Τον αθέατο κόσμο και την αθέατη ζωή που βιώνουν δεκάδες συμπολίτες μας, άνθρωποι που ζουν με πενιχρά εισοδήματα κάτω από τα όρια της φτώχειας και συχνά στα όρια της εξαθλίωσης, επιχειρεί να φωτίσει με ένα ιδιαίτερο κοινωνικό ρεπορτάζ το «Ν». Πίσω από κλειστές πόρτες διαμερισμάτων, σε σπίτια με απλήρωτους λογαριασμούς και άδεια ντουλάπια, εξελίσσεται μια καθημερινότητα που σπάνια γίνεται ορατή. Με αυτό το ερώτημα ως αφετηρία, επισκεφθήκαμε τον Σύνδεσμος Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης και τις δομές που λειτουργούν μέσα από αυτόν, καταγράφοντας ιστορίες, αριθμούς και μαρτυρίες από την πρώτη γραμμή της κοινωνικής φροντίδας.

Ούτε 3 ευρώ για παυσίπονα 

Στο Κοινωνικό Φαρμακείο, η φαρμακοποιός Χρυσούλα Μιχαηλίδου εξηγεί ότι εδώ προσέρχονται συμπολίτες με πολύ χαμηλό ή και καθόλου εισόδημα, οι οποίοι αδυνατούν να καλύψουν ακόμη και μικρά ποσά συμμετοχής. Ακόμη και όταν η συμμετοχή είναι 0%, υπάρχουν επιβαρύνσεις που για κάποιους κάνουν τη διαφορά. «Όταν κάποιος παίρνει 300 ή 500 ευρώ, ακόμη και 5 ή 7 ευρώ είναι βάρος», σημειώνει.

Το φαρμακείο λειτουργεί αποκλειστικά με δωρεές πολιτών, εταιρειών και ιδιωτικών φαρμακείων. Φάρμακα για χρόνιες παθήσεις, αντιβιώσεις, σκευάσματα για παιδιά βρίσκονται καθημερινά στα ράφια, αφού πρώτα αξιολογηθούν και ελεγχθούν. Δεν διατίθενται σκευάσματα που περιέχουν ναρκωτικές ουσίες, ενώ απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ιατρική γνωμάτευση. Σήμερα οι ωφελούμενοι φτάνουν περίπου τους 120 μέσα σε 1,5 χρόνο λειτουργίας.

Η κοινωνική λειτουργός Περσεφόνη Γαλέτσα περιγράφει ένα προφίλ που δεν χωρά σε στερεότυπα. Κυρίως ηλικιωμένοι με χαμηλές συντάξεις, αλλά και νεότεροι άνθρωποι που βρέθηκαν εκτός αγοράς εργασίας. «Μου έχει πει άνθρωπος ότι δεν μπορεί να δώσει 3 ευρώ για ένα απλό παυσίπονο», αναφέρει. Πίσω από την οικονομική αδυναμία, συχνά κρύβεται και η μοναξιά. Πολλοί ζουν μόνοι, με τα παιδιά τους μακριά, και το Κοινωνικό Φαρμακείο γίνεται για λίγο ένας χώρος ανθρώπινης επαφής.

Ρούχα κάθε εποχής, οικιακά είδη ακόμη και κατσαρόλες 

Λίγα μέτρα πιο πέρα, στην Ιματιοθήκη, η Ευανθία Μπάνη τακτοποιεί χειμερινά ρούχα που σύντομα θα δώσουν τη θέση τους στα καλοκαιρινά. Εδώ δεν υπάρχουν εισοδηματικά κριτήρια. Όποιος χρειάζεται μπορεί να πάρει ρούχα, παπούτσια, ακόμη και οικιακά είδη. Οι δωρεές είναι πολλές. Από μια κατσαρόλα που δεν χρειάζεται πια κάποιος, μέχρι ολόκληρες ντουλάπες. «Έρχεται κόσμος καθημερινά. Και αν δούμε κάποιον που διστάζει, τον καλούμε εμείς μέσα», λέει.

120 ωφελούμενοι στη δομή σίτησης 

Η ανάγκη όμως δεν περιορίζεται στην ένδυση ή στο φάρμακο. Στη δομή σίτισης, ο Ηλίας Τσάμης εξηγεί ότι διανέμονται καθημερινά 120 μερίδες φαγητού, και στους 2 δήμους του νησιού. Από τις 10 έως τη 1, κάθε μέρα, χωρίς διακοπή, ακόμη και αργίες, οι ωφελούμενοι παραλαμβάνουν ένα πλήρες γεύμα. «Το μενού  ποικίλει και είναι διαφορετικό όλες τις ημέρες της εβδομάδας. Σήμερα για παράδειγμα  είναι φασολάκια με πατάτες, σαλάτα, ψωμί και φρούτο. «Έρχονται ηλικιωμένοι αλλά και νέοι άνθρωποι. Η κρίση δεν έχει ηλικία», σημειώνει.

Τρόφιμα από το Κοινωνικό παντοπωλείο 1 φορά το μήνα 

Στο Κοινωνικό Παντοπωλείο, περίπου 130 ωφελούμενοι λαμβάνουν τρόφιμα 1 φορά τον μήνα. Αν και το πρόγραμμα προβλέπει 100 άτομα, οι ανάγκες έχουν ξεπεράσει τα όρια. Μακαρόνια, όσπρια, ρύζι, πολτός, λάδι, ακόμη και κρέας όταν υπάρχουν δωρεές, γεμίζουν τις σακούλες. Τις γιορτές η ανταπόκριση πολιτών, σχολείων και επιχειρήσεων είναι μεγάλη. Όμως τα αιτήματα αυξάνονται. «Αν μπορούσαμε να εξυπηρετήσουμε 300 ανθρώπους, θα υπήρχαν», παραδέχεται ο πρόεδρος Νίκος Σπανός.

«Συμπληρώνεις αιτήσεις και κλαις με τις ιστορίες των ανθρώπων»

Το Κέντρο Κοινότητας Μυτιλήνης αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο κρίκο. Κάθε μήνα εξυπηρετούνται 400 με 500 άτομα για αιτήσεις επιδομάτων του ΟΠΕΚΑ, όπως το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, το επίδομα στέγασης ή τα αναπηρικά επιδόματα. Η Βίκυ Σοφού περιγράφει μια καθημερινότητα γεμάτη ιστορίες οικονομικής πίεσης και αναζήτησης εργασίας. Παράλληλα λειτουργεί Κινητή Μονάδα που μεταβαίνει σε χωριά για όσους αδυνατούν να μετακινηθούν.

Η κοινωνική λειτουργός Μαρία Ντάρα τονίζει ότι συχνά οι άνθρωποι δεν έρχονται μόνο για μια αίτηση. Έρχονται για να μιλήσουν. «Ξεκινάς να συμπληρώνεις νούμερα και ξαφνικά ο άλλος βάζει τα κλάματα», λέει. Ανάμεσα στους εξυπηρετούμενους υπάρχουν πολλοί άνω των 65 που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για σύνταξη, επειδή σταμάτησαν να πληρώνουν εισφορές στα χρόνια της κρίσης. Ζουν με 400 ευρώ από το επίδομα ανασφάλιστου υπερήλικα και προσπαθούν να καλύψουν λογαριασμούς, φάρμακα και τρόφιμα.

Το παράρτημα Ρομά προσφέρει ενισχυτική διδασκαλία, εμβολιασμούς και διαμεσολάβηση, ενώ το Κέντρο Ένταξης Μεταναστών παρέχει νομική και ψυχολογική στήριξη, καθώς και μαθήματα ελληνικής γλώσσας. Η ένταξη δεν είναι θεωρητική έννοια αλλά καθημερινή διαδικασία.

Είναι συγκινητική η ανταπόκριση της κοινωνίας 

Ο Νίκος Σπανός μιλά για μια πραγματικότητα που τον αιφνιδίασε. «Δεν περίμενα ότι θα βρω τέτοια κατάσταση στο νησί», παραδέχεται. Οι δομές, λέει, προσπαθούν να ανακουφίσουν, όμως οι περιορισμοί της νομοθεσίας και τα αυστηρά κριτήρια αφήνουν ανθρώπους εκτός. Την ίδια στιγμή, η τοπική κοινωνία στέκεται δίπλα τους. Δωρεές ρούχων, τροφίμων, φαρμάκων, ακόμη και μικρές πράξεις όπως ο δωρεάν καφές για την τρίτη ηλικία, δημιουργούν ένα δίχτυ προστασίας.

Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Πόσοι ακόμη θα χρειαστούν στήριξη τους επόμενους μήνες και χρόνια, με έναν ανεξέλεγκτο πόλεμο να είναι σε εξέλιξη και την ακρίβεια να μαστίζει τα νοικοκυριά. Στη Μυτιλήνη, πίσω από κάθε σακούλα τροφίμων και κάθε κουτί φαρμάκου, κρύβεται μια προσπάθεια να διατηρηθεί κάτι πιο πολύτιμο από την υλική βοήθεια. Η αξιοπρέπεια.