Την Τρίτη 27 Μαΐου ξεκίνησε η ραδιοφωνική εκπομπή ΘΑΛΑΤΤΑ του ραδιοφωνικού σταθμού ΣΤΟ ΝΗΣΙ FM 99 σε συνεργασία με το Τμήμα Ωκεανογραφίας & Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Στην πρώτη εκπομπή οικοδεσπότης ήταν ο Κοσμήτορας της Σχολής Περιβάλλοντος και Καθηγητής Θαλάσσιας Βιολογίας στο Τμήμα Ωκεανογραφίας & Θαλασσίων Βιοεπιστημών Δρόσος Κουτσούμπας, και φιλοξενούμενη η Αναπλ. Καθηγήτρια Φυσικής Ωκεανογραφίας στο ίδιο Τμήμα Ωκεανογραφίας & Θαλασσίων Βιοεπιστημών Ελίνα Τράγου. Το θέμα της πρώτης εκπομπής ήταν «Ο ρόλος του ωκεανού στο κλίμα και την κλιματική αλλαγή» όπου αναδείχθηκε ο κρίσιμος και συχνά παραγνωρισμένος ρόλος του ωκεανού στη διαμόρφωση του παγκόσμιου κλιματικού συστήματος. Η συζήτηση ξεκίνησε με την επισήμανση ότι, ενώ η κλιματική αλλαγή γίνεται κυρίως αντιληπτή μέσω της ατμόσφαιρας (αύξηση θερμοκρασιών, ακραία καιρικά φαινόμενα), αντίθετα, ο ωκεανός είναι η μεγαλύτερη αποθήκη θερμότητας, νερού και διοξειδίου του άνθρακα του πλανήτη και συνεπώς καθοριστικός ρυθμιστής του παγκόσμιου κλίματος.

Χάρη στη μεγάλη θερμοχωρητικότητά του, ο ωκεανός λειτουργεί σαν «θερμοστάτης», απορροφώντας, αποθηκεύοντας και μεταφέροντας θερμότητα. Αντίθετα, η ατμόσφαιρα έχει πολύ μικρότερη ικανότητα αποθήκευσης θερμότητας και εξαρτάται σημαντικά από τον ωκεανό για την υγρασία και τη θερμική ενέργεια που μεταφέρει. Οι περιοχές που επηρεάζονται έντονα από τη θάλασσα παρουσιάζουν ηπιότερες διακυμάνσεις θερμοκρασίας και χρόνο-καθυστέρηση στην εκδήλωση των μέγιστων και ελάχιστων τιμών. Έτσι, ο ωκεανός δρα τόσο ως «θερμοστάτης» όσο και ως «βηματοδότης» της κλιματικής μεταβολής.

Επιπλέον, μέσω των ρευμάτων του, ο ωκεανός μεταφέρει θερμότητα από τις τροπικές στις πολικές περιοχές, λειτουργώντας ως ένα φυσικό «air-condition» του πλανήτη. Η επιβράδυνση αυτής της κυκλοφορίας, ιδιαίτερα στον Βόρειο Ατλαντικό, έχει εγείρει διεθνή ανησυχία για το ενδεχόμενο να πλησιάζουμε ένα «σημείο καμπής» (tipping point) του κλίματος, πέρα από το οποίο οι αλλαγές μπορεί να είναι απότομες και μη αναστρέψιμες για αιώνες.

Το 2024 χαρακτηρίστηκε ως το πιθανότερα θερμότερο έτος των τελευταίων 100.000 ετών, με ιστορικά υψηλές θερμοκρασίες επιφάνειας θάλασσας και θερμικό φορτίο ωκεανού, πέραν όσων θα αναμένονταν μόνο από το φαινόμενο El Niño (μια μεγάλης κλίμακας συζευγμένη Ωκεάνια-Ατμοσφαιρική Διαταραχή που λαμβάνει χώρα με επίκεντρο τον Τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό). Ταυτόχρονα, ο ωκεανός, αν και ρυθμιστής του κλίματος, υφίσταται σοβαρές επιπτώσεις όπως: άνοδο της στάθμης της θάλασσας, ενίσχυση ακραίων καιρικών φαινομένων, απώλεια βιοποικιλότητας, θαλάσσιοι καύσωνες και μεταβολές στα οικοσυστήματα.

Η Μεσόγειος Θάλασσα θερμαίνεται ταχύτερα από τον παγκόσμιο ωκεανό, λόγω της ημίκλειστης γεωγραφίας της, του μικρότερου όγκου υδάτων, της έντονης ηλιακής ακτινοβολίας και των ανθρωπογενών πιέσεων. Η περιοχή ήδη αντιμετωπίζει επιπτώσεις, όπως θαλάσσιους καύσωνες, ξενικά είδη, ακραία καιρικά φαινόμενα, αύξηση αλατότητας και πιθανή μείωση της οξυγόνωσης.

Ειδικά για το Αιγαίο, στη διάρκεια της εκπομπής αναδείχθηκε ο ιδιαίτερος ρόλος του ως σημείο σύγκλισης της Μεσογείου με τη Μαύρη Θάλασσα. Η θερμοδυναμική του συμπεριφορά επηρεάζεται από την αλληλεπίδραση αυτών των δύο θαλασσών και, σύμφωνα με μετρήσεις, το καλοκαίρι θερμαίνεται ταχύτερα απ’ ό,τι άλλες περιοχές της Μεσογείου.

Το Τμήμα Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου παρακολουθεί στενά αυτές τις εξελίξεις μέσα από δίκτυα παρατήρησης και αριθμητικά μοντέλα, με την υποστήριξη Ευρωπαϊκών, εθνικών και περιφερειακών φορέων, όπως η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, συμβάλλοντας στην επιστημονική γνώση και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των νησιωτικών κοινωνιών.