Την ιστορία ενός κινήματος που γεννήθηκε για την υπεράσπιση μιας προστατευόμενης περιοχής, αλλά γρήγορα απέκτησε ευρύτερα κοινωνικά και πολιτικά χαρακτηριστικά, παρουσίασαν ο φωτογράφος και σκηνοθέτης Ilir Tsouko και ο περιβαλλοντολόγος Μιχάλης Μπάκας, μιλώντας στον Θράσο Αβραάμ και στον «Ν» 99 fm.

Αφορμή αποτέλεσε η εκδήλωση «Η Επανάσταση των Φλαμίνγκο», που πραγμαοποίηθηκε την Τρίτη 1η Σεπτεμβρίου, στις 7 το απόγευμα, στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης, στο πλαίσιο του 2ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ειρήνης της «Συνύπαρξης και Επικοινωνίας στο Αιγαίο». Ο Ilir Tsouko παρουσίασε φωτογραφικό υλικό από τις κινητοποιήσεις στην Αλβανία και συζήτησε με το κοινό για όσα κατέγραψε τους τελευταίους μήνες.

Από την προστασία της Νάρτας σε έναν μαζικό ξεσηκωμό

Η αφετηρία της κινητοποίησης βρίσκεται στα σχέδια για μεγάλη τουριστική επένδυση στην προστατευόμενη περιοχή της λιμνοθάλασσας Βιόσα–Νάρτα και στο νησί Σαζάν. Όπως ανέφερε ο Ilir Tsouko, οι πρώτες πληροφορίες για τα σχέδια έγιναν γνωστές το 2024, προκαλώντας ανησυχία για τις πιθανές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στις τοπικές κοινωνίες.

Η ένταση κορυφώθηκε στα τέλη Μαΐου του 2026, όταν τοποθετήθηκε περίφραξη σε παραλία όπου σχεδιάζεται να αναπτυχθεί η επένδυση. Κατά τον ίδιο, η βίαιη αντιμετώπιση πολιτών από ιδιωτική ασφάλεια αποτέλεσε «τη σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι» και οδήγησε σε καθημερινές συγκεντρώσεις μπροστά από το πρωθυπουργικό μέγαρο στα Τίρανα.

Το φλαμίνγκο, εμβληματικό είδος της ορνιθοπανίδας της περιοχής, μετατράπηκε έτσι σε σύμβολο ενός κινήματος που δεν περιορίζεται πλέον στην προστασία της λιμνοθάλασσας.

Ένα κίνημα πέρα από τα κόμματα

Σύμφωνα με τον Ilir Tsouko, πρόκειται για μια κινητοποίηση διαφορετική από όσες είχαν καταγραφεί στην Αλβανία μετά την πτώση του προηγούμενου καθεστώτος. Σε αντίθεση με παλαιότερες διαδηλώσεις, δεν οργανώθηκε από κάποιο από τα μεγάλα πολιτικά κόμματα, αλλά έφερε στον ίδιο δρόμο φοιτητές, εργαζόμενους, πανεπιστημιακούς, καλλιτέχνες, δημόσιους υπαλλήλους και πολίτες με διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες.

«Αυτό που κέρδισε ήδη το κίνημα είναι ότι ο καθένας μπορεί να αισθάνεται ασφαλής να εκφράσει ανοιχτά τη γνώμη του», σημείωσε, υπογραμμίζοντας τη σημασία αυτής της εξέλιξης για μια χώρα με σχετικά σύντομη δημοκρατική διαδρομή.

Τα αιτήματα των διαδηλωτών, όπως εξήγησε, αφορούν την ουσιαστική προστασία των περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών, την αλλαγή του σχετικού νομοθετικού πλαισίου, αλλά και βαθύτερες μεταρρυθμίσεις στο πολιτικό και εκλογικό σύστημα.

«Δεν θέλουν να φύγουν, θέλουν να αλλάξουν τη χώρα τους»

Στην πρώτη γραμμή των κινητοποιήσεων βρίσκεται η νέα γενιά. Ο Ilir Tsouko μίλησε για νέους ανθρώπους που έχουν ταξιδέψει, γνωρίζουν τον τρόπο ζωής σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και διεκδικούν αντίστοιχες συνθήκες στην πατρίδα τους.

«Υπάρχει πλέον μια γενιά που λέει “δεν θέλω να φύγω, αγαπώ τη χώρα μου και θέλω να γίνει καλύτερη”», ανέφερε. Όπως σημείωσε, οι προηγούμενες γενιές αντιμετώπιζαν τη μετανάστευση ως διέξοδο προς μια καλύτερη ζωή. Αντίθετα, μέρος της σημερινής νεολαίας επιδιώκει να δημιουργήσει αυτές τις προϋποθέσεις μέσα στην ίδια την Αλβανία.

Παράλληλα, συνέδεσε την κοινωνική δυσαρέσκεια με την ταχύτατη τουριστική ανάπτυξη, την αύξηση του κόστους ζωής και τη διεύρυνση των ανισοτήτων. Χαρακτήρισε την ανάπτυξη «ένα μικρό βαγόνι που χωρά εκατό ανθρώπους, ενώ οι υπόλοιποι μένουν απέξω», επισημαίνοντας ότι τα οικονομικά οφέλη δεν φτάνουν στο σύνολο της κοινωνίας.

Οι αναλογίες με τη Λέσβο και την Ελλάδα

Ο Μιχάλης Μπάκας, ο οποίος παρακολούθησε από κοντά τις κινητοποιήσεις στα Τίρανα, εντόπισε κοινά χαρακτηριστικά με μεγάλες κοινωνικές κινητοποιήσεις που εκδηλώθηκαν τα προηγούμενα χρόνια στην Ελλάδα. Αναφέρθηκε σε μια αυθόρμητη και πολυσυλλεκτική αντίδραση απέναντι σε ένα σύστημα το οποίο, όπως είπε, δεν εκφράζει πλέον μεγάλα τμήματα της κοινωνίας.

Στάθηκε ακόμη στις αναλογίες με την Ελλάδα και τη Λέσβο, όπου οι περιοχές Natura παραμένουν χωρίς ολοκληρωμένο και σαφές καθεστώς προστασίας. Επέκρινε τις πολυετείς καθυστερήσεις στην έκδοση των αναγκαίων διαταγμάτων, αλλά και την επιλεκτική επίκληση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, ανάλογα με το είδος και το μέγεθος μιας επένδυσης.

Το κρίσιμο ερώτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι αν ένα αυθόρμητο κοινωνικό κίνημα μπορεί να αποκτήσει διάρκεια, συγκεκριμένους στόχους και ουσιαστική πολιτική έκφραση.

Κλείνοντας, ο Ilir Tsouko σημείωσε ότι «Το πρόβλημα σήμερα βρίσκεται στη δική μου πόρτα, αλλά αύριο μπορεί να βρίσκεται στη δική σου», επισημαίνοντας ότι και η Λέσβος βρίσκεται μπροστά σε σημαντικές επιλογές για το μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης που θα ακολουθήσει.

Ο Μιχάλης Μπάκας αναφερόμενος στο πρόγραμμα του 2ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ειρήνης, τόνισε ότι κεντρικό μήνυμα της διοργάνωσης παραμένει ότι οι κοινωνίες του Αιγαίου δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν και ότι η επικοινωνία και η φιλία των λαών μπορούν να ανοίξουν δρόμους συνεργασίας, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξανόμενων εντάσεων.