Έντονη ανησυχία για την κατάσταση που επικρατεί στον τομέα των υποτροφιών και της χρηματοδότησης της έρευνας εκφράζει ο Σύλλογος ΔΕΠ του Πανεπιστημίου Αιγαίου, μετά τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στις 12 Ιουνίου με τη διοίκηση του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ).

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στα γραφεία του ΙΚΥ στη Νέα Ιωνία Αττικής, ύστερα από σχετικό αίτημα του Συλλόγου ΔΕΠ για την ανάγκη άμεσης προκήρυξης νέων υποτροφιών διδακτορικών σπουδών. Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου εκπροσώπησαν τα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου του Συλλόγου, Στράτος Γκιάλης και Νίκος Παπαλεξίου, ενώ από την πλευρά του ΙΚΥ συμμετείχαν η πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Βάσω Κιντή και η Παναγιώτα Κρέζου από το Τμήμα Υποτροφιών.

Δραματική συρρίκνωση των πόρων

Σύμφωνα με την ενημέρωση που έλαβαν οι εκπρόσωποι του Συλλόγου, ο προϋπολογισμός του ΙΚΥ έχει περιοριστεί τα τελευταία χρόνια σε περίπου 3,5 εκατ. ευρώ, όταν πριν από την οικονομική κρίση ξεπερνούσε τα 21,5 εκατ. ευρώ. Όπως επισημάνθηκε, το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων πόρων κατευθύνεται πλέον στην κάλυψη λειτουργικών αναγκών, αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια για τη χρηματοδότηση νέων υποτροφιών.

Η εξέλιξη αυτή έχει ως αποτέλεσμα η πλειονότητα των προγραμμάτων υποτροφιών να χρηματοδοτείται μέσω πόρων του ΕΣΠΑ, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετες γραφειοκρατικές διαδικασίες, περιορισμούς επιλεξιμότητας και καθυστερήσεις στην υλοποίηση των προγραμμάτων.

Έρχονται 310 υποτροφίες για παλαιότερα διδακτορικά

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης έγινε γνωστό ότι αναμένεται σύντομα η προκήρυξη προγράμματος 310 υποτροφιών εσωτερικού για υποψήφιους διδάκτορες που ξεκίνησαν τις σπουδές τους την περίοδο 2021-2024. Πρόκειται για πρόγραμμα που, σύμφωνα με το ΙΚΥ, καθυστέρησε προκειμένου να οργανωθεί καλύτερα.

Παράλληλα, σχεδιάζεται η σταδιακή προκήρυξη επιπλέον περίπου 300 υποτροφιών για διδακτορικές διατριβές που θα ξεκινήσουν από το 2025 και μετά, με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης έως το 2030, έτος λήξης του τρέχοντος ΕΣΠΑ μετά την παράτασή του.

Ένα από τα ζητήματα που απασχολούν τη διοίκηση του ΙΚΥ είναι η υποχρέωση επιστροφής της υποτροφίας σε περιπτώσεις όπου η διδακτορική διατριβή δεν έχει ολοκληρωθεί και κατατεθεί ως παραδοτέο, κάτι που συνδέεται άμεσα με τις απαιτήσεις των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών προγραμμάτων.

Καμία πρόβλεψη για μεταδιδακτορικούς και υποτροφίες εξωτερικού

Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε, σύμφωνα με τον Σύλλογο ΔΕΠ, η ενημέρωση ότι δεν προβλέπεται προς το παρόν καμία νέα δράση για μεταδιδακτορικούς ερευνητές ούτε για υποτροφίες σπουδών στο εξωτερικό.Η διοίκηση του ΙΚΥ φέρεται επίσης να αναζητά εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης μέσω χορηγιών από ιδιωτικούς φορείς, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη χρηματοδότηση μίας υποτροφίας από την Ένωση Ιδιοκτητών Σούπερ Μάρκετ.

«Η πολιτική υποτροφιών δεν μπορεί να στηρίζεται σε μπαλώματα»

Από την πλευρά τους, οι εκπρόσωποι του Συλλόγου ΔΕΠ άσκησαν έντονη κριτική στη σημερινή πολιτική χρηματοδότησης της έρευνας, υποστηρίζοντας ότι η εξάρτηση από προγράμματα ΕΣΠΑ δεν μπορεί να υποκαταστήσει μια σταθερή και επαρκή δημόσια χρηματοδότηση.

Όπως σημειώνουν, η έλλειψη διαθέσιμων υποτροφιών για νέους υποψήφιους διδάκτορες τα τελευταία χρόνια δημιουργεί ένα ιδιαίτερα αποθαρρυντικό περιβάλλον για όσους επιθυμούν να ακολουθήσουν ακαδημαϊκή και ερευνητική πορεία στην Ελλάδα.

Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι η κατάσταση αυτή τροφοδοτεί τη φυγή νέων επιστημόνων στο εξωτερικό, σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα δηλώνει ότι επιδιώκει την ανάσχεση του φαινομένου του brain drain.

Οι διεκδικήσεις του Συλλόγου ΔΕΠ

Ο Σύλλογος ΔΕΠ Πανεπιστημίου Αιγαίου θέτει ως βασικούς στόχους διεκδίκησης την άμεση προκήρυξη επαρκούς αριθμού υποτροφιών για όλα τα επιστημονικά πεδία μέσω του τακτικού προϋπολογισμού του ΙΚΥ, μετά από ουσιαστική αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης.

Παράλληλα ζητά οι υποτροφίες να ανταποκρίνονται στο πραγματικό κόστος διαβίωσης, να είναι αφορολόγητες και να συνοδεύονται από κάλυψη ασφαλιστικών εισφορών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ανάγκη ενίσχυσης των φοιτητών και ερευνητών που δραστηριοποιούνται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και στα υπόλοιπα περιφερειακά ιδρύματα της χώρας, λαμβάνοντας υπόψη τις αυξημένες δαπάνες και τις δυσκολίες που συνεπάγεται η νησιωτικότητα.

Επιπλέον, ο Σύλλογος επαναφέρει το αίτημα για θεσμοθέτηση και χρηματοδότηση υποτροφιών μεταδιδακτορικής έρευνας, καθώς και προγραμμάτων σπουδών και έρευνας στο εξωτερικό.

Έκκληση προς το Υπουργείο Παιδείας

Κλείνοντας την ενημερωτική επιστολή, ο Σύλλογος ΔΕΠ καλεί την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας να εγκρίνει άμεσα την προκήρυξη των 310 υποτροφιών για τα διδακτορικά της περιόδου 2021-2024, τονίζοντας ότι πρόκειται για ένα ελάχιστο αλλά αναγκαίο πρώτο βήμα.

Όπως υπογραμμίζει, η ουσιαστική αντιμετώπιση των προβλημάτων της έρευνας και της ακαδημαϊκής παραγωγής στη χώρα προϋποθέτει σημαντική ενίσχυση του προϋπολογισμού του ΙΚΥ και μια συνολική στρατηγική στήριξης των νέων επιστημόνων, ιδιαίτερα σε περιφερειακά και νησιωτικά πανεπιστήμια όπως το Πανεπιστήμιο Αιγαίου.