Ο Κώστας Γιαννακόπουλος, αγαπητός Καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, και συγγραφέας παραχώρησε συνέντευξη στον ραδιοφωνικό σταθμό «Ν» 99 fm με αφορμή την κυκλοφορία του νέου του βιβλίου «Ανδρικές ομοερωτικές σχέσεις στη μεταπολεμική Ελλάδα» από τις εκδόσεις Ψηφίδες.

Σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτηση, ανέδειξε πτυχές της ομοερωτικής εμπειρίας των ανδρών στη μεταπολεμική Ελλάδα, αναλύοντας κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις που μέχρι σήμερα παραμένουν λιγότερο φωτισμένες.

Το ενδιαφέρον του κοινού και η σημασία της ιστορικής μελέτης

Ο συγγραφέας σημείωσε πως το βιβλίο του έχει ήδη προσελκύσει μεγάλο ενδιαφέρον όχι μόνο από την ακαδημαϊκή κοινότητα αλλά και από ανθρώπους που δραστηριοποιούνται σε κοινωνικά κινήματα ή απλώς ενδιαφέρονται για το θέμα. Εξήγησε ότι στη χώρα μας οι ιστορικές μελέτες για τον ομοερωτισμό είναι ελάχιστες, γεγονός που καθιστά το βιβλίο του ένα σημαντικό έργο καταγραφής μιας αθέατης πλευράς της ελληνικής ιστορίας.

Γιατί «ομοερωτισμός» και όχι «ομοφυλοφιλία»;

Ο καθηγητής τόνισε ότι ο όρος «ομοφυλοφιλία» προϋποθέτει μια κατηγοριοποίηση βασισμένη στον σεξουαλικό προσανατολισμό, η οποία δεν ανταποκρινόταν στην εμπειρία των ανθρώπων της εποχής. Στη μεταπολεμική Ελλάδα, οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονταν τους εαυτούς τους μέσα από δυαδικές κατηγορίες (ομοφυλόφιλος-ετεροφυλόφιλος), αλλά μέσα από διαφορετικές κοινωνικές ιεραρχίες και έμφυλες ταυτότητες. Στην καθομιλουμένη, υπήρχε η διάκριση ανάμεσα στον «άντρα» και την «αδελφή», με τη δεύτερη κατηγορία να φέρει κοινωνικό στίγμα.

Η δυσκολία στην ανεύρεση πηγών και το «τείχος της σιωπής»

Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια που αντιμετώπισε ο Γιαννακόπουλος στη συγγραφή του βιβλίου ήταν η έλλειψη ιστορικών πηγών. Οι αρχείο-βασισμένες πηγές ήταν ελάχιστες, ενώ η προφορική ιστορία αποδεικνυόταν δύσκολη, λόγω της έντονης σιωπής που περιέβαλλε το θέμα. Με τον καιρό, συνειδητοποίησε πως αυτή η σιωπή δεν ήταν απλώς μια έλλειψη καταγραφής, αλλά ένα δομικό στοιχείο της ομοερωτικής εμπειρίας στην εποχή εκείνη.

Οι ανδρικές ομοερωτικές σχέσεις και η ελληνική κοινωνία

Ο καθηγητής ανέφερε ότι οι ανδρικές ομοερωτικές σχέσεις δεν ήταν εντελώς αόρατες, αλλά υπήρχαν μέσα σε συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια, όπως ο στρατός, τα καφενεία και άλλοι χώροι ανδρικής ομοκοινωνικότητας. Ωστόσο, αυτές οι σχέσεις δεν χαρακτηρίζονταν από τη σύγχρονη έννοια της «ομοφυλοφιλίας». Συχνά, άντρες με οικογένειες και ετεροφυλόφιλες σχέσεις διατηρούσαν παράλληλα ομοερωτικές επαφές, χωρίς να αισθάνονται ότι ανήκουν σε μια ξεχωριστή κατηγορία.

Μεγάλες ερωτικές ιστορίες και η κοινωνική αποδοχή

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας είναι οι περιπτώσεις μεγάλων ερωτικών σχέσεων μεταξύ ανδρών, οι οποίες συχνά τελούνταν υπό το πρόσχημα της κουμπαριάς ή άλλων συγγενικών δεσμών. Ωστόσο, μόλις αυτό το κοινωνικό κάλυμμα κατέρρεε, οι σχέσεις αυτές διαλύονταν, αποδεικνύοντας τη ρευστότητα και την αβεβαιότητα των ομοερωτικών δεσμών σε μια εποχή κοινωνικής καταπίεσης.

Η πολιτική διάσταση και η αλλαγή της δεκαετίας του 1970

Ο Γιαννακόπουλος σημείωσε ότι στη μεταπολεμική Ελλάδα δεν υπήρχε οργανωμένο ομοφυλοφιλικό κίνημα, όπως σε άλλες χώρες της Δύσης. Μόλις από τη δεκαετία του 1970 και μετά, με τη σταδιακή πολιτικοποίηση της σεξουαλικής ταυτότητας, εμφανίζονται οι δυτικές κατηγορίες του «γκέι» και του «στρέιτ». Το βιβλίο του παρακολουθεί αυτές τις αλλαγές, εξετάζοντας πώς η ομοερωτική εμπειρία στην Ελλάδα μεταβαίνει από τη «διάχυτη» σεξουαλικότητα των προηγούμενων δεκαετιών στις σύγχρονες ταυτότητες.

Η σύγχρονη πρόσληψη του φύλου και της σεξουαλικότητας

Ο καθηγητής μίλησε επίσης για τη διδασκαλία του θέματος στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, όπου πλέον οι φοιτητές και οι φοιτήτριες ενδιαφέρονται ενεργά για ζητήματα φύλου και σεξουαλικότητας, συχνά μέσα από ακτιβιστικές δράσεις. Αν και οι κοινωνικές συνθήκες έχουν αλλάξει, ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε για το φύλο και τη σεξουαλικότητα εξακολουθεί να είναι ένα πολιτικό ζήτημα, όπως επεσήμανε αναφερόμενος στη θεωρία του Μισέλ Φουκώ.

Ένα βιβλίο-σταθμός για την κατανόηση της ομοερωτικής εμπειρίας στην Ελλάδα

Το βιβλίο «Ανδρικές ομοερωτικές σχέσεις στη μεταπολεμική Ελλάδα» αποτελεί μια σημαντική συμβολή στη μελέτη του φύλου και της σεξουαλικότητας στην ελληνική κοινωνία. Όπως τόνισε ο Γιαννακόπουλος, η κατανόηση της ιστορίας αυτών των σχέσεων δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά και το παρόν, προσφέροντας πολύτιμες γνώσεις για τη διαμόρφωση των σύγχρονων ταυτοτήτων. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψηφίδες και είναι διαθέσιμο τόσο σε βιβλιοπωλεία όσο και online.