας κι αυτός γιορτάζει «κομμάτια» πια όπου τον θυμούνται ακόμα, στα χαΐρια των Αϊβαλιωτών προσφύγων 100 χρόνια τώρα, που τους βλέπει να τρανεύουν - όσο τρανεύουν - στις Νέες Κυδωνίες, στη Μυτιλήνη, στην Παναγιούδα, στο Πιτυός της Χίου, όπου ακόμα τον θυμούνται…


Η πέτρα

Από το Δεκέμβρη του 2007 στο Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία στις Καμάρες της Μυτιλήνης όπου κι έφτασε ένα βράδυ παγωμένο, σαν τότες πριν 200 ακριβώς χρόνια η σαρμουσακόπετρα πάνω στην οποία ο Άη Γιώργης, μαρτύρησε… Φερμένη από τ’ Αϊβαλί από τον τότε Ηγούμενο του Μοναστηριού και σημερινό Μητροπολίτη Ίμβρου και Τενέδου. Έστεκε εκεί και περίμενε...


Τα λείψανα

Λείψανα τ’ Αγιού βρίσκονται σήμερα και στο ναό του Γενεσίου της Θεοτόκου Παναγιούδας. Βρισκόταν στο «εγκαίνειο» της Αγίας Τράπεζας του Ταξιάρχη στο Αϊβαλί. Τοποθετημένα εκεί το 1844 κατά τα εγκαίνια του ναού.

Σχεδόν 150 χρόνια μετά, στα μέσα της δεκαετίας του 1980, ένας Μυτιληνιός ιερομόναχος, ο π. Θεολόγος, σήκωσε και έριξε κάτω τη μαρμάρινη πλάκα της Άγιας Τράπεζας και πήρε τα λείψανα. «Όλη τη νύχτα την πέρασα μέσα στη θεοσκότεινη ρημαγμένη εκκλησιά, με το πετραχήλι στο λαιμό, προσευχόμουνα. Μόλις ξημέρωσε το έκανα, δεν έπρεπε άλλο να μαγαρίζεται ο βωμός. Ο Ταξιάρχης με βοήθησε....» είχε πει.

Το 2017 κατά τις εργασίες ανακαίνισης του μνημείου, η μαρμάρινη πλάκα ξανατοποθετήθηκε στη θέση της. «1844 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 20 ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ» διαβάζει κανείς σήμερα στο περιθώριο της αδειανής πια Αγίας Τράπεζας, στην εκκλησιά που έγινε μουσείο...


Η θήκη της κάρας

Η ασημένια θήκη της κάρας του από τα πατώματα της καταστραμμένης Αϊβαλιώτικης Μητρόπολης κατέληξε στα παζάρια της Κωνσταντινούπολης, στη συνέχεια στην Ελβετία για να καταλήξει «πρωταγωνιστής» σε μυθιστόρημα σωστό στο Μουσείο Μπενάκη της Αθήνας. Τούτες τις μέρες μπορεί να τη δει κανείς εύκολα στις βιτρίνες της μεγάλης έκθεσης για τα 100 χρόνια από την καταστροφή, στο Μουσείο Μπενάκη στην οδό Πειραιώς. Μετά θα την ξαναθάψουν σε κάποια αποθήκη.


Η εικόνα των Μυτιληνιών...

Μέχρι τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1980 από τους επιζώντες Αιβαλιώτες ακόμα και της πρώτης γενιάς πρόσφυγες, την πλησιέστερη Κυριακή στη γιορτή του Αγίου Γεωργίου του Χιοπολίτη, γιόρταζαν τον Άγιο τους, πάντα στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του τροπαιοφόρου της Μυτιλήνης. Όπως και στο Αϊβαλί που τα λείψανα του Αγίου της πόλης βρισκόταν στην εκκλησία του εκεί Αγίου Γεωργίου.

Στο επίκεντρο του πανηγυριού, η εικόνα του Αγίου Γεωργίου του Χιοπολίτη, ζωγραφισμένη το 1865 από τον άγνωστο Κυδωνιάτη ζωγράφο «αναγιώτη Ζουγράφου» όπως αναφέρεται, «δια συνδρομής και εξόδων των εν τη πόλει ταύτη διαμενόντων Κυδωνιέων». Από Αιβαλιώτες δηλαδή του πρώτου διωγμού το 1821, του διωγμού εκείνου για τη συμμετοχή της πόλης στην Ελληνική Επανάσταση. Πρόσφυγες που δεν ξαναγύρισαν να ξαναχτίσουν το Αϊβαλί το 1832. Έμειναν στη Μυτιλήνη, σχημάτισαν μια μικρή κοινότητα – πρεσβεία της «καρσινής» Πολιτείας τους, έμποροι στην πλειοψηφία τους κάτοικοι της Κουλμπάρας και του Κιοσκιού οι οποίοι και κάθε μέρα τιμής του Αγίου τους μαζευόταν για να τον τιμήσουν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Μυτιλήνης στην οποία και ιστόρησαν και την εικόνα του. Όπως έκαναν φυσικά και στο Αϊβαλί. Πριν οι άνθρωποι του φύγουν το 1917 και ξανά το 1922.

Ο Άγιος «των εν τη πόλει ταύτη διαμενόντων Κυδωνιέων» παρέμενε στη Μυτιλήνη θαρρείς και τους περίμενε να τους μαλακώσει τον καημό της προσφυγιάς.

Μετά το 1922 πάντα στον Αϊ Γιώργη της Μυτιλήνης οι Αιβαλιώτες στόλιζαν την εικόνα την πλησιέστερη Κυριακή της γιορτής του. Και τιμούσαν τον Άγιο τους με κόλλυβα και άρτους αλλά και νηστίσιμους «μπαλεζέδες» στο τέλος της λειτουργίας.


Αντί επιλόγου

Σκέφτεσαι βλέποντας μέρα τ’ Αγιού σήμερα, με το βοριά να έχει καθαρίσει τον ορίζοντα. Μπροστά σου το στενό θαλασσινό ποτάμι ανάμεσα Λέσβου και Μικρασίας και τα Άγια βουνά καρσί να λάμπουν …

Κύκλοι ζωής που κλείνουν θαρρείς και τούτο γίνεται υπερφυσικά.

Κομμάτια του χαμένου Άγιου, τ’ Αη Γιώργη του Χιοπολίτη που πέρασε στην από εδώ μεριά του Αιγαίου, κομμάτι της ιστορίας της ράτσας, ιστορία που δεν χωρά σε βιβλία μοναχά με συναίσθημα μαθαίνετε, από καρδιά σε καρδιά αναμετάξυ σε ανθρώπους που πεισματώνουν σαν κοιτούν καρσί.

Τι να πεις… Μια τελευταία ματιά στα αντικρινά βουνά, μια ακόμα σκέψη στον Άη Γιώργη που ξεχάστηκε μα δε μας ξέχασε κι οι στίχοι για το που χάθηκε μα δε ξεχνιέται. «Αμαρτίαν ήμαρτεν Ιερουσαλήμ, δια τούτο εις σάλον εγένετο. Πάντες οι δοξάζοντες αυτήν, εταπείνωσαν αυτήν».

Να ‘σαι καλά όπου είσαι πρόσφυγα Άγιε. Και από κει πάνω που στέκεις έχε στο νου σου λίγο τους σύγχρονους πρόσφυγες που περνούν το μπουγάζι φοβισμένοι και πεινασμένοι σαν τους πατεράδες μας και τις μανάδες μας. Τους παππούδες και τις γιαγιάδες μας. Έχε στο νου σου και σε μας που ξεχάσαμε πως οι γονιοί μας και δαύτοι πρόσφυγες ήρταν στον τόπο ετούτον.