Αυξητική τάση παρουσιάζουν τα τελευταία χρόνια τα περιστατικά σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων στη Λέσβο, όπως προκύπτει από την εικόνα της καθημερινής κλινικής πράξης. Σύμφωνα με τον δερματολόγο-αφροδισιολόγο Γεώργιο Μπανταβάνη, τα ΣΜΝ εξακολουθούν να αποτελούν ένα σημαντικό και μάλλον αυξανόμενο πρόβλημα και στο νησί.

Η κατάσταση που καταγράφεται στη Λέσβο δεν φαίνεται να διαφοροποιείται από τις γενικότερες ανησυχητικές τάσεις που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Η αύξηση των περιστατικών, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι αρκετές λοιμώξεις μπορεί να μην εμφανίζουν συμπτώματα, καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για ενημέρωση, πρόληψη και έγκαιρο διαγνωστικό έλεγχο.

Η σεξουαλική υγεία εξακολουθεί να περιβάλλεται από αμηχανία, προκαταλήψεις και σιωπή, παρότι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συνολικής υγείας και της ποιότητας ζωής κάθε ανθρώπου. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Σεξουαλικής Υγείας, ο Γεώργιος Μπανταβάνης, δερματολόγος - αφροδισιολόγος και διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών, μιλά στο «Ν» για την εικόνα που διαμορφώνεται στη Λέσβο, τα συχνότερα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και τα λάθη που εξακολουθούν να γίνονται στην πρόληψη.

HPV, έρπης και ουρηθρίτιδες στην καθημερινή κλινική πράξη

Μεταξύ των συχνότερων περιστατικών που καλείται να αντιμετωπίσει ένας δερματολόγος - αφροδισιολόγος βρίσκονται οι λοιμώξεις από τους ιούς των ανθρώπινων θηλωμάτων, γνωστούς ως HPV, με συνηθέστερη κλινική εκδήλωση τα οξυτενή κονδυλώματα.

Η εισαγωγή των νεότερων πολυδύναμων εμβολίων δημιουργεί την προσδοκία ότι η συχνότητα εμφάνισής τους θα περιοριστεί σταδιακά κατά τα επόμενα χρόνια. Ο εμβολιασμός, ωστόσο, χρειάζεται να συνδυάζεται με ενημέρωση και υπεύθυνη σεξουαλική συμπεριφορά.

Πολύ συχνός παραμένει και ο έρπης των γεννητικών οργάνων. Παράλληλα, στην καθημερινή κλινική πράξη καταγράφονται ουρηθρίτιδες και φλεγμονές των γεννητικών οργάνων, ορισμένες από τις οποίες συνδέονται με σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις.

Η επιστροφή της σύφιλης και η αύξηση της γονόρροιας

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αυξημένη επίπτωση της σύφιλης, της γονόρροιας και των χλαμυδιακών λοιμώξεων, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Πρόκειται για μία διαφοροποίηση σε σχέση με την εικόνα προηγούμενων ετών, η οποία δείχνει ότι τα συγκεκριμένα νοσήματα δεν ανήκουν στο παρελθόν.

Ο κ. Μπανταβάνης υπογραμμίζει επιπλέον ότι δεν πρέπει να υποτιμώνται οι λοιμώξεις οι οποίες δυνητικά, αλλά όχι αποκλειστικά, μεταδίδονται μέσω της σεξουαλικής επαφής. Σε αυτές περιλαμβάνονται η λοίμωξη από τον HIV, η ψώρα και η mpox, γνωστή και ως ευλογιά των πιθήκων.

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η αυξανόμενη ανθεκτικότητα ορισμένων μικροβίων στα αντιβιοτικά. Η εξέλιξη αυτή καθιστά δυσκολότερη την αποτελεσματική αντιμετώπιση λοιμώξεων, όπως η γονόρροια, και επιβεβαιώνει την ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία αποκλειστικά με ιατρική καθοδήγηση.

Μεγάλα κενά ενημέρωσης ακόμη και στους νέους

Τα περισσότερα περιστατικά εμφανίζονται στις νεότερες ηλικίες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα περιορίζονται σε αυτές. Οποιοσδήποτε σεξουαλικά ενεργός άνθρωπος μπορεί να προσβληθεί, ανεξάρτητα από την ηλικία ή την κοινωνική του κατάσταση.

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι η μεγαλύτερη εξοικείωση των νέων με τη σεξουαλικότητα δεν συνοδεύεται πάντοτε από αντίστοιχη γνώση γύρω από την πρόληψη. Όπως παρατηρεί ο κ. Μπανταβάνης, ακόμη και σε πολύ νέους ανθρώπους εντοπίζονται ορισμένες φορές εντυπωσιακά μεγάλα κενά ενημέρωσης.

Η πραγματικότητα αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για ουσιαστική και επιστημονικά τεκμηριωμένη σεξουαλική αγωγή, η οποία δεν θα περιορίζεται στην αποτροπή, αλλά θα ενημερώνει υπεύθυνα για την προστασία, τον έλεγχο, τον εμβολιασμό και την αναζήτηση βοήθειας.

Πολλές λοιμώξεις δεν εμφανίζουν συμπτώματα

Ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία, σύμφωνα με τον κ. Μπανταβάνη, είναι ότι αρκετά σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα μπορεί να μην προκαλούν κανένα σύμπτωμα. Τα χλαμύδια, αλλά και η γονόρροια ή η σύφιλη σε ορισμένα στάδια, είναι πιθανό να παραμένουν ασυμπτωματικά ή να προκαλούν τόσο ήπιες ενοχλήσεις, ώστε να μην αξιολογούνται εγκαίρως.

Αυτό σημαίνει ότι ένας άνθρωπος μπορεί να έχει προσβληθεί και να μεταδίδει τη λοίμωξη χωρίς να το γνωρίζει. Η απουσία συμπτωμάτων, επομένως, δεν ισοδυναμεί με απουσία λοίμωξης.

Η συγκεκριμένη λανθασμένη αντίληψη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που συμβάλλουν στη μετάδοση των ΣΜΝ και καθυστερούν τη διάγνωσή τους, τονίζει ο ίδιος.

Η ντροπή οδηγεί σε υποδιάγνωση

Η υποδιάγνωση αποτελεί υπαρκτό και σοβαρό πρόβλημα. Η έλλειψη έντονων συμπτωμάτων, η ανεπαρκής ενημέρωση, η ντροπή και η αμηχανία λειτουργούν συχνά ως εμπόδια στην έγκαιρη επίσκεψη στον γιατρό.

«Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες οι ασθενείς αναζητούν ιατρική βοήθεια μόνο όταν η κατάσταση έχει επιδεινωθεί σημαντικά» σημειώνει ο κ. Μπανταβάνης. Η καθυστέρηση, όμως, μπορεί να δυσκολέψει τη θεραπεία, να αυξήσει τον κίνδυνο επιπλοκών και να επιτρέψει την περαιτέρω μετάδοση της λοίμωξης.

Η αντιμετώπιση των ΣΜΝ δεν πρέπει να συνοδεύεται από στιγματισμό. Η επίσκεψη στον γιατρό και ο διαγνωστικός έλεγχος αποτελούν πράξεις υπευθυνότητας και προστασίας τόσο του ίδιου του ατόμου όσο και των συντρόφων του.

Το προφυλακτικό δεν χρησιμοποιείται πάντοτε σωστά

Το προφυλακτικό παραμένει ένα από τα βασικότερα μέσα πρόληψης, ωστόσο η συστηματική και σωστή χρήση του δεν θεωρείται δεδομένη. Δεν αρκεί να χρησιμοποιείται περιστασιακά ή μόνο σε ένα μέρος της σεξουαλικής επαφής. Η εφαρμογή του πρέπει να είναι σωστή και να καλύπτει ολόκληρη τη διάρκειά της.

Σύμφωνα με τον κ. Μπανταβάνη, παρατηρείται συχνά το φαινόμενο να χρησιμοποιείται προφυλακτικό στην αρχή μιας γνωριμίας και να εγκαταλείπεται σχετικά γρήγορα, χωρίς να έχει προηγηθεί ο απαραίτητος έλεγχος.

Παράλληλα, πολλοί αγνοούν ή παραβλέπουν ότι ορισμένα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα μπορούν να μεταδοθούν και μέσω της στοματικής σεξουαλικής επαφής. Η σωστή ενημέρωση για όλους τους τρόπους μετάδοσης είναι απαραίτητη, ώστε η προστασία να είναι πραγματικά αποτελεσματική.

Περισσότερες περιστασιακές επαφές το καλοκαίρι

Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες ενδέχεται να παρατηρείται διαφοροποίηση στην εικόνα των περιστατικών, κυρίως λόγω της αύξησης των περιστασιακών σεξουαλικών επαφών σύμφωνα με τον κ. Μπανταβάνη. Οι διακοπές, η χαλάρωση και οι νέες γνωριμίες μπορεί να οδηγήσουν σε συμπεριφορές αυξημένου κινδύνου, ιδιαίτερα όταν δεν λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα προστασίας.

Η εποχικότητα ωστόσο δεν αλλάζει τις βασικές αρχές της πρόληψης, οι οποίες πρέπει να εφαρμόζονται σταθερά και ανεξάρτητα από την εποχή ή τη διάρκεια μιας σχέσης. 

«Το μεγαλύτερο λάθος είναι ότι θεωρούμε πως αφορά τους άλλους»

Το σημαντικότερο λάθος στην πρόληψη, σύμφωνα με τον κ. Μπανταβάνη, είναι η πεποίθηση ότι τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα αφορούν πάντοτε κάποιους άλλους και όχι εμάς.

«Οι φορείς και οι πάσχοντες μπορεί να είναι άνθρωποι του άμεσου περιβάλλοντός μας, χωρίς καν οι ίδιοι να γνωρίζουν ότι έχουν προσβληθεί. Τα ΣΜΝ δεν είναι πάντοτε ορατά και δεν συνοδεύονται υποχρεωτικά από χαρακτηριστικά συμπτώματα» τονίζει.

Η αίσθηση ότι ένας άνθρωπος είναι ασφαλής μόνο και μόνο επειδή δεν εμφανίζει ενοχλήσεις δημιουργεί έναν επικίνδυνο εφησυχασμό. Η υπεύθυνη στάση βασίζεται στην ενημέρωση, την προστασία και τον έλεγχο και όχι σε υποθέσεις για την κατάσταση της υγείας ενός ανθρώπου.

 Πρόληψη χωρίς φόβο και προκαταλήψεις

Η πρόληψη των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων δεν χρειάζεται φόβο, ενοχοποίηση ή στιγματισμό. Χρειάζεται σωστή ενημέρωση, συστηματική χρήση του προφυλακτικού, εμβολιασμό όπου αυτός ενδείκνυται, όπως για τον HPV και την ηπατίτιδα Β, καθώς και έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής συμβουλής.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επικοινωνία με τον γιατρό όταν εμφανίζονται συμπτώματα ή έχει προηγηθεί σεξουαλική επαφή χωρίς προστασία. Ο έγκαιρος έλεγχος μπορεί να προστατεύσει την υγεία, να περιορίσει τις επιπλοκές και να διακόψει την αλυσίδα μετάδοσης.

Ο δερματολόγος-αφροδισιολόγος Γεώργιος Μπανταβάνης κλείνοντας επισήμανε πως η σεξουαλική υγεία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της συνολικής υγείας. «Όσο πιο ανοιχτά, υπεύθυνα και χωρίς προκαταλήψεις μιλάμε γι’ αυτήν, τόσο πιο αποτελεσματικά μπορούμε να προλαμβάνουμε τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και να αντιμετωπίζουμε εγκαίρως όσα περιστατικά εμφανίζονται».