Αυτές τις μέρες συμπληρώθηκαν πέντε χρόνια από τον θάνατο του Σόλωνα Λέκκα, του ανθρώπου που ταύτισε τη ζωή του με τους ήχους και τους ρυθμούς της Λεσβιακής και Μικρασιάτικης μουσικής παράδοσης. Πέθανε το 2020, σε ηλικία 74 ετών, ύστερα από μάχη με τον καρκίνο, αφήνοντας πίσω του ένα δυσαναπλήρωτο κενό και μια σπουδαία πολιτιστική παρακαταθήκη.

Ο Σόλων Λέκκας δεν ήταν απλώς ένας ερμηνευτής, ήταν φορέας βιωματικός, αυθεντικός εκφραστής μιας μουσικής που κινδυνεύει με αφανισμό, αν δεν ακουστεί με την ψυχή. Χτίστης και λιθοξόος για το μεροκάματο, Αρβανίτης από τον πατέρα και Μικρασιάτης από τη μητέρα, μεγάλωσε μέσα σε αυλές, πανηγύρια και καντάδες. Με τουμπελέκι, χορό και φωνή «σφυριχτή», όπως έλεγε ο ίδιος, τραγουδούσε όχι για να διασκεδάσει, αλλά «για να θυμηθεί» – και να ενώσει το παρελθόν με το παρόν.

«Θέλω να τραγουδώ τα τραγούδια αυτά τα μικρασιάτικα τα παλιά, θέλω να τα παγαίνω σφυριχτά. Νομίζω ότι αυτό που κάνω γίνεται πιο όμορφο άμα σφυρίζω», είχε πει χαρακτηριστικά το 1997, στο πλαίσιο της εθνογραφικής έρευνας «Κιβωτός του Αιγαίου» του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Η σχέση του με τη μουσική ήταν οργανική, σχεδόν ιερή: μανέδες, καρσιλαμάδες, βαριά ζεϊμπέκικα και αϊβαλιώτικα συνθέτουν το ρεπερτόριό του — όχι ως ρεπερτόριο σκηνής, αλλά ως γλώσσα ταυτότητας.

Ο Λέκκας θεωρείται από πολλούς ο τελευταίος παραδοσιακός ερμηνευτής της Λεσβιακής μουσικής όπως την βίωσαν οι παλιότερες γενιές. Σε συνεντεύξεις και αφηγήσεις, περιέγραφε με εντυπωσιακή ακρίβεια τα μουσικά μονοπάτια που ενώνουν τη Μυτιλήνη με τη Μικρά Ασία: «Στη Μυτιλήνη υπάρχουν οι μανέδες, οι καρσιλαμάδες οι παλιοί, τα ζεϊμπέκικα τα βαριά – δεν είναι σ’ άλλα μέρη αυτά», έλεγε, περιγράφοντας έναν πολιτισμικό χάρτη που ξεκινά από το Αϊβαλί και τον Πέργαμο και φτάνει μέχρι τα καφενεία των χωριών της Λέσβου.

Για τον Σόλωνα, το τραγούδι δεν ήταν τέχνη, αλλά καθημερινή πράξη μνήμης και συναισθήματος. Κι όταν τραγουδούσε έναν αμανέ, το έκανε όπως παλιά – με τον τρόπο που ένας άντρας έστελνε την καρδιά του «σε μια κοπέλα» με μια καντάδα από την ψυχή.

Πέντε χρόνια μετά, η απουσία του Σόλωνα Λέκκα μοιάζει ηχηρή. Όχι μόνο γιατί δεν ακούγεται πια η χαρακτηριστική του φωνή, αλλά γιατί ο ίδιος υπήρξε ένας κρίκος ζωντανός ανάμεσα στον χθες και το αύριο της παραδοσιακής μουσικής. Οι ηχογραφήσεις του, οι εμφανίσεις του σε μουσικά φεστιβάλ και το αρχείο του Πανεπιστημίου Αιγαίου διασώζουν τη φωνή και το αποτύπωμά του – αλλά το βλέμμα του, η σωματική του παρουσία και ο τρόπος που βίωνε το τραγούδι, μένουν μοναδικοί.

Σε εποχές όπου η παράδοση γίνεται συχνά προϊόν σκηνικής αναπαράστασης, ο Σόλων Λέκκας υπενθυμίζει ότι υπάρχει και η άλλη όψη,η παράδοση ως ζωή, όχι ως φολκλόρ.

Βίντεο από την περσινή συνάντηση φίλων του για να την τιμήσουν τη μνήμη του: