Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer στις 21 Σεπτεμβρίου, η Μαρία Βούρου και η Χριστίνα Καλαμούκη αναδεικνύουν τη σημασία της προσωποκεντρικής φροντίδας και υπενθυμίζουν πως πίσω από κάθε διάγνωση βρίσκεται ένας άνθρωπος με ιστορία, επιθυμίες και συναισθήματα. 

Ένα πρωινό στο Οικοτροφείο Α3 Alzheimer Λέσβου μπορεί να ξεκινήσει με μια γνώριμη μελωδία. Κάποιος θυμάται τον επόμενο στίχο, μια άλλη ένοικος κρατά τον ρυθμό με το χέρι και ένα πρόσωπο φωτίζεται πριν ακόμη βρεθούν οι σωστές λέξεις.

Αυτές οι στιγμές, όπως επισημαίνουν η Μαρία Βούρου, Επιστημονικά Υπεύθυνη, και η Χριστίνα Καλαμούκη, Ψυχολόγος του Οικοτροφείου Α3 Alzheimer, δεν αποτελούν μια μικρή παρένθεση μέσα στην άνοια. Είναι η ίδια η ζωή, η οποία συνεχίζει να υπάρχει και να εκφράζεται με διαφορετικούς τρόπους.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer, στις 21 Σεπτεμβρίου, το Οικοτροφείο Α3 στέλνει ένα μήνυμα που ξεπερνά τη διάγνωση και εστιάζει στον άνθρωπο.

Η νόσος Alzheimer και οι άλλες μορφές άνοιας επηρεάζουν τη μνήμη, τη σκέψη, τον προσανατολισμό και σταδιακά την αυτονομία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται η προσωπικότητα, οι προτιμήσεις, το χιούμορ, η πίστη, η ανάγκη για οικειότητα, η επιθυμία για φροντίδα και η ανάγκη του ανθρώπου να αισθάνεται ότι ανήκει κάπου.

Η φροντίδα αρχίζει από το «ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος»

Στην καρδιά της λειτουργίας του Οικοτροφείου βρίσκεται η προσωποκεντρική φροντίδα, μια προσέγγιση που δεν εστιάζει μόνο σε όσα χάθηκαν ή δυσκόλεψαν εξαιτίας της νόσου, αλλά σε όσα παραμένουν ζωντανά και μπορούν ακόμη να εκφραστούν.

Η φροντίδα, σε αυτή τη φιλοσοφία, δεν περιορίζεται στην ασφάλεια ή στην κάλυψη των βασικών αναγκών. Ξεκινά από ένα ουσιαστικό ερώτημα: ποιος είναι ο άνθρωπος που βρίσκεται απέναντί μας;

Η απάντηση βρίσκεται στις καθημερινές του συνήθειες, στις προτιμήσεις του, στα τραγούδια που αγαπά, στις ιστορίες που επιθυμεί να αφηγηθεί, στους ανθρώπους που θυμάται και στις μικρές επιλογές που εξακολουθεί να μπορεί να κάνει.

Η μουσική γίνεται γέφυρα επικοινωνίας

Στις ομάδες μουσικής και στη χορωδία του Οικοτροφείου Α3 δεν ζητούμενο δεν είναι η τέλεια εκτέλεση, αλλά η συμμετοχή.

Μια φωνή που μπαίνει διστακτικά στο τραγούδι, ένα βλέμμα που συναντά ένα άλλο ή μια παλιά μελωδία που γίνεται κοινός τόπος μπορούν να δημιουργήσουν επικοινωνία ακόμη και όταν ο λόγος δυσκολεύει.

Η μουσική μπορεί να ενεργοποιήσει το συναίσθημα, να δημιουργήσει αίσθηση οικειότητας και να δώσει σε κάθε ένοικο έναν ενεργό ρόλο μέσα στην ομάδα. Για λίγα λεπτά, δεν υπάρχει μπροστά τους η ασθένεια, αλλά ένας άνθρωπος που συμμετέχει, θυμάται, αισθάνεται και επικοινωνεί.

Οι προσωπικές ιστορίες διατηρούν ζωντανή τη διαδρομή

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αφήγηση προσωπικών ιστοριών και αναμνήσεων.

Στο Οικοτροφείο δεν αντιμετωπίζεται ως μια «εξέταση μνήμης» ούτε ως αναζήτηση της σωστής ημερομηνίας ή της ακριβούς λεπτομέρειας. Αυτό που έχει σημασία είναι το συναίσθημα που συνοδεύει μια ανάμνηση, η εικόνα ενός τόπου, η περηφάνια για μια παλιά δουλειά ή η συγκίνηση που συνδέεται με ένα οικογενειακό γεγονός.

Ακόμη και όταν οι λεπτομέρειες συγχέονται, παραμένει ισχυρή η ανάγκη του ανθρώπου να ακουστεί και να αναγνωριστεί η προσωπική του διαδρομή.

Ένα κούρεμα μπορεί να σημαίνει αξιοπρέπεια και επιλογή

Στο Οικοτροφείο Α3 πραγματοποιούνται και δράσεις με τη συμμετοχή εθελοντών σπουδαστών κομμωτικής.

Ένα κούρεμα ή ένα χτένισμα ίσως μοιάζει μικρή λεπτομέρεια της καθημερινότητας. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελεί πράξη αυτοφροντίδας, επιλογής και αξιοπρέπειας.

Η δυνατότητα ενός ανθρώπου να επιλέξει πώς θέλει να εμφανίζεται και να αναγνωρίζει τον εαυτό του στον καθρέφτη διατηρεί ζωντανό ένα σημαντικό κομμάτι της προσωπικής του ταυτότητας.

Ο τετράποδος συγκάτοικος που έγινε μέλος της καθημερινότητας

Ιδιαίτερη θέση στη ζωή του Οικοτροφείου έχει και ένας τετράποδος συγκάτοικος.

Πρόκειται για το σκυλάκι μιας ενοίκου, το οποίο το Οικοτροφείο αγκάλιασε και υιοθέτησε ως μέρος της καθημερινής ζωής της δομής.

Μαζί του ήρθαν η τρυφερότητα, η συντροφιά και η αίσθηση συνέχειας. Ένας γνώριμος δεσμός δεν διακόπηκε όταν η γυναίκα πέρασε την πόρτα του Οικοτροφείου. Αντίθετα, βρήκε χώρο για να συνεχιστεί.

Ένα χάδι, μια κίνηση του ζώου ή η καθημερινή του παρουσία μπορεί να δημιουργήσει στιγμές χαράς και επικοινωνίας, ιδιαίτερα πολύτιμες για τους ενοίκους.

Βόλτες, εκκλησία και επαφή με την κοινότητα

Η καθημερινότητα περιλαμβάνει επίσης βόλτες, εξόδους και επισκέψεις στην εκκλησία, ενώ υπάρχει και η δυνατότητα επίσκεψης ιερέα για όσους επιθυμούν να κοινωνήσουν.

Η πνευματικότητα και οι προσωπικές συνήθειες αντιμετωπίζονται ως αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας κάθε ανθρώπου.

Ο σεβασμός σε αυτές τις επιλογές συμβάλλει στη διατήρηση της σύνδεσης με την κοινότητα, τις αξίες και όλα όσα προσφέρουν αίσθηση ασφάλειας και οικειότητας.

«Ο άνθρωπος δεν είναι το άθροισμα όσων δεν μπορεί πια να κάνει»

Η καθημερινότητα στο Οικοτροφείο Α3 δεν επιχειρεί να εξωραΐσει τις δυσκολίες της άνοιας. Οι εργαζόμενοι γνωρίζουν τις σύνθετες ανάγκες που δημιουργεί η ασθένεια και τις αντιμετωπίζουν με επιστημονική συνέπεια.

Την ίδια στιγμή, όμως, επιλέγουν να μη μετρούν τη ζωή αποκλειστικά μέσα από τις απώλειες.

Παρατηρούν τις δυνατότητες που εξακολουθούν να υπάρχουν, προσαρμόζουν το περιβάλλον, δίνουν περισσότερο χρόνο, προσφέρουν επιλογές και δημιουργούν ευκαιρίες επικοινωνίας και ανθρώπινης σχέσης.

Όπως χαρακτηριστικά υπογραμμίζεται, ένας άνθρωπος δεν είναι το άθροισμα όσων δεν μπορεί πλέον να κάνει.

Η άνοια μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κάποιος θυμάται. Δεν ακυρώνει, όμως, τον τρόπο με τον οποίο αισθάνεται, επιθυμεί, συγκινείται και συνδέεται με τους γύρω του.

Η Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer αποτελεί έτσι μια ακόμη αφορμή για να στραφεί η κοινωνία πέρα από τον φόβο και το στίγμα και να δει τον άνθρωπο που εξακολουθεί να βρίσκεται εκεί, με τη δική του ιστορία, τις προτιμήσεις, τις ανάγκες και τις χαρές του.