Εκρηκτική αύξηση της ανεργίας στα νησιά του Βορείου Αιγαίου καταγράφηκε στο τελευταίο τρίμηνο του 2018. Τούτο ήταν αποτέλεσμα της καταστροφής της ελαιοπαραγωγής σε συνδυασμό με την λήξη προγραμμάτων κοινωφελούς εργασίας για μεγάλο αριθμό εργαζομένων που απασχολούνταν σε προγράμματα κοινωφελούς εργασίας.

Μάλιστα η άνοδος της ανεργίας στα νησιά του βορείου Αιγαίου καταγράφεται την στιγμή που σε πανελλαδικό επίπεδο η δηλωμένη ανεργία δείχνει σαφή σημάδια αποκλιμάκωσης, έστω κι αν η αποκλιμάκωση γίνεται με συμβάσεις μερικής απασχόλησης, συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή συμβάσεις με μισθούς των 400 ευρώ. 

Γιατί συμβαίνει αυτό; Διότι πολύ απλά τα νησιά του βορείου Αιγαίου λειτουργούν ως κλειστές οικονομίες, η κάθε μια ξεχωριστά από την άλλη. Αυτό έχει ως συνέπεια οι αρνητικές επιπτώσεις να γίνουν αισθητές στα νησιά με μερικά χρόνια καθυστέρηση αλλά και με αντίστοιχη καθυστέρηση θα φθάσουν στα νησιά τα πρώτα θετικά σημάδια. Βέβαια μέχρι να γίνουν αισθητά τα πρώτα σημάδια της ανάκαμψης τα νησιά θα μετρήσουν (ήδη είναι εμφανείς) μεγάλες απώλειες σε νέους ανθρώπους που σε παραγωγική ηλικία ξενιτεύονται για να βρουν δουλειά και καλύτερη ζωή αλλού στην Ελλάδα ή το εξωτερικό. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν θα επιστρέψουν ποτέ.

Παράλληλα μειώνεται και το παραγωγικό δυναμικό στα νησιά, κλείνουν επιχειρήσεις που όταν έρθει η ανάκαμψη θα είναι πολύ δύσκολο να αντικατασταθούν από άλλες. Συνεπώς η χρονική περίοδος που θα απαιτηθεί για να γίνει αισθητή η ανάκαμψη στα νησιά το βορείου Αιγαίου είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή που απαιτείται για τις περιοχής της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Ορισμένα παραδείγματα η παύση λειτουργίας της ΝΕΛ, της ΕΑΣ Λέσβου και της Συνεταιριστικής Τράπεζας Λέσβου Λήμνου στέρησαν αρκετές εκατοντάδες θέσεων εργασίας από την Λέσβο. Η επανασύσταση τέτοιου μεγέθους επιχειρήσεων απαιτεί πολλά χρόνια και κατά συνέπεια οι θέσεις εργασίας που χάθηκαν δεν θα αναπληρωθούν από άλλες σύντομα.

Τα στοιχεία για την εξέλιξη της ανεργίας διαψεύδουν τους κατά καιρούς ισχυρισμούς ότι οι χρηματοδοτήσεις από τα διάφορα κοινοτικά προγράμματα μπορούν να οδηγήσουν στην ανάκαμψη τις τοπικές οικονομίες. Άλλωστε οι πόροι που δίνονται είναι ελάχιστοι, μεγάλο μέρος από αυτούς δαπανάται για την συντήρηση της γραφειοκρατίας που κινείται γύρω από τους κοινοτικούς πόρους και επιπλέον ελάχιστες είναι οι δαπάνες για πραγματικά παραγωγικές δραστηριότητες.

Τους πρώτους μήνες του 2018 καταγράφηκε μια μικρή αλλά σαφή τάση αποκλιμάκωσης της δηλωμένης ανεργίας στα νησιά του βορείου Αιγαίου. Τα στοιχεία δείχνανε ότι τα χειρότερα πέρασαν. Η εικόνα αυτή διατηρήθηκε ως τον Ιούνιο καθώς οι δηλωμένοι άνεργοι που αναζητούσαν εργασία σε κάθε μήνα ήταν λιγότεροι από αντίστοιχο μήνα του 2017.  Η εικόνα αυτή αντιστρέφεται από τον Ιούλιο και για όλους τους επόμενους μήνες, κάθε μήνα του δευτέρου εξαμήνου του 2018 είναι περισσότεροι από τους ανέργους του αντίστοιχου μήνα του 2017.  Το τελευταίο τρίμηνο του 2018 οι δηλωμένοι άνεργοι που αναζητούν εργασία φθάνουν σε ύψη ρεκόρ 15.538 το Δεκέμβριο, 15.235 το Νοέμβριο, 14.097 τον Οκτώβριο.

Η λήξη συμβάσεων εργαζομένων στην κοινωφελή εργασία ήταν η βασική αιτία που αυξήθηκε ο αριθμός των ανέργων καθ’ όλη την διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου. Επιπλέον το τελευταίο τρίμηνο δεν έγινα προσλήψεις από τα ελαιοτριβεία των νησιών καθώς η καταστροφή μεγάλου μέρους της παραγωγής είχε ως συνέπεια πολλά από αυτά να λειτουργήσουν για πολύ λίγες μέρες με ελάχιστο αριθμό εργαζομένων.
Πλήγμα για την αγορά εργασίας των νησιών αποτέλεσε και η απώλεια δεκάδων χιλιάδων επισκέψεων Τούρκων τουριστών.