× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Ένας «Ρομπέν των δασών» στην Πέργαμο του 1895

Η δημόσια διαπόμπευση ενός άγνωστου μας «ζεϊμπέκη» που αμφισβήτησε την κυριαρχία του Οθωμανικού κράτους

Γράφει ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ Δημοσίευση 18/12/2020

Ένας «Ρομπέν των δασών» στην Πέργαμο του 1895
' χρόνος ανάγνωσης

Προσθέστε το Νησί στις αναζητήσεις σας

Add stonisi.gr on Google ↗

Μια άγνωστη εντυπωσιακή φωτογραφία από τη βιβλιοθήκη του Αμερικάνικου Κογκρέσου που δημοσιεύτηκε σε μια σελίδα σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης με τον τίτλο «Geçmişten günümüze fotoğraflarla BERGAMA», έπεσε τις προάλλες στην αντίληψη μου. Εικονίζει τη δημόσια διαπόμπευση ενός «ζεϊμπέκη» στην Πέργαμο του 1895. Σε κάποιο σημείο της Πολιτείας, άγνωστο που ακριβώς και αδύνατον να εντοπισθεί. Συνήθως πάντως τέτοια γεγονότα διαδραματίζονταν σε κεντρικά σημεία των πόλεων και των χωριών. αφού είχαν και χαρακτήρα παραδειγματισμού.

Στημένος και δεμένος σε ένα στύλο στην αγορά, με τη χαρακτηριστική ζεϊμπέκικη ενδυμασία και με το όπλο του κρεμασμένο στο λαιμό του. Φανερά ταλαιπωρημένος και με την αγωνία που η στάση του σώματος του προδίδει Ζωντανός αφού φαίνεται να πατά στο έδαφος περιμένοντας το τέλος που το Οθωμανικό κράτος επεφύλασσε σε όσους αμφισβητούσαν στο παραμικρό την κυριαρχία του. Το δημόσιο απαγχονισμό και την πολυήμερη έκθεση του κρεμασμένου ανθρώπου.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Στη φωτογραφία γύρω από το «ζεϊμπέκη» τζανταρμάδες και στρατιωτικοί ανώτεροι και κατώτεροι και πολίτες όλων των οικονομικών κατηγοριών. Χαμίνια αλλά και φραγκοφορεμένοι, πλην φεσοφόροι Περγαμηνοί. Προφανώς κάθε λογής θρησκεύματος από τα... τρία εκείνη την εποχή που κυριαρχούσαν στην Πολιτεία.  Στο πίσω της μέρος γράφει Πέργαμος 1895.

 

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Στην Ελλάδα ξέρουμε το «ζεϊμπέκικο» διάσημο λαϊκό χορό και φυσικά τα «ζεϊμπέκικα» τραγούδια. Από τους ζειμπέκηδες ξέρουμε εξαιτίας του γνωστού τραγουδιού τον Τσάκιτζη τον παλληκαρά με τους στίχους να τον υμνούν και να λένε «Μέσ’ της Σμύρνης τα βουνά / και τα άγρια τα νερά / με λεν εμένα Τσακιτζή / αχ παλληκάρι στην καρδιά / αχ λεοντάρι στην καρδιά». Στοιχεία για τους ζεϊμπέκηδες βρίσκει κανείς και σε λαογραφικές μελέτες, καταχωνιασμένες σε σκονισμένες βιβλιοθήκες. Στις περισσότερες από αυτές κυριαρχεί και ο εθνικός μύθος πως «οι ζεϊμπέκοι ή ζεϊμπέκηδες ήταν εξισλαμισμένοι Έλληνες οι οποίοι ζούσαν σε ένοπλες παράνομες ομάδες στα βουνά της δυτικής Μικράς Ασίας από τα τέλη του 17ου αιώνα μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα».

Ποιοι ήταν όμως αυτοί οι ζεϊμπέκοι για τους οποίους στη σύγχρονη Τουρκία στήθηκαν μέχρι και... αγάλματα και στην Ελλάδα δεν ξέρουμε τίποτα; Κι αυτό στα πλαίσια της γενικότερης άγνοιας για τον πολιτισμό της Μικράς Ασίας παρά  τα περί του αντιθέτου... θρυλούμενα;

Οι ζεϊμπέκοι, χριστιανοί, χριστιανοί εξισλαμισμένοι, η μουσουλμάνοι από γεννησιμιού τους (ποιος νοιαζόταν για όλα ετούτα στα άγρια βουνά στις άγριες εποχές του 18ου και του 19ου αιώνα) ήταν, λαϊκοί ήρωες. Κάτι σαν το Ρομπέν των δασών της Αγγλικής μεσαιωνικής παράδοσης. Εμφανιζόταν σαν προστάτες του ανυπεράσπιστου λαού από τους τσιφλικάδες, τους ληστές των βουνών και τους φοροεισπράκτορες του Οθωμανικού κράτους. Ο ηγέτης κάθε τέτοιας ζεϊμπέκικης ομάδας ονομαζόταν εφές ενώ τα μέλη της ήταν οι Ζεϊμπέκοι που ήταν πολύπειροι αντάρτες και οι κιζάν που ήταν νέοι και άπειροι. Στην ομάδα ίσχυε μια μορφή πρωτόγονης άμεσης δημοκρατίας, με τις αποφάσεις να λαμβάνονται από όλους αλλά με τον εφέ να έχει την αδιαμφισβήτητη αρχηγία. Στις ομάδες υπήρχαν και διάφορα τελετουργικά, όπως αυτό της προαγωγής του κιζάν σε ζεϊμπέκη, τελετουργικά με καταβολές από τα μεσαιωνικά και αρχαιότερα τουρκικά φύλα.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Κύριο όπλο τους το γιαταγάνι, αλλά από μια στιγμή και μετά χρησιμοποιούσαν επίσης και πυροβόλα όπλα που άρπαζαν κατά τις συγκρούσεις τους με στρατιωτικά αγήματα αλλά και παραστρατιωτικές ομάδες που το κράτος στρατολογούσε για να τους αντιμετωπίσει.

Όσοι συλλαμβάνονταν τους διαπόμπευαν εκθέτοντας τους δεμένους σε στύλους στα παζάρια ενώ στη συνέχεια τους απαγχόνιζαν ως εχθρούς του Σουλτάνου. Τα άψυχα κουφάρια τους κρέμονταν επί μέρες προς παραδειγματισμό όσων θα τολμούσαν να αμφισβητήσουν την απόλυτη κυριαρχία  της υψηλής Πύλης.

Οι ζεϊμπέκοι αντιστάθηκαν σθεναρά στην προέλαση των Ελληνικών στρατευμάτων κατά τη Μικρασιατική εκστρατεία του 1919 ενώ πολλοί από αυτούς με τον οπλισμό τους εντάχθηκαν στο λεγόμενο «Τουρκικό Απελευθερωτικό Στρατό» του Κεμάλ Αττατούρκ ως αντάρτικες ομάδες που δρούσαν στα μετόπισθεν των Ελληνικών στρατευμάτων. Μετά την ανακατάληψη της Μικράς Ασίας το 1922, οι ζεϊμπέκοι και ιδιαίτερα οι εφέδες ανταμείφθηκαν για τις υπηρεσίες τους πλουσιοπάροχα και έλαβαν αξιώματα στον στρατό, περιουσίες διωγμένων Ρωμιών και Αρμενίων καθώς και συντάξεις. Τα επόμενα χρόνια εγκαταστάθηκαν σε πόλεις της δυτικής Μικράς Ασίας όπου και ενσωματώθηκαν πλήρως.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Οι ζεϊμπέκοι έχουν περίοπτη θέση στην τουρκική λαογραφία, στη λογοτεχνία και πλέον και στην ιστορία. Ο χορός τους, ο ζεϊμπέκικος που δεν έχει καμία σχέση με τον συνονόματο Ελληνικό και προς το ύφος και προς το μέτρο,  διδάσκεται σε πολιτιστικά κέντρα σε όλη την Τουρκία σχεδόν σαν εθνικός χορός. Σε αυτόν οι άνδρες πάντα και μόνο χορευτές παριστάνουν με κινήσεις των χεριών τους και βηματισμούς τους τα «καρτάλια», τα γεράκια δηλαδή.  

Όσον αφορά τον άγνωστό μας ζεϊμπέκη της φωτογραφίας στην Πέργαμο του 1895 κανείς δεν ξέρει τίποτα. Ούτε καν «που τον επαραχώσαν» καταπώς λέει κι ο ποιητής.

 

Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης

Add stonisi.gr on Google ↗
ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η χούντα, ο φόβος και οι χιλιάδες που αντιστάθηκαν

Ο πρόεδρος του ΣΦΕΑ Βαγγέλης Γκιουγκής μιλά στον Θράσο Αβραάμ για τις 237 αντιστασιακές οργανώσεις, τους χιλιάδες εξόριστους και φυλακισμένους, την αμφισβήτηση των νεκρών του Πολυτεχνείου και τις μαρτυρίες
Η χούντα, ο φόβος και οι χιλιάδες που αντιστάθηκαν
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

«53 χρόνια δεν μιλούσα για το Πολυτεχνείο. Δεν ήθελα να θυμάμαι...»

Ο Βασίλης Τεντόμας μετάφέρει για πρώτη φορά την μαρτυρία του στο «Ν» με βαθιά συγκίνηση για όσα έζησε τη νύχτα της εισβολής στο Πολυτεχνείο και τα όσα προηγήθηκαν -Η γνωριμία του με τη Μαρία Ζερβού που έγινε σύντροφος της ζωής του
«53 χρόνια δεν μιλούσα για το Πολυτεχνείο. Δεν ήθελα να θυμάμαι...»
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Το ιστορικό της προτομής του Μιχάλη Μυρογιάννη

Στις 17 Νοεμβρίου 1982, η προτομή του Μιχάλη Μυρογιάννη αποκαλύφθηκε στο Πάρκο Αγίας Ειρήνης, με την οικογένειά του παρούσα και τον Δήμαρχο Απόστολο Αποστόλου δακρυσμένο!
Το ιστορικό της προτομής του Μιχάλη Μυρογιάννη
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Μιχάλης Μυρογιάννης, ετών 20!

«Διαμπερές τραύμα στο κεφάλι, βληθείς δια πυροβόλου όπλου, έξοδος εγκεφαλικής ουσίας» -Η ιστορία της εν ψυχρώ δολοφονίας του 20χρονου από τη Μυτιλήνη και η μαρτυρία που αποκάλυψε το έγκλημα της χούντας
Μιχάλης Μυρογιάννης, ετών 20!
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Δέκα ζωές από τη Λέσβο στη σκιά της χούντας

Δολοφονίες και ύποπτοι θάνατοι συντοπιτών μας στο βιβλίο του Δημήτρη Βεριώνη – Αφιέρωμα των Φίλων Ιστορικής Μνήμης & Πολιτιστικής Δημιουργίας για την επέτειο του Πολυτεχνείου
Δέκα ζωές από τη Λέσβο στη σκιά της χούντας
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η μέρα που η Μυτιλήνη αντίκρισε τη λευτεριά

Η 8η Νοεμβρίου 1912 μέσα από τη ματιά του Ασημάκη Πανσέληνου – Τα καράβια στο φως της αυγής, οι πλημμυρισμένοι δρόμοι και η ανθρωπιά μέσα στην ανατροπή του παλιού κόσμου
Η μέρα που η Μυτιλήνη αντίκρισε τη λευτεριά
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η Λέσβος των Βαλκανικών Πολέμων βρίσκει τη φωνή της

Πώς τα τραγούδια της χαράς και της ελπίδας αποτύπωσαν τον ενθουσιασμό της απελευθέρωσης μέσα από γερμανικές μελωδίες, προσωμιακά και τα περίφημα Επίστρατα
Η Λέσβος των Βαλκανικών Πολέμων βρίσκει τη φωνή της
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ για την Απελευθέρωση της Μυτιλήνης

Ο Ιστορικός Στρατής Αναγνώστου εξιστορεί τα γεγονότα της 8ης Νοεμβρίου 1912
Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ για την Απελευθέρωση της Μυτιλήνης
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Πολεμικές ανταποκρίσεις 1940‑1941

Σατυρικές επιστολές Αγιασωτών από το μέτωπο του πολέμου στην Ήπειρο, που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Τρίβολος» -Επιμέλεια: Φίλοι ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Πολεμικές ανταποκρίσεις 1940‑1941
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Η 28η Οκτώβρη 1945, στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης

Γράφει ο ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΚΑΛΑΡΓΑΛΗΣ
Η 28η Οκτώβρη 1945, στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Οι 296 σημαίες της Λέσβου

Τα ονόματα όλων των νεκρών Λέσβιων στα μέτωπα της Αλβανίας και της Μακεδονίας από τις 28 Οκτωβρίου 1940 μέχρι τις 22 Απριλίου 1941
Οι 296 σημαίες της Λέσβου
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

10 Σεπτέμβρη 1944: Η Λέσβος ελευθέρα!

82 χρόνια από την απελευθέρωση της Λέσβου από τις Ναζιστικές δυνάμεις κατοχής
10 Σεπτέμβρη 1944: Η Λέσβος ελευθέρα!