Στην εκπομπή του «Ν» στους 99 fm φιλοξενήθηκαν στελέχη της HELP–Σωματείο για το Παιδί και τον Έφηβο και του Κέντρου Υποστήριξης Παιδιού & Εφήβου, για μια αθόρυβη αλλά ουσιαστική δουλειά 15 χρόνων στη Λέσβο: υποστήριξη παιδιών, εφήβων και οικογενειών, ενδυνάμωση γονέων, συνεργασίες με σχολεία και φορείς, εκπαίδευση εθελοντριών/τών και στοχευμένες παρεμβάσεις όπου υπάρχει ανάγκη.

«Ένα μεγάλο σπίτι»: η ματιά της πρακτικής

Η Κατερίνα Μακαρώνη, φοιτήτρια Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου που ολοκληρώνει την πρακτική της στη HELP, περιέγραψε την οργάνωση ως «ένα μεγάλο σπίτι» που λειτουργεί «αθόρυβα και σωστά, χωρίς να βλέπει το κέρδος». Μίλησε για πολυδιάστατη εμπειρία: μικρές έρευνες, δράσεις στην τοπική αγορά, συλλογή και διάθεση ειδών πρώτης ανάγκης σε παιδιά και οικογένειες. Όπως είπε, το μεγαλύτερο μάθημα είναι «πόσο σημαντικός είναι ο εθελοντισμός σε μια οργάνωση που βοηθά αθόρυβα και με σεβασμό».

Απόρρητο, εμπιστοσύνη και «μικρές οικονομίες πρόνοιας»

Ο επιστημονικός υπεύθυνος της HELP και κοινωνικός λειτουργός, Πάνος Τσουκαρέλλης, εξήγησε ότι ο φορέας κινείται συμπληρωματικά, ανάμεσα στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, υπηρετώντας αυτό που ονομάζει «μικρές οικονομίες πρόνοιας». Πυρήνας της δουλειάς: το απόρρητο και η εχεμύθεια «στον υψηλότερο βαθμό», ώστε ο/η πολίτης «να έρθει, να εμπιστευτεί τις δυσκολίες του/της και να ξαναχτίσει τη ζωή του/της με όραμα».

Θυμίζοντας πως η ίδρυση ξεκίνησε το 2009–2010 με πρωτοβουλία επαγγελματιών ψυχικής υγείας και πολιτών, ανέφερε το αρχικό όραμα για έναν ξενώνα βραχείας φιλοξενίας αγοριών, που μέχρι σήμερα σκοντάφτει σε αυστηρό πλαίσιο και μεταβαλλόμενη νομοθεσία. Πάνω σ’ αυτό το ανεκπλήρωτο, όπως είπε, «χτίστηκε ό,τι λειτουργεί 15 χρόνια – μικρό δεν είναι, λίγο δεν είναι».

Η καθημερινότητα: τηλέφωνα, συμβουλευτική, σχολεία, κατάρτιση

Η Μαρία Καβαρνού περιέγραψε το καθημερινό φορτίο: διοικητική λειτουργία, τηλεφωνικό κέντρο με αιτήματα άμεσης βοήθειας, υποστήριξη σε γονεϊκές σχέσεις και διαχείριση κρίσεων, καθώς και αυξημένη ζήτηση από συλλόγους γονέων/κηδεμόνων και συλλόγους διδασκόντων για σεμινάρια ευαισθητοποίησης (παραμέληση, παραβατικότητα ανηλίκων, ενίσχυση γονεϊκού ρόλου). Παράλληλα «τρέχει» πρόγραμμα εκπαίδευσης εθελοντών, ώστε να πιστοποιούνται ως εθελοντές ψυχικής υγείας και παιδικής μέριμνας.

Στο πεδίο της συμβουλευτικής, η HELP υλοποιεί ατομικές και ομαδικές συνεδρίες· τα ίδια τα παιδιά προσέρχονται (με γονική συναίνεση), ενώ ιδιαίτερα πολύτιμο υπήρξε το «Μαθητικό Εργαστήρι», που η ομάδα θα ήθελε να επανεντάξει όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες.

Αριθμοί, τάσεις και ανησυχίες

Ο κ. Τσουκαρέλλης απέδωσε το πλαίσιο ευθύνης σε μια «σύγχρονη πραγματικότητα» με αυξημένα ψυχοκοινωνικά βάρη, παραπέμποντας ενδεικτικά σε διεθνείς αναφορές για προβλήματα ψυχικής υγείας στους/στις εφήβους. Για τη Λέσβο, παρουσίασε προκαταρκτικά ευρήματα από τρεις έρευνες της HELP (με επιφύλαξη, καθώς δεν έχει ολοκληρωθεί η ποιοτική φάση):

47% των μητέρων δηλώνουν ότι το παιδί τους έχει βιώσει, έστω μία φορά, αισθήματα μελαγχολίας ή/και κατάθλιψης.

61% μητέρων παιδιών δημοτικού γνωρίζουν οικογένειες που ασκούν λεκτική βία στα παιδιά.

21,9% θεωρούν το «χαστούκι» ως λίγο έως πολύ «χρήσιμο» παιδαγωγικό εργαλείο.

Στις ηλικίες 19–22: 31% δηλώνουν κακό ύπνο/άγχος, 20% κρίσεις πανικού, 37% υπερκινητικότητα, 46,4% ευερεθιστότητα/εκρήξεις θυμού.

Ως σημαντική πηγή επιρροής και κινδύνου ανέδειξε τα social media (εκφοβισμός, απειλές, εκτεθειμένες σχέσεις στο διαδίκτυο), επιμένοντας στην ανάγκη παιδείας ψηφιακού γραμματισμού και δικτύωσης υπηρεσιών.

Το σχολείο ως σύμμαχος, η αυτοδιοίκηση ως συντονιστής

Στα ενθαρρυντικά: 81,3% των μητέρων δηλώνουν ότι ενημερώνονται τακτικά από την εκπαιδευτική κοινότητα και έχουν καλή σχέση με το σχολείο. Η στελέχωση σχολείων με ψυχολόγους/κοινωνικούς λειτουργούς «είναι πολλαπλάσια σε σχέση με παλιότερα και παίζει κρίσιμο ρόλο». Η τοπική αυτοδιοίκηση –με τα Κέντρα Κοινότητας– προχωρά βήματα, ενώ στη Λέσβο δρα πλήθος σοβαρών φορέων της κοινωνίας των πολιτών.

Ο κ. Τσουκαρέλλης απηύθυνε ανοικτή πρόσκληση για θεσμική συνάντηση «μητρώου συνεργασίας» μεταξύ όλων των φορέων: «να γράψουμε τι κάνει ο καθένας, πού παραπέμπει, να γνωριστούμε και να συμπληρώσουμε κενά». Επανέφερε, επίσης, την πρόταση για «σπίτι του παιδιού»/ξενώνα βραχείας φιλοξενίας, επικαλούμενος καλές πρακτικές από άλλες πόλεις.

«Το χαμόγελο που φεύγει»

Στις υλικές ανάγκες, η ομάδα υπογράμμισε ιδιαίτερα τις βρεφικές: «πιο πολύ μας ζητούνται πάνες και γάλατα». Καθώς η HELP δεν διαθέτει αποθηκευτικούς χώρους, λειτουργεί «με καταγραφή ανάγκης και άμεση διάθεση»: όταν δηλώνεται ένα αίτημα από οικογένεια, ενεργοποιείται δίκτυο δωρητών, τα είδη συλλέγονται και παραδίδονται αμέσως. «Η ανταμοιβή είναι το χαμόγελο του άλλου όταν φεύγει», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Τσουκαρέλλης, περιγράφοντας και τις στιγμές που «πληγώνεσαι» όταν δεν επαρκούν τα είδη και πρέπει να βρεθεί λύση.

Η Μαρία Καβαρνού μοιράστηκε δύο στιγμές που συνοψίζουν την αποστολή: τη χαρά παιδιών από φτωχές οικογένειες όταν «τα πάνε λίγο καλύτερα» στο σχολείο, και τη σιγουριά στα μάτια γονιών και φροντιστών όταν νιώθουν ότι «υπάρχει ένας φορέας σταθερά εκεί να ακούσει και να υποστηρίξει».

Πώς μπορεί να βοηθήσει η/ο πολίτης

Δήλωση διαθεσιμότητας: όποια/ος μπορεί να προσφέρει είδη ή υπηρεσίες (π.χ. γιατροί, οδοντίατροι, ψυχολόγοι, λογοθεραπευτές/ριες, εργοθεραπευτές/ριες, εκπαιδευτικοί) εντάσσεται στο μητρώο εθελοντών/υπηρεσιών.

Στοχευμένες δωρεές: πάνες, βρεφικά γάλατα και λοιπά είδη δίνονται όταν υπάρξει καταγεγραμμένο αίτημα, για άμεση παράδοση στην οικογένεια.

Συμμετοχή στην εκπαίδευση εθελοντών: σε εξέλιξη πρόγραμμα κατάρτισης και πιστοποίησης εθελοντριών/τών ψυχικής υγείας και παιδικής μέριμνας.