Τις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νησιά εξαιτίας της κλιματικής κρίσης, της αυξανόμενης πίεσης στους φυσικούς πόρους και των αναπτυξιακών πιέσεων ανέδειξε ημερίδα με θέμα «Θωρακίζοντας τα Νησιά Από την ευθραυστότητα στην ανθεκτικότητα με οδηγό τη φύση», που πραγματοποιήθηκε στην Κηφισιά με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος. Τη διοργάνωση ανέλαβαν για τρίτη συνεχόμενη χρονιά η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή.

Στόχος της ημερίδας ήταν να αναδείξει όχι μόνο τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι νησιωτικές κοινωνίες, αλλά και τις δυνατότητες που προσφέρουν οι λεγόμενες «λύσεις βασισμένες στη φύση» για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των νησιών. Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν ότι η προστασία των οικοσυστημάτων, η ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων και η ενεργός συμμετοχή των πολιτών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για το μέλλον των ελληνικών νησιών.

Κατά την έναρξη των εργασιών, η πρόεδρος του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή Φαλή Βογιατζάκη αναφέρθηκε στη σημασία της συνεργασίας των τριών φορέων τα τελευταία χρόνια και τόνισε ότι η έννοια της ανθεκτικότητας με οδηγό τη φύση αποτελεί πλέον αναγκαιότητα και όχι θεωρητική προσέγγιση. Όπως σημείωσε, παραδοσιακές πρακτικές όπως οι αναβαθμίδες που συγκρατούν νερό και έδαφος ή τα λιβάδια της Ποσειδωνίας που προστατεύουν τις ακτές από τη διάβρωση αποδεικνύουν ότι η φύση μπορεί να προσφέρει ουσιαστικές λύσεις στα σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα.

Από την πλευρά της, η πρόεδρος της ΕΛΛΕΤ Λυδία Καρρά στάθηκε στη μοναδικότητα του ελληνικού νησιωτικού τοπίου και επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητα των νησιών. Υπογράμμισε ότι η ανεξέλεγκτη δόμηση και η υπερβολική ανάπτυξη αποτελούν σήμερα μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τον νησιωτικό χώρο, καθώς προκαλούν μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον.

Ιδιαίτερη ήταν η παρουσία του Πανεπιστημίου Αιγαίου στην ημερίδα. Ο Αντιπρύτανης Διοικητικών και Ακαδημαϊκών Υποθέσεων Στυλιανός Ξανθόπουλος επεσήμανε ότι η ανθεκτικότητα των νησιών δεν μπορεί να προκύψει από μία μόνο πολιτική ή από έναν μόνο φορέα, αλλά απαιτεί συνέργειες ανάμεσα στην επιστημονική κοινότητα, την κοινωνία των πολιτών και τους θεσμούς. Όπως ανέφερε, ζητήματα όπως η βιοποικιλότητα, οι πράσινες υποδομές, η διαχείριση του νερού και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος απαιτούν συντονισμένες δράσεις και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Στην κεντρική του ομιλία ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου Γιάννης Σπιλάνης ανέλυσε τις μεταβολές που έχουν γνωρίσει πολλά ελληνικά νησιά τις τελευταίες δεκαετίες. Όπως τόνισε, αρκετά νησιά πέρασαν από τη φάση της πληθυσμιακής και οικονομικής συρρίκνωσης σε μια νέα μορφή ευαλωτότητας που συνδέεται με την υπέρμετρη τουριστική ανάπτυξη. Έθεσε μάλιστα το κρίσιμο ζήτημα των ορίων της τουριστικής μεγέθυνσης και της ανάγκης υιοθέτησης ενός μοντέλου ανάπτυξης που θα ενισχύει την ποιότητα ζωής των κατοίκων, θα προστατεύει το περιβάλλον και θα διαφοροποιεί την οικονομική δραστηριότητα των νησιών.

Κατά τη διάρκεια των θεματικών ενοτήτων παρουσιάστηκαν εισηγήσεις που αφορούσαν τον χωρικό σχεδιασμό, τη βιοποικιλότητα, τις πράσινες υποδομές και την προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων. Επιστήμονες και ερευνητές ανέδειξαν τη σημασία του βιώσιμου σχεδιασμού των οικισμών, την ανάγκη προστασίας των νησιωτικών και θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τις προκλήσεις που δημιουργεί η εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού κανονισμού για την αποκατάσταση της φύσης.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσίασε και η ενότητα που ήταν αφιερωμένη στη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Οι ομιλητές παρουσίασαν δράσεις προστασίας των μικρών νησιωτικών υγροτόπων, τη συμβολή των παραδοσιακών λίθινων αναβαθμών στη συγκράτηση των υδάτων και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, καθώς και σύγχρονες τεχνολογίες επεξεργασίας και επαναχρησιμοποίησης λυμάτων που βασίζονται σε φυσικές διεργασίες.

Στο στρογγυλό τραπέζι που ακολούθησε, με θέμα τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών, συζητήθηκε η ανάγκη μεγαλύτερης συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό πολιτικών για τα νησιά. Έμφαση δόθηκε στη σημασία της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών, αλλά και στη δημιουργία θεσμικών εργαλείων που θα επιτρέπουν την ουσιαστική παρακολούθηση της διαχείρισης των φυσικών πόρων και των δημόσιων πολιτικών.

Το βασικό συμπέρασμα της ημερίδας ήταν ότι η θωράκιση των ελληνικών νησιών απέναντι στις προκλήσεις του μέλλοντος δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά σε τεχνικές παρεμβάσεις ή σε αποσπασματικές πολιτικές. Αντίθετα, απαιτείται ένας συνδυασμός επιστημονικής γνώσης, προστασίας της φύσης, βιώσιμης διαχείρισης των πόρων και ενεργού συμμετοχής των πολιτών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΛΛΕΤ ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει την έκδοση συλλογικού τόμου για τη βιώσιμη ανάπτυξη των ελληνικών νησιών, στον οποίο θα κατατεθούν προτάσεις πολιτικής από επιστήμονες, ερευνητές και ειδικούς από διαφορετικά γνωστικά πεδία.