Περπατώντας στην Ερμού της Μυτιλήνης, αλλά και από την προκυμαία της πόλης, το μάτι δεν έχει παρά να πέσει στο εμβληματικό κτήριο- στολίδι της πρωτεύουσας της Λέσβου, τον Ναό του Αγίου Θεράποντα και αυτές τις ημέρες στις πυρετώδεις εργασίες που κάνουν στη σκεπή οι εργάτες και φαίνονται όλο το πρωί.

Ο Αγιος θεράποντας είναι μνημείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς και η επισκευή του είναι ένα πολύ δύσκολο, αλλά και περίεργο έργο όπως μας λένε οι μηχανικοί της τεχνικής εταιρείας «Ακλίμων» που έχει αναλάβει το έργο, ύψους 1.450.000 ευρώ, Αχιλλέας Καρπούζης και Μιχάλης Κινικλής. «Πρέπει να ακολουθούμε τεχνικές και μεθόδους κατασκευής προηγούμενων αιώνων για να παραδοθεί το κτήριο, όπως πρέπει στην αρχική του μορφή», λέει ο κ. Καρπούζης στο «Ν». Ο κ. Κινικλής αναφέρθηκε στις εργασίες που γίνονται στη γενική επισκευή της σκεπής, όπου αντικαθίστανται και οι πέντε τρούλοι του ναού, οι τέσσερις μικροί στις γωνίες και ο μεγάλος κεντρικός τρούλος.

Ακόμα, προχωρά η πλήρης ανακαίνιση της υφιστάμενης ηλεκτρικής εγκατάστασης, κατασκευάζονται αλεξικέραυνα και προχωρά περιμετρικά το στραγγιστήριο χαντάκι στα θεμέλια του ναού για να μην υφίσταται ζημιές από τις βροχές. Επίσης αντικαθίστανται τα κουφώματα που δεν ταιριάζουν στη μορφή του ναού.

Θυμίζουμε ότι το δύσκολο έργο της αποκατάστασης της εξωτερικής πέτρας του ναού και της αποκατάστασης των αετωμάτων με τίτλο «Συντήρηση και Αποκατάσταση στεγών και όψεων Ιερού Ναού Αγίου Θεράποντος Μυτιλήνης» έχει αναλάβει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου, προϋπολογισμού ύψους 815.000 ευρώ από το τον Νοέμβριο του 2023, παραδίδοντάς το στα τέλη Μαρτίου το 2025. Στην συνοπτική περιγραφή του έργου περιλαμβάνονται δύο κατηγορίες εργασιών, αυτές που σχετίζονται α) με τις εξωτερικές όψεις και τα αετώματα και β) με το εσωτερικό του ναού. Ετσι, εξειδικευμένο προσωπικό συντηρητών που θα φροντίσει να αποκατασταθούν οι χρωματικές επιφάνειες γιατί όλος ο λίθινος και γλυπτός διάκοσμος που υπάρχει στο επάνω μέρος του ναού είναι γεμάτος με χρώματα. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου είχε πραγματοποιήσει ειδική αεροφωτογράφιση ώστε να διαπιστώσει την κατάσταση φθοράς των χρωμάτων που υπάρχουν πάνω στα γλυπτά και στη συνέχεια να συντηρήσει τις εξωτερικές τοιχογραφίες που υπάρχουν στα τύμπανα των δύο αετωμάτων του ιερού ναού.

 Ο Πρωτοπρεσβύτερος του Ναού π. Αθανάσιος Γιουσμάς αναγνωρίζει το δύσκολο έργο αποκατάστασης του ναού, ωστόσο επισημαίνει την ικανοποίησή του για τις εργασίες που γίνονται τόσο από την εταιρεία, όσο και από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου.

Ο σημερινός Ναός, στην όψη που τον γνωρίζουμε και θα αποκατασταθεί άρχισε να χτίζεται στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στα 1850 επί Μητροπολίτου Μυτιλήνης Καλλινίκου Κυπαρίσση, ο οποίος διετέλεσε στη συνέχεια αργότερα Πατριάρχης Αλεξανδρείας.

Οι διαστάσεις του ναού απαιτούσαν την ανάληψη εργασίας από αρχιτέκτονα με εμπειρία στην ανέγερση μεγάλων κτιρίων. Την εποχή εκείνη μεσουρανούσε ο Λέσβιος αρχιτέκτονας Αργύρης Αδαλής, ο οποίος διετέλεσε βοηθός των δύο μεγαλύτερων αρχιτεκτόνων της εποχής, του Δανού Θεόφιλου Χάνσεν και του Γερμανού Ερνέστου Τσίλλερ. Η εμπερία που είχε αποκτήσει κοντά τους κατά την ανέγερση των κτιρίων της Ακαδημίας και του Ζαππείου στην Αθήνα, του επέτρεψε να εκπονήσει με απόλυτη επιτυχία το σχέδιο του ναού του Αγίου Θεράποντα και του γειτονικού Γυμνασίου Μυτιλήνης.

Βέβαιο είναι ότι ο νέος ναός, έστω και ημιτελής, άρχισε να λειτουργεί το 1900.

Ο βασικός αρχιτεκτονικός ρυθμός του ναού είναι εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο.Εξωτερικά ο ναός διακρίνεται για τα γοτθικά μορφολογικά χαρακτηριστικά, η παρουσία των οποίων οφείλεται στην επίδραση που ΄δεχτηκε ο Αδαλής από τους δασκάλους του.

Ο εξωτερικός διάκοσμος είναι δημιούργημα του φημισμένου Λέσβιου ζωγράφου και γλύπτη Νικόλαου Κεσανλή. Η ποικιλότητα των στοιχείων που τον συνθέτουν τον καθιστά εντυπωσιακό. Ο ναός είναι χτισμένος με λαξευτούς λίθους. Είναι μάλιστα γνωστό ότι μεγάλο μέρος του υλικού για την ανέγερσή του μεταφέρθηκε από το φημισμένο λατομείο Σαρμοσάκ της Μικράς Ασίας. Στην πρόσοψη υπάρχουν δύο επάλληλες σειρές κιόνων, ιωνικού και κορινθιακού ρυθμού. Πέντε τρούλοι επιστέφουν το οικοδόμημα. Ο κεντρικός τρούλος με επένδυση από ψευδάργυρο δίνει μια αίσθηση έξοχης μεγαλοπρέπειας.

Κάθε τρούλος στηρίζεται σε αετώματα, κάποια από τα οποία έχουν διακοσμηθεί με ζωγραφιές (δυστυχώς μόλις διακρινόμενες σήμερα λόγω της φθοράς του χρόνου), αλλά έχει επιληφθεί γι' αυτό η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου και πολύ αξιόλογα γλυπτά.

Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού είναι έργο του 1915 και έχει δημιουργηθεί από το χέρι ενός μυτιλινιού τεχνίτη του Δημήτριου Κόβαλα, όπως μαρτυρεί η επιγραφή του. Ο ίδιος καλλιτέχνης φιλοτέχνησε τον αρχιερατικό θρόνο, τον άμβωνα και τα δύο μεγάλα προσκυνητάρια του ναού.

Ο ναός φιλοξενεί τον τάφο του Λέσβιου Μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιου, ενός από τους μεγάλους πρωταγωνιστές της Επαναστάσεως του 1821. Η μαρμάρινη σαρκοφάγος του βρίσκεται στον κυρίως ναό. Το σημαντικότερο κειμήλιο του ναού είναι η εικόνα του Αγ. Θεράποντος, χρονολογημένη στο έτος 1651.