Στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς, η δημόσια συζήτηση για την εκπαίδευση περιστρέφεται συνήθως γύρω από τις επιδόσεις. Τι έμαθαν τα παιδιά, πόσο βελτιώθηκαν, αν κάλυψαν την ύλη, αν πέτυχαν τους στόχους που είχαν τεθεί.

Είναι μια συζήτηση αναγκαία. Τα σχολεία υπάρχουν για να μεταδίδουν γνώση και να καλλιεργούν δεξιότητες. Ωστόσο, μέσα σε αυτή τη διαρκή εστίαση στα μετρήσιμα αποτελέσματα, συχνά παραβλέπεται ένα από τα πιο καθοριστικά στοιχεία της εκπαιδευτικής διαδικασίας: η σχέση.

Στη χτεσινή αποχαιρετιστήρια συνάντηση γονέων και μαθητών/τριών, η δασκάλα «μας», η κ. Σοφία επανέλαβε τη φράση που έκανε μοτίβο κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, και της προηγούμενης: «Το μεγαλύτερο μάθημα πάντα είναι η σχέση που χτίζουμε μεταξύ μας».

Μια φράση που μας έχει κάνει να δακρύσουμε ουκ ολίγες φορές και σε αντίστιξη με το κλίμα της εποχής που τείνει να αντιμετωπίζει την εκπαίδευση ως μια αλληλουχία επιδόσεων, αξιολογήσεων. Εχουμε βρεθεί σε μια σχολική αίθουσα και γνωρίζουμε ότι η μάθηση δεν είναι ποτέ αποκλειστικά γνωστική διαδικασία. Είναι και βαθιά ανθρώπινη.

Η ίδια εκπαιδευτικός επέστρεφε συχνά στην έννοια της αυτονομίας, ως καθημερινής πρακτικής. Σε κάθε ενημέρωση γονέων η συζήτηση κατέληγε στο ίδιο ερώτημα: πώς τα παιδιά μπορούν σταδιακά να αναλαμβάνουν ευθύνη για τον εαυτό τους, να διαχειρίζονται μικρές δυσκολίες, να αποκτούν εμπιστοσύνη στις δυνατότητές τους.

Σε μια σχολική εκδρομή, για παράδειγμα, η προτροπή προς τους γονείς δεν ήταν να εξασφαλίσουν ότι τα παιδιά δεν θα δυσφορήσουν ούτε στιγμή. Ήταν να τα προετοιμάσουμε για το ενδεχόμενο της ζέστης, της κούρασης, της δίψας ή της αναμονής. Οτι θα συμβούν. 

Να τους μάθουμε δηλαδή, ότι ακόμα και τα ωραία τους, η εκδρομή τους, δεν οικοδομείται γύρω από την απουσία δυσκολιών. Οικοδομείται μέσα από τη σταδιακή εξοικείωση με αυτές. Μέσα από την εμπειρία ότι η δυσφορία, η αποτυχία, η αναμονή ή η κούραση δεν είναι καταστροφές, αλλά αναπόσπαστα κομμάτια της ζωής.

Οι περισσότεροι ενήλικες δυσκολεύονται να θυμηθούν σήμερα λεπτομέρειες από τη σχολική ύλη που διδάχθηκαν πριν από δεκαετίες. Θυμούνται όμως με αξιοσημείωτη ακρίβεια τους ανθρώπους που σημάδεψαν τη σχολική τους ζωή. Τη δασκάλα που πίστεψε σε αυτούς. Τον καθηγητή που τους ενθάρρυνε. Εκείνον που τους έκανε να αισθανθούν ορατοί.

Δεν θα θυμάμαι τι έγραφε το κακογραμμένο βιβλίο για το Βυζάντιο και δυσκολεύομαι ακόμα με τη διαίρεση με υποδιαστολή.

Οι σχέσεις που διαμορφώνονται μέσα στην τάξη, η εμπιστοσύνη που καλλιεργείται, ότι η κυρία πίστεψε στις δυνατότητες ενός παιδιού πριν ακόμη τις αναγνωρίσει το ίδιο, θα το θυμόμαστε.

Αυτό είναι το μάθημα που δεν γράφτηκε στον έλεγχο.

Αυτή είναι η κληρονομιά της κ. Σοφίας, και της ευχόμαστε καλή συνέχεια.