Η συζήτηση γύρω από τη νέα Κλειστή Ελεγχόμενη Δομή στη Βάστρια επιστρέφει δυναμικά στη δημόσια ατζέντα της Λέσβου, σχεδόν έξι χρόνια μετά τα γεγονότα του Φεβρουαρίου του 2020, όταν η απόβαση των ΜΑΤ στην Καράβα πυροδότησε τις μεγαλύτερες κοινωνικές αντιδράσεις που γνώρισε το νησί στη σύγχρονη ιστορία του. Τρεισήμισι χρόνια μετά την κατάθεση των πρώτων ασφαλιστικών μέτρων κατά της κατασκευής της δομής, οι διαδικασίες που προωθεί το Υπουργείο Μετανάστευσης έχουν επιταχυνθεί, συχνά παρακάμπτοντας –όπως καταγγέλλεται– ανασταλτικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Μιλώντας στο «Ν», ο ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και μέλος του Εργαστηρίου Συλλογικών Δράσεων και Κοινωνικών Κινημάτων, Μιχάλης Ψημίτης, εξηγεί γιατί το εργαστήριο αποφάσισε να ανοίξει έναν ευρύ θεσμικό διάλογο την Πέμπτη 27 Νοεμβρίου, στις 7 μ.μ., στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης. 

«Φτάσαμε σε ένα σημείο όπου μπορεί να βρεθούμε μπροστά στο γεγονός: να ανοίξει η δομή χωρίς να το έχουμε συνειδητοποιήσει»

«Είναι προφανές ότι υπάρχει μια δυσαρμονία ανάμεσα στο λαϊκό αίσθημα και τον τρόπο που εξελίσσεται η κατασκευή της δομής», σημειώνει ο κ. Ψημίτης. «Ο κόσμος μπορεί να μην βλέπει καθημερινά τι γίνεται, αλλά η διαδικασία προχωρά. Και κάποια μέρα μπορεί να βρεθούμε μπροστά σε μια έκπληξη του τύπου: σήμερα άνοιξε και λειτουργεί η δομή».

Ο ίδιος τονίζει ότι το Εργαστήριο αποφάσισε να καλέσει όλους τους θεσμικούς παράγοντες του νησιού στο ίδιο τραπέζι –κάτι που, όπως λέει, δεν έχει συμβεί τα τελευταία χρόνια χωρίς την παρουσία κυβερνητικού εκπροσώπου– και παράλληλα να ανοίξει τη συζήτηση στους κοινωνικούς φορείς και στο κοινό. 

Ποιοι συμμετέχουν 

Όπως επιβεβαιώνει, όλοι έχουν απαντήσει θετικά:
οι τρεις δήμαρχοι και ο Περιφερειάρχης, οι τρεις βουλευτές της εκλογικής περιφέρειας, αλλά και οι εκπρόσωποι των σημαντικότερων συνδικαλιστικών και επαγγελματικών φορέων (Παλλεσβιακό Εργατικό Κέντρο, ΕΣΥ, Επιμελητήριο, Εμπορικός Σύλλογος, ΕΛΜΕ, Ένωση Γονέων).

«Δεν έχουμε καμία διάθεση να μείνει κανείς απ’ έξω», αναφέρει ο κ. Ψημίτης. «Η πρόσκληση απευθύνεται σε όλους, είτε με την ιδιότητα του πολίτη είτε με τη συνδικαλιστική τους εκπροσώπηση». 

«Το επιχείρημα της κούρασης είναι πολιτικά ύποπτο – Το πρόβλημα υπάρχει και γίνεται οξύτερο»

Απαντώντας στο συχνό επιχείρημα ότι η κοινωνία της Λέσβου έχει «κουραστεί» από το προσφυγικό, ο καθηγητής είναι ξεκάθαρος:

«Η κοινωνία δεν είναι ένας βιολογικός οργανισμός που εξαντλείται. Το πρόβλημα είναι υπαρκτό και δεν μπορεί να το αμφισβητήσει κανείς. Ειδικά τώρα που μιλάμε για μια τεράστια δομή 5.001 ανθρώπων, σε έκταση 300 στρεμμάτων, δίπλα σε περιοχή Natura. Οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι είναι πραγματικοί και η πιθανότητα μακροχρόνιου εγκλωβισμού ανθρώπων στο νησί επίσης».

Ο κ. Ψημίτης μιλά για μια «γιγάντια δομή», της οποίας η λειτουργία «μπορεί να επηρεάσει τη μελλοντική υπόσταση της Λέσβου». Το εργαστήριο, όπως τονίζει, «δεν επιθυμεί απλώς να πάρει θέση, αλλά να ανοίξει χώρο ώστε οι θέσεις όλων να διατυπωθούν καθαρά». 

Νέες διαστάσεις: Φωτοβολταϊκός σταθμός, δρόμοι, αντιπυρικές ζώνες, αφαλάτωση και συνοδευτικές υποδομές

Η ανησυχία εντείνεται από τις πρόσφατες διοικητικές παρεμβάσεις που αφορούν την κατασκευή της δομής, με τροποποιήσεις σε ΚΥΑ, νέες αδειοδοτήσεις και προσθήκες κρίσιμων υποδομών: φωτοβολταϊκό πάρκο, νέα δασική οδός, μονάδα αφαλάτωσης, αντιπυρικές ζώνες, έργα εγκιβωτισμού ρεμάτων και νέους δρόμους πρόσβασης και διαφυγής.

«Αυτό που κάποτε παρουσιαζόταν ως «περιορισμένης κλίμακας» εγκατάσταση έχει εξελιχθεί σε ένα έργο πολλαπλών υποδομών», σημειώνει ο καθηγητής, «με επιπτώσεις που κανείς δεν έχει συζητήσει δημόσια με επάρκεια». 

Ένα βιβλίο-αρχείο για το προσφυγικό 2015–2020

Ο κ. Ψημίτης παρουσιάζει επίσης την έρευνα και το νέο βιβλίο του Εργαστηρίου, που καταγράφει όλες τις μορφές συλλογικής δράσης (προσφυγικές, αλληλέγγυες, ξενοφοβικές/ρατσιστικές) στα νησιά του Β. Αιγαίου την περίοδο 2015–2020. Η παρουσίαση θα γίνει την Παρασκευή, στην Αίθουσα Τελετών των Κεντρικών Λυκείων Μυτιλήνης.

Το έργο αποτελεί «ένα αρχείο μνήμης και ανάλυσης» — όπως το χαρακτηρίζει ο ίδιος — που μπορεί να βοηθήσει συλλογικότητες και πολίτες «να κάνουν τον δικό τους απολογισμό» και να δουν τι δεν λειτούργησε.

Η ανοιχτή συζήτηση στο Δημοτικό Θέατρο αναμένεται να αποτελέσει μια από τις πιο ουσιαστικές δημόσιες διαδικασίες για το θέμα της Βάστριας. Από τις τοποθετήσεις των θεσμικών εκπροσώπων μέχρι τις παρεμβάσεις των φορέων και τις ερωτήσεις του κοινού, το εργαστήριο επιχειρεί να δημιουργήσει για πρώτη φορά έναν κοινό δημόσιο χώρο λογοδοσίας και ανταλλαγής επιχειρημάτων.

Η εκδήλωση θα μεταδοθεί ζωντανά από τη σελίδα «Στο Νησί» στο Facebook, ώστε να δοθεί η δυνατότητα παρακολούθησης και συμμετοχής σε όλους τους κατοίκους.