Στον ραδιοφωνικό σταθμό του «Ν» στους 99 στα fm φιλοξενήθηκε η Μυτιληνιά αναπληρώτρια καθηγήτρια Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Τεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ, Μαντώ Ραχωβίτσα, με πολυετή ερευνητική και διδακτική εμπειρία στην Ευρώπη.

Σε μια συζήτηση που κινήθηκε από την καθημερινή χρήση του ChatGPT έως τις βαθύτερες συνέπειες της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ), η Μαντώ Ραχωβίτσα, μέλος της ΑΜΚΕ ΔΕΚΑ για τα ψηφιακά δικαιώματα, τόνισε ότι η τεχνολογία δεν είναι ποτέ ουδέτερη και ότι η σχέση της με τα ανθρώπινα δικαιώματα απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση.

Από το «Σούπερ Κατερίνα» στο ChatGPT

Συζητήσαμε πόσο διαφορετικά μεγάλωσαν οι προηγούμενες γενιές, αναζητώντας συμβουλές σε περιοδικά ή σε φίλους, σε σχέση με τους σημερινούς εφήβους που στρέφονται σε εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης ακόμα και για ερωτικά ζητήματα. «Δεν θα το πιστεύαμε ποτέ πριν λίγα χρόνια ότι ένα τέτοιο εργαλείο θα γινόταν προσωπικός μας βοηθός», σχολίασε.

Η Ραχωβίτσα εξήγησε ότι το ChatGPT και παρόμοια μοντέλα μπορούν να προσφέρουν εντυπωσιακές δυνατότητες, όμως «δεν δίνουν πάντα ακριβείς πληροφορίες». Συχνά κατασκευάζουν πηγές ή τίτλους βιβλίων που δεν υπάρχουν, γεγονός που καθιστά την αβασάνιστη χρήση τους επικίνδυνη, ιδίως σε ακαδημαϊκά κείμενα.

Όταν η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται «παρέα»

Η καθηγήτρια αναφέρθηκε στο πώς η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται πλέον και ως «εργαλείο συντροφικότητας». Υπάρχουν ήδη περιστατικά στην Ευρώπη όπου άνθρωποι, σε συνθήκες μοναξιάς, κατέφυγαν σε τέτοιες εφαρμογές για παρέα. Σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις, μάλιστα, χειριστικές απαντήσεις οδήγησαν σε αυτοκτονίες.
«Συζητάμε για εργαλεία που μπορούν να ενισχύσουν τάσεις, ακόμα και καταστροφικές. Αυτό δείχνει πόσο απαραίτητη είναι η εκπαίδευση των χρηστών, αλλά και η κρατική μέριμνα για σωστή ενημέρωση», υπογράμμισε.

Η ψευδαίσθηση της αντικειμενικότητας

Ένας από τους πιο επικίνδυνους μύθους, σύμφωνα με τη Ραχωβίτσα, είναι η αντίληψη ότι τα αλγοριθμικά συστήματα είναι ουδέτερα και αντικειμενικά. «Στην πραγματικότητα, προσαρμόζονται στις απόψεις μας, δημιουργώντας μια φούσκα πληροφορίας. Αυτό δεν αφορά μόνο το ατομικό επίπεδο, αλλά και το συλλογικό: τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης κατεύθυναν πολιτικές εκλογές».

Η ίδια τόνισε ότι τέτοιες πρακτικές παραμορφώνουν την πραγματικότητα και αποτελούν «φαινόμενα χειριστικότητας σε συλλογικό επίπεδο».

Η ιδιωτικότητα στο μικροσκόπιο

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε και το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα. Η Ραχωβίτσα εξήγησε ότι τα δεδομένα που καταχωρούμε σε πλατφόρμες όπως το GPT συχνά διατηρούνται και χρησιμοποιούνται για εκπαίδευση άλλων μοντέλων, χωρίς πλήρη ανωνυμοποίηση. «Δεν χρειάζεται να έχεις κάτι να κρύψεις για να θες ιδιωτικότητα. Είναι βασική ανάγκη κάθε ανθρώπου, όπως το να κλείνεις την πόρτα του δωματίου σου», είπε χαρακτηριστικά.

Αναφέρθηκε ακόμη στην εισαγωγή συστημάτων αναγνώρισης προσώπου από την ελληνική αστυνομία, τονίζοντας ότι τέτοιες τεχνολογίες μπορούν να αποθαρρύνουν τους πολίτες από το να ασκήσουν θεμελιώδη δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στη διαδήλωση.

Ανθρώπινα δικαιώματα και ψευδοδιλήμματα

Η Ραχωβίτσα απέρριψε ως «ψευδοδιλήμματα» τις αντιπαραθέσεις τύπου «ασφάλεια ή δικαιώματα» και «καινοτομία ή ελευθερίες». «Η ιστορία μάς δείχνει ότι όπου τέθηκαν τέτοια διλήμματα, οδηγηθήκαμε σε ολισθηρούς δρόμους. Η πρόκληση είναι να διασφαλίσουμε ταυτόχρονα και την καινοτομία και τα ανθρώπινα δικαιώματα», τόνισε.

Υπενθύμισε ότι η Ελλάδα διαθέτει ήδη από το 2022 νομοθεσία για την τεχνητή νοημοσύνη, «όμως το πρόβλημα είναι η εφαρμογή της». Γι’ αυτό, όπως είπε, χρειάζεται κοινωνική και πολιτική πίεση ώστε να ανοίξει δημόσιος διάλογος και να διαμορφωθεί πλαίσιο που προστατεύει δικαιώματα και ελευθερίες.

Η ανάγκη για δημόσια συζήτηση

Κλείνοντας, η Μαντώ Ραχωβίτσα σημείωσε ότι στην Ελλάδα λείπει μια ουσιαστική δημόσια συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη. «Δεν αρκεί να βλέπουμε την καινοτομία μόνο ως οικονομική ευκαιρία. Χρειάζεται σοβαρός διάλογος για το πώς τα νέα εργαλεία συνδέονται με τα δικαιώματά μας και το θεσμικό πλαίσιο».

Με μια δόση χιούμορ, κατέληξε ότι ίσως «είναι καλύτερο να πάμε στους κουτσομπόληδες της γειτονιάς να πούμε τα νέα μας, παρά να τα εκμυστηρευόμαστε σε μια μηχανή».