Μια νέα εποχή στη σχέση των παιδιών και των εφήβων με τα social media επιχειρεί να ανοίξει η Ευρωπαϊκή Ένωση, βάζοντας για πρώτη φορά ένα ενιαίο ηλικιακό πλαίσιο στην πρόσβαση των ανηλίκων στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το EU KIDS Act, το οποίο προβλέπει ότι τα παιδιά κάτω των 13 ετών δεν θα μπορούν να διαθέτουν λογαριασμούς στα social media, ενώ ως πανευρωπαϊκό κατώτατο όριο για τη δημιουργία αυτόνομου προσωπικού λογαριασμού καθορίζεται η ηλικία των 15 ετών. Η πρόταση θα πρέπει πλέον να περάσει από την ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, καθώς η χώρα έχει ήδη κινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση. Η ελληνική κυβέρνηση έχει ανακοινώσει ότι από την 1η Ιανουαρίου 2027 θα τεθεί σε εφαρμογή περιορισμός της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών, με σημαντικό ρόλο να αναλαμβάνει το Kids Wallet ως εργαλείο επιβεβαίωσης της ηλικίας.

Τι αλλάζει για παιδιά κάτω των 15 ετών

Η φιλοσοφία του ευρωπαϊκού σχεδίου βασίζεται στη σταδιακή είσοδο των παιδιών στον κόσμο των κοινωνικών δικτύων.

Μέχρι τα 13 έτη δεν θα επιτρέπεται η δημιουργία λογαριασμού στα social media. Θα μπορεί, ωστόσο, να παρέχεται πρόσβαση σε ειδικά σχεδιασμένες και φιλικές προς τα παιδιά υπηρεσίες βίντεο μέσω λογαριασμών που ελέγχονται από τον γονέα ή τον κηδεμόνα.

Για τις ηλικίες από 13 έως κάτω των 15 ετών προβλέπονται οι λεγόμενοι «μίνι λογαριασμοί», οι οποίοι θα δημιουργούνται και θα εποπτεύονται μέσω του λογαριασμού του γονέα ή του κηδεμόνα. Θα διαθέτουν αυξημένες δικλίδες ασφαλείας, περιορισμένες κοινωνικές επαφές και χρονικό περιορισμό στη χρήση. Από την ηλικία των 15 ετών θα μπορεί ένας ανήλικος να δημιουργεί αυτόνομο λογαριασμό.

Στο επίκεντρο πλέον οι ίδιες οι πλατφόρμες

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που επιχειρεί να φέρει το EU KIDS Act είναι ότι μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης στις ίδιες τις ψηφιακές πλατφόρμες.

Οι εταιρείες θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες που προσφέρουν σε ανηλίκους είναι ασφαλείς ήδη από τον σχεδιασμό τους και κατάλληλες για την ηλικία των χρηστών. Το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται μόνο στα παραδοσιακά social media, αλλά επεκτείνεται σε πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο, διαδικτυακά παιχνίδια, εφαρμογές και υπηρεσίες Τεχνητής Νοημοσύνης και chatbots.

Στο στόχαστρο μπαίνουν πρακτικές που έχουν σχεδιαστεί ώστε να κρατούν τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο μπροστά στην οθόνη. Μεταξύ άλλων προβλέπονται περιορισμοί στο ατέρμονο scrolling, στις τεχνικές ανταμοιβής που ενθαρρύνουν τη συνεχή χρήση, στις ειδοποιήσεις κατά τις ώρες ύπνου και στην ανεπιθύμητη επικοινωνία ανηλίκων με αγνώστους.

Παράλληλα, τα προφίλ ανηλίκων θα πρέπει να είναι ιδιωτικά από προεπιλογή, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προστασία από εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης που μπορεί να καλλιεργούν σχέσεις συναισθηματικής εξάρτησης με παιδιά και εφήβους.

 Η ελληνική απάντηση μέσω του Kids Wallet

Στην Ελλάδα, ο σχεδιασμός για τους ανηλίκους έχει ήδη προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, καθώς έχει ανακοινωθεί εφαρμογή των περιορισμών από την 1η Ιανουαρίου 2027. Κεντρικό εργαλείο θα είναι το Kids Wallet, μέσω του οποίου θα μπορεί να πιστοποιείται η ηλικία του χρήστη χωρίς να χρειάζεται να γνωστοποιούνται στις πλατφόρμες περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι απαραίτητα.

Η λογική βασίζεται στα λεγόμενα «διακριτικά ηλικίας» ή age tokens. Αντί δηλαδή ο ανήλικος να παραδίδει σε κάθε πλατφόρμα προσωπικά στοιχεία ή έγγραφα ταυτοποίησης, το σύστημα θα μπορεί να επιβεβαιώνει εάν βρίσκεται πάνω ή κάτω από το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο.

Το ελληνικό σχέδιο προβλέπει περιορισμό της χρήσης social media από τους κάτω των 15 ετών και έχει παρουσιαστεί ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Το Kids Wallet είχε μάλιστα παρουσιαστεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο ως πιθανό εργαλείο για την επαλήθευση της ηλικίας.

Από την ευθύνη του παιδιού στην ευθύνη των εταιρειών

Η βασική αλλαγή που επιχειρείται τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο είναι ότι η προστασία των ανηλίκων δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως υπόθεση της οικογένειας.

Οι πλατφόρμες καλούνται να αναλάβουν πολύ μεγαλύτερη ευθύνη για το ποιος χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες τους, τι περιεχόμενο προβάλλεται στους ανηλίκους και με ποιους μηχανισμούς επιχειρούν να διατηρούν την προσοχή τους.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρουσιάζοντας το νέο πλαίσιο, έδωσε έμφαση ακριβώς σε αυτή την αντιστροφή της λογικής: πλέον θα είναι οι πλατφόρμες εκείνες που θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους είναι ασφαλείς για τα παιδιά.

Το EU KIDS Act δεν αποτελεί ακόμη οριστικό νόμο, καθώς ακολουθεί η διαδικασία διαπραγμάτευσης και έγκρισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ωστόσο, η ηλικία του χρήστη, η επαλήθευσή της και η ευθύνη των ίδιων των τεχνολογικών εταιρειών μπαίνουν στο κέντρο της συζήτησης για το μέλλον των social media στην Ευρώπη.