Η ιστορία, ο μύθος, η επιστημονική έρευνα και η τουριστική ανάπτυξη συναντώνται στη Γέρα μέσα από το διήμερο συνέδριο για την Πολιτιστική Κληρονομιά της περιοχής, που θα πραγματοποιηθεί στις 18 και 19 Ιουλίου με επίκεντρο τον Παλαιόκηπο και τον διαχρονικό θρύλο που συνδέει το χωριό με τον διαβόητο πειρατή και μετέπειτα αρχιναύαρχο του οθωμανικού στόλου, Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα.

Στη συνέντευξή τους, η πρόεδρος του Πολιτιστικού Σωματείου Culture for All, Μαρία Μανόλα, και ο ιστορικός – συγγραφέας Στρατής Αναγνώστου ανέπτυξαν το σκεπτικό της διοργάνωσης, υπογραμμίζοντας ότι στόχος δεν είναι η αναπαραγωγή μύθων ούτε η εξιδανίκευση ιστορικών προσώπων, αλλά η ανάδειξη της ιστορικής έρευνας και η αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς ως εργαλείου ανάπτυξης της περιοχής.

Η κ. Μανόλα εξήγησε ότι το συνέδριο αποτελεί μέρος προγράμματος που χρηματοδοτήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού, ύστερα από πρόταση του συλλόγου, η οποία κρίθηκε πρωτότυπη. Όπως ανέφερε, η προσπάθεια για την υλοποίησή του διήρκεσε περίπου τρία χρόνια, καθώς προηγήθηκε εκτεταμένη επιστημονική αναζήτηση προκειμένου να διερευνηθεί εάν υπάρχουν ιστορικές πηγές που να συνδέουν τον Παλαιόκηπο με τον Μπαρμπαρόσα. Στο πλαίσιο αυτό, καθοριστική ήταν η συμμετοχή της αναπληρώτριας καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Κωνσταντινούπολης Σεβίμ Γιλμάζ, η οποία θα παρουσιάσει τα αποτελέσματα της σχετικής έρευνας στο συνέδριο.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης την προβολή ντοκιμαντέρ με τίτλο «Μια φορά κι έναν καιρό στον Παλαιόκηπο», το οποίο συγκεντρώνει προφορικές μαρτυρίες και λαϊκές αφηγήσεις της περιοχής, ενώ θα ακολουθήσουν εισηγήσεις ιστορικών και ερευνητών, μεταξύ των οποίων και της Άρτεμης Κωνσταντιβέλη, η οποία θα παρουσιάσει σπάνιο χειρόγραφο που εντόπισε στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη και περιλαμβάνει άγνωστες πληροφορίες για την εποχή του Μπαρμπαρόσα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η τοποθέτηση του Στρατή Αναγνώστου, ο οποίος επιχείρησε να διαχωρίσει τον ιστορικό πυρήνα από τη λαϊκή παράδοση. Όπως σημείωσε, ο Μπαρμπαρόσα υπήρξε πράγματι πειρατής πριν εξελιχθεί σε αρχιναύαρχο του οθωμανικού στόλου, εξηγώντας ότι κατά τον 15ο και 16ο αιώνα η πειρατεία αποτελούσε σχεδόν θεσμοθετημένη πρακτική στη Μεσόγειο, με τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής να αξιοποιούν συχνά πειρατικούς στόλους στις πολεμικές επιχειρήσεις τους. Υπογράμμισε μάλιστα ότι η ιστορία πρέπει να ερμηνεύεται με βάση τις συνθήκες της εποχής και όχι με τα σημερινά κοινωνικά και ηθικά κριτήρια.

Αναφερόμενος στην καταγωγή του Μπαρμπαρόσα, ο ιστορικός επισήμανε ότι οι τουρκικές πηγές τον συνδέουν με τη Λέσβο, χωρίς όμως να προσδιορίζουν συγκεκριμένο τόπο, ενώ η παράδοση που τον θέλει να κατάγεται από τον Παλαιόκηπο αποτελεί μέχρι σήμερα αντικείμενο ιστορικής διερεύνησης. Επικαλέστηκε, μάλιστα, βιογραφικό κείμενο που αποδίδεται στον ίδιο τον Μπαρμπαρόσα, σύμφωνα με το οποίο ο πατέρας του ήταν Οθωμανός σπαχής που εγκαταστάθηκε στη Λέσβο μετά την οθωμανική κατάκτηση του 1462 και παντρεύτηκε χριστιανή γυναίκα με άδεια του Σουλτάνου. Όπως διευκρίνισε, πρόκειται για μία από τις πιο αξιόπιστες πηγές που διαθέτουν σήμερα οι ιστορικοί, χωρίς ωστόσο να αποκλείονται διαφορετικές ερμηνείες.

Η συζήτηση επεκτάθηκε και στο κατά πόσο μια προσωπικότητα όπως ο Μπαρμπαρόσα μπορεί να αποτελέσει στοιχείο της τουριστικής προβολής μιας περιοχής. Η Μαρία Μανόλα υποστήριξε ότι ο στόχος του συλλόγου δεν είναι η εξύμνηση ενός ιστορικού προσώπου, αλλά η δημιουργία μιας ελκυστικής πολιτιστικής αφήγησης που θα λειτουργήσει ως τουριστική ατραξιόν για τον Παλαιόκηπο και συνολικά για τη Γέρα. Όπως ανέφερε, η περιοχή διαθέτει σημαντικό πολιτιστικό απόθεμα, το οποίο μέχρι σήμερα παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο, την ώρα που οι περισσότεροι επισκέπτες κατευθύνονται προς το Πλωμάρι χωρίς να σταματούν στα χωριά της Γέρας.

Μάλιστα, επικαλέστηκε παραδείγματα από το εξωτερικό, όπως η περίπτωση του Δράκουλα στη Ρουμανία, αλλά και από την Ελλάδα, όπως το πειρατικό φεστιβάλ της Πάρου, για να υποστηρίξει ότι η ιστορία και ο μύθος μπορούν να αποτελέσουν μοχλό τουριστικής ανάπτυξης, εφόσον παρουσιάζονται με σεβασμό στην ιστορική αλήθεια. Από την πλευρά του, ο Στρατής Αναγνώστου ανέφερε ως αντίστοιχα παραδείγματα τα μουσεία που είναι αφιερωμένα στον Αλή Πασά στα Ιωάννινα ή στον Μοχάμετ Άλι στην Καβάλα, υπογραμμίζοντας ότι η ιστορία δεν πρέπει να αποσιωπάται επειδή αφορά πρόσωπα με αρνητικό ιστορικό αποτύπωμα.

Ο ιστορικός ήταν κατηγορηματικός ότι στο συνέδριο δεν πρόκειται να υπάρξει καμία προσπάθεια εξωραϊσμού του Μπαρμπαρόσα. «Ήταν πειρατής, κατακτητής και σφαγέας και αυτά θα ειπωθούν», σημείωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι η επιστημονική έρευνα οφείλει να βασίζεται στις πηγές και όχι σε ιδεολογικές προσεγγίσεις ή ιστορικές διαστρεβλώσεις. Υπενθύμισε, μάλιστα, τις αντιδράσεις που είχαν προκληθεί το 2012 όταν είχε προσκαλέσει Τούρκους ιστορικούς σε συνέδριο για την απελευθέρωση της Λέσβου, επισημαίνοντας ότι σήμερα η επιστημονική συνεργασία αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την προσέγγιση της ιστορικής αλήθειας.

Το διήμερο θα ολοκληρωθεί με μια πειρατική ρεγκάτα στον κόλπο της Ευρειακής, στην οποία θα συμμετάσχουν πολιτιστικοί σύλλογοι και αλιείς της περιοχής, μετατρέποντας τα σκάφη τους σε πειρατικά και αναπαριστώντας, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, την αρπαγή του μικρού Μπαρμπαρόσα. Η διοργάνωση θα πλαισιωθεί από μουσική και πολιτιστικές εκδηλώσεις, με τους διοργανωτές να ευελπιστούν ότι αποτελεί την απαρχή μιας νέας προσπάθειας ανάδειξης της πολιτιστικής ταυτότητας της Γέρας και ενίσχυσης της επισκεψιμότητας στην περιοχή.