Η ιστορική μνήμη ενός τόπου δεν είναι θέμα αισθητικής παρέμβασης ούτε μια απλή αναγραφή ονομάτων πάνω σε μια μαρμάρινη πλάκα. Είναι η υποχρέωση της Αυτοδιοίκησης να διατηρεί ζωντανή την ιστορία, να τιμά όλους εκείνους που έδωσαν τη ζωή τους και να αποδίδει δικαιοσύνη απέναντι στους ανθρώπους που καταγράφηκαν στις σελίδες της.

Πρόσφατα, στο πλαίσιο δημοσιογραφικού ρεπορτάζ, βρεθήκαμε στον Πολιχνίτο και περάσαμε από την κεντρική πλατεία του χωριού, όπου δεσπόζει το Μνημείο Πεσόντων. Ένα μνημείο που δημιουργήθηκε για να θυμίζει στις νεότερες γενιές τους ανθρώπους της περιοχής που θυσιάστηκαν σε δύσκολες και ταραγμένες ιστορικές περιόδους.

Μια προσεκτική ανάγνωση των επιγραφών, όμως, αποκάλυψε μια σημαντική παράλειψη.Παρότι στην επιτύμβια στήλη αναγράφονται τα ονόματα πεσόντων Πολιχνιατών, απουσιάζουν πέντε ονόματα ανθρώπων που, σύμφωνα με ιστορικές πηγές και βιβλιογραφικές καταγραφές, συνδέονται με την ιστορία και τους αγώνες της περιοχής.

Δεν πρόκειται για πρόσωπα άγνωστα ή για ονόματα που εμφανίζονται μόνο σε προφορικές αφηγήσεις. Τα στοιχεία τους υπάρχουν σε ιστορικές εκδόσεις, μεταξύ των οποίων και στα έργα του ιστοριοδίφη Παναγιώτη Μιχ. Κουτσκουδή, αλλά και στην έκδοση των Βασίλη Καλογερά και Παναγιώτη Μιχ. Κουτσκουδή «Δημοκρατικός Στρατός Λέσβου (Συνοπτική Ιστορία – Μαρτυρολόγιο – Τόποι Μαρτυρίου)».

Είναι αγωνιστές που πολέμησαν τον Γερμανό κατακτητή και μάλιστα ο ένας εξ αυτών εκτελέστηκε στην Κοκκινιά το 1943.

Το γεγονός μάλιστα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς το 2024, στο πλαίσιο του εξωραϊσμού της πλατείας Πολιχνίτου, πραγματοποιήθηκαν παρεμβάσεις στο Μνημείο Πεσόντων και προστέθηκαν ονόματα ανθρώπων που μέχρι τότε δεν υπήρχαν στην επιτύμβια στήλη.Δηλαδή υπήρξε μια διαδικασία συμπλήρωσης και αποκατάστασης της ιστορικής καταγραφής.

Πως λοιπόν γίνεται ενώ ζητήθηκαν στοιχεία και προστέθηκαν νέα ονόματα, να παραμείνουν εκτός πέντε Πολιχνιάτες που ήδη αναφέρονται σε ιστορικές πηγές;

Οι πέντε Πολιχνιάτες που απουσιάζουν από την επιτύμβια στήλη

Παναγιώτης Αντωνιάδης του Ιωάννη και της Πανωραίας
Ο Παναγιώτης Αντωνιάδης γεννήθηκε στον Πολιχνίτο στις 18 Νοεμβρίου 1918.Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία, αναφέρεται ως ανθυπολοχαγός του Δημοκρατικού Στρατού Λέσβου. Σκοτώθηκε στη θέση «Άγιος Θεράπων», στην περιοχή της Αγίας Παρασκευής, στις 12 Φεβρουαρίου 1950.
Η αναφορά του περιλαμβάνεται στο βιβλίο των Βασίλη Καλογερά και Παναγιώτη Μιχ. Κουτσκουδή «Δημοκρατικός Στρατός Λέσβου (Συνοπτική Ιστορία – Μαρτυρολόγιο – Τόποι Μαρτυρίου)».

Χαράλαμπος Κατάκος του Παναγιώτη
Ο Χαράλαμπος Κατάκος γεννήθηκε στον Πολιχνίτο και καταγράφεται στις ιστορικές πηγές ότι κοτώθηκε στον Κάτω Τρίτος στις 29 Αυγούστου 1946.
Τα στοιχεία του περιλαμβάνονται επίσης στην έκδοση των Βασίλη Καλογερά και Παναγιώτη Μιχ. Κουτσκουδή «Δημοκρατικός Στρατός Λέσβου (Συνοπτική Ιστορία – Μαρτυρολόγιο – Τόποι Μαρτυρίου)».

Γεώργιος Σαμαρίδης του Δημητρίου και της Βασιλικής
Ο Γεώργιος Σαμαρίδης γεννήθηκε στον Πολιχνίτο το 1911.Υπήρξε υποστράτηγος του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας και σκοτώθηκε στη θέση «Ταμπούρι» στον Γράμμο στις 15 Μαΐου 1949.Η βιογραφική του αναφορά υπάρχει στο έργο του Παναγιώτη Μιχ. Κουτσκουδή «Συναξάρια – Βίοι Λέσβιων Λαϊκών Αγωνιστών», τόμος Α΄, σελίδα 366.

Ευστράτιος Παρόλης
Ο Ευστράτιος Παρόλης γεννήθηκε στον Πολιχνίτο και καταγράφεται στις ιστορικές αναφορές σκοτώθηκε στη μάχη της Φλώρινας στις 12 Φεβρουαρίου 1949.Η παρουσία του καταγράφεται στις σχετικές ιστορικές αναφορές, ενώ υπάρχει επίσης μνημονική αναφορά στο Μνημείο Πεσόντων του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στη Φλώρινα.

Παναγιώτης Σαντής του Χαράλαμπου και της Μαρίας
Ο Παναγιώτης Σαντής γεννήθηκε στον Πολιχνίτο το 1902.Εκτελέστηκε στις 7 Ιανουαρίου 1943 στην Κοκκινιά.Η ζωή και η δράση του περιλαμβάνονται στο έργο του Παναγιώτη Μιχ. Κουτσκουδή «Συναξάρια – Βίοι Λέσβιων Λαϊκών Αγωνιστών», τόμος Α΄, σελίδα 180.

Πρόκειται για ανθρώπους που, ανεξάρτητα από τις πολιτικές και ιστορικές προσεγγίσεις που μπορεί να έχει ο καθένας για την εποχή εκείνη, αποτελούν κομμάτι της ιστορίας του Πολιχνίτου και της Λέσβου.

Ποιος αποφάσισε ποιοι θα αναγραφούν και ποιοι θα απουσιάζουν;

Το ζήτημα που προκύπτει δεν αφορά μόνο πέντε ονόματα πάνω σε μια μαρμάρινη επιγραφή.Αφορά τον τρόπο με τον οποίο ένας τόπος επιλέγει να διαχειρίζεται την ιστορική του μνήμη.

Η Δημοτική Αρχή Δυτικής Λέσβου, η οποία είχε την ευθύνη για την παρέμβαση στην πλατεία και την αναμόρφωση του χώρου, καλείται να απαντήσει σε συγκεκριμένα ερωτήματα.

Γιατί, ενώ το 2024 προστέθηκαν νέα ονόματα στο Μνημείο Πεσόντων, δεν συμπεριλήφθηκαν και οι πέντε συγκεκριμένοι Πολιχνιάτες; Υπήρξε κάποια διαδικασία ιστορικής τεκμηρίωσης πριν από την τελική χάραξη των ονομάτων; Αναζητήθηκαν όλες οι διαθέσιμες πηγές και οι ιστορικές καταγραφές; Υπήρξε επικοινωνία με ιστορικούς, ερευνητές ή ανθρώπους που γνωρίζουν την ιστορία του Πολιχνίτου;

Και κυρίως,η απουσία των πέντε ονομάτων ήταν αποτέλεσμα άγνοιας, παράλειψης ή μιας συνειδητής επιλογής;

Η ιστορία δεν μπορεί να γράφεται με κενά

Τα μνημεία δεν είναι απλώς πέτρες και χαραγμένα γράμματα. Είναι η δημόσια μνήμη ενός τόπου.Ο Πολιχνίτος έχει μια πλούσια ιστορική διαδρομή και οι άνθρωποί του συμμετείχαν στις μεγάλες περιπέτειες του 20ού αιώνα. Όποια κι αν είναι η ιστορική ή πολιτική προσέγγιση του καθενός για τις περιόδους αυτές, η καταγραφή των προσώπων που έζησαν, αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν αποτελεί χρέος απέναντι στην ιστορική αλήθεια.

Η πέτρα του μνημείου μπορεί να μην γράφει σήμερα πέντε ονόματα.Όμως η ιστορία τα έχει ήδη γράψει.Και το ερώτημα πλέον είναι αν η Δημοτική Αρχή Δυτικής Λέσβου θα επιλέξει να τα αποκαταστήσει ή αν θα αφήσει ένα ακόμη κενό στη συλλογική μνήμη του Πολιχνίτου.