Το Ελαιοτριβείο - Μουσείο (τ. Βρανά) της Πολιτιστικής «Εταιρεία Αρχιπέλαγος» βρίσκεται στον οικισμό Παπάδο περί τα 20 χλμ από την πόλη της Μυτιλήνης.

Η «Εταιρεία Αρχιπέλαγος», με Πρόεδρο τον αείμνηστο Σκηνοθέτη Νίκο Κούνδουρο, την εικοσαετία 1997-2017, και τον αρχιτέκτονα Νίκο Σηφουνάκη από το 2017, το δημιούργησε και το διαχειρίζεται.

Πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα ελαιοτριβεία της Λέσβου (1887), το οποίο ανήκε στην οικογένεια του Νομπελίστα Ποιητή Οδυσσέα Ελύτη.

Μετά τα έργα Αναστήλωσης- Αποκατάστασης, το 2004-2007, λειτουργεί ως Μουσείο, και πρόσφατα ανακαινίστηκαν οι χώροι του και υπήρξε νέα παρουσίαση της ιστορίας και των αντικειμένων του, και είναι ανοικτό όλες τις μέρες της εβδομάδας εκτός της Δευτέρας.*

Στους επισκέπτες δίνεται η δυνατότητα με την πλήρη λειτουργία της μηχανής TANGYE, ενός ελαιόμυλου, μιας αντλίας, και ενός πιεστηρίου- να γνωρίσουν πως λειτουργούσε το ελαιοτριβείο πριν από 130 χρόνια.

Οι χώροι της Μεγάλης και Μικρής Αυλής  του, φιλοξένησαν κάθε χρόνο  σημαντικές πολιτιστικές δράσεις, και οι χώροι των Ελαιοαποθηκών λειτουργούν ως αίθουσες πολλαπλών χρήσεων για εκθέσεις, διαλέξεις, συνέδρια.

 Στο Μουσείο-Ελαιοτριβείο Λειτουργούν Τέσσερις  Ξεχωριστές Μόνιμες Εκθέσεις:

― «Η Λέσβος του Ελύτη»: Σε μία από τις τρεις λαδαποθήκες όπου παρουσιάζεται η ζωή και οι ιδιαίτεροι δεσμοί του μεγάλου ποιητή με τον τόπο καταγωγής του.

Η έκθεση για τον Ελύτη παρουσιάζεται σε έναν απρόσμενο και ταιριαστό συνάμα χώρο, στη λαδαποθήκη του λιοτριβιού του παππού του.

Ο επισκέπτης εντός ή έξω, στην αυλή με το φουγάρο και τη χαβούζα, αντικρίζει ή αφουγκράζεται τα ίδια εκείνα στοιχεία που συχνά προβάλλουν στους στίχους του ποιητή: τη Λέσβο, τη Γέρα, τους ξωμάχους, την ελιά, το λάδι, τα λιοτρίβεια, τα πιθάρια, τη στέρνα.

― «Ματιές σ’ ένα Μνημείο»:  Στο χώρο της Ατμοκίνησης, με έργα σύγχρονων καλλιτεχνών εμπνευσμένα από το Μουσείο-Ελαιοτριβείο, μεταξύ των οποίων:

Ο Παναγιώτης Τέτσης, ο Αλέκος Φασιανός και ο Γιάννης Ψυχοπαίδης κοίταξαν πίσω από το λιοτρίβι και είδαν την ελιά – το δέντρο και τον καρπό της, το ελαιώνα και το τραπέζι.

Ο Σάββας Γεωργιάδης ξεχώρισε την πατριαρχική μορφή του Βρανά.

Ο Γιάννης Μιγάδης, ο Νίκος Στεφάνου και ο Νίκος Στρατάκης είδαν το ελαιοτριβείο ως σώμα και σχήμα μέσα στον χώρο.

Ο Γιάννης Αδαμάκος και ο Μιχάλης Μαδένης στάθηκαν στη δουλειά – τον μόχθο του εργάτη στη μηχανή, το θαύμα του λαδιού στα πιθάρια.

Η Ηώ Αγγελή, ο Δημήτρης Ανδρεαδάκης και ο Σωτήρης Σόρογκας κοίταξαν τα κουφάρια των κτηρίων και των μηχανών, που ο Γιάννης Λασιθιωτάκης τα είδε να ζωντανεύουν, αποκατεστημένα και γερά.

―  «Η έκθεση του Αρχείου»: Στο διώροφο χώρο- των δυο Μικρών Δεξαμενών και του Σαπουναριού- εκτίθενται Ντοκουμέντα του Αρχείου Ελαιοτριβείου Βρανά 1887-1965.
Το αρχείο, μοναδικό σε πληρότητα και χρονική έκταση, αποτελεί αντικείμενο και εργαλείο της ιστορικής έρευνας, στο οποίο προστρέχουν  φοιτητές , εκπαιδευτικοί, ιστορικοί.

―  «Ο Αρχαίος Ληνός»: Στον Α χώρο - είσοδος του Μουσείου, εκτίθεται ο Διπλός Λίθινος Αρχαίος Ληνός του 2ου -3ου  αιώνα π.Χ., ένα μοναδικό και σπάνιο αρχαιολογικό λείψανο, το οποίο μελέτησε και παρουσίασε ο Προϊστάμενος της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας Ν. Λέσβου Αρχαιολόγος Παύλος Τριανταφυλλίδης .
Ο τύπος του Διπλού Ληνού, είναι εξαιρετικά σπάνιος στον Ελλαδικό χώρο, και γενικότερα στον χώρο της Μεσογείου, και σχετίζεται άμεσα με το μέγεθος της παραγωγής του ελαιολάδου της περιοχής.

 *Οι επισκέψεις οργανωμένων γκρουπ προγραμματίζονται κατόπιν συνεννόησης με την υπεύθυνη κ. Ελένη Καραγιάννη στο τηλέφωνο 22510 82007, email info@vranasmuseum.gr.