Ένα πρωτότυπο ταξίδι στη Λέσβο των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, με οδηγό ιστορικά τεκμήρια, παλιές εφημερίδες και σύγχρονους ψηφιακούς χάρτες, παρουσίασε η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης στη Συνάντηση Χρηστών ArcGIS Ελλάδας – Κύπρου 2026, που πραγματοποιήθηκε στις 21 και 22 Οκτωβρίου στην Αθήνα.

Η συμμετοχή της Βιβλιοθήκης ανέδειξε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εκπαιδευτική πρωτοβουλία, μέσα από την οποία μαθητές της Μυτιλήνης είχαν την ευκαιρία να ανακαλύψουν την ιστορία του τόπου τους, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της ψηφιακής χαρτογραφίας και της δημιουργικής αφήγησης.

Την παρουσίαση, με τίτλο «Από το αρχείο στον χάρτη: Η Λέσβος και ο κόσμος μέσα από έναν αφηγηματικό χάρτη», πραγματοποίησε η Διευθύντρια της Βιβλιοθήκης, Μαρία Γρηγορά, παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα μιας συνεργασίας ανάμεσα στη Βιβλιοθήκη, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και την εκπαιδευτική κοινότητα.

Μαθητές ανακαλύπτουν τους θαλάσσιους δρόμους της Λέσβου

Στο επίκεντρο της παρουσίασης βρέθηκε η εκπαιδευτική δράση «Το εμπόριο και οι θαλάσσιοι δρόμοι της Λέσβου (τέλη 19ου – αρχές 20ού αιώνα)», η οποία υλοποιήθηκε πιλοτικά κατά το σχολικό έτος 2025–2026, με τη συμμετοχή των μαθητών του ΣΤ2΄ του 6ου Δημοτικού Σχολείου Μυτιλήνης.

Το πρόγραμμα πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Εργαστήριο Χαρτογραφίας και Γεωπληροφορικής του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, συνδυάζοντας την ιστορική έρευνα με τις νέες τεχνολογίες.

Οι μαθητές αναζήτησαν πληροφορίες σε βιβλία, παλιές τοπικές εφημερίδες και αρχειακό υλικό της Βιβλιοθήκης, ανακαλύπτοντας πτυχές της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της Λέσβου πριν από περισσότερο από έναν αιώνα.

Ιδιαίτερη θέση στη δράση είχε η γνωριμία με τα Λαδάδικα, την ιστορική εμπορική συνοικία της Μυτιλήνης, όπου οι μαθητές περιηγήθηκαν αναζητώντας τα ίχνη της εμπορικής δραστηριότητας που χαρακτήριζε την πόλη.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία προσέγγισαν ζητήματα που αφορούσαν το εμπόριο, τις θαλάσσιες μεταφορές, τις ακτοπλοϊκές συνδέσεις και τη μετανάστευση των Λεσβίων στις αρχές του 20ού αιώνα.

Από τις παλιές εφημερίδες στους διαδραστικούς χάρτες 

Με τη βοήθεια των ψηφιακών εφαρμογών ArcGIS StoryMaps και Survey123, οι ιστορικές πληροφορίες μετατράπηκαν σε διαδραστικές αφηγήσεις, συνδέοντας γεγονότα, πρόσωπα και διαδρομές με συγκεκριμένα γεωγραφικά σημεία.

Τα μέλη του Εργαστηρίου Χαρτογραφίας και Γεωπληροφορικής εισήγαγαν τους μαθητές στις βασικές αρχές της χαρτογραφίας, δείχνοντάς τους πώς ένας ψηφιακός χάρτης μπορεί να αποτελέσει εργαλείο ιστορικής έρευνας και παρουσίασης.

Παράλληλα, τα παιδιά ανέλαβαν δημιουργικό ρόλο, παράγοντας δικά τους βίντεο, podcast, διαλόγους και σενάρια, μέσα από τα οποία ανασύνθεσαν εικόνες της καθημερινότητας, των επαγγελμάτων και των ταξιδιών των ανθρώπων της Λέσβου εκείνης της εποχής.

Με αυτόν τον τρόπο, η ιστορία έπαψε να περιορίζεται στις σελίδες των σχολικών βιβλίων και μετατράπηκε σε μια διαδικασία ανακάλυψης, έρευνας και δημιουργικής έκφρασης.

Δύο ψηφιακά ταξίδια στην ιστορία του νησιού 

Από τη συνεργασία προέκυψαν ψηφιακοί αφηγηματικοί χάρτες, οι οποίοι είναι διαθέσιμοι στο διαδίκτυο και επιτρέπουν στο κοινό να εξερευνήσει σημαντικές πτυχές της ιστορίας της Λέσβου.

Οι δύο θεματικές που παρουσιάζονται είναι:

«Από τη Λέσβο προς τον κόσμο: Μετανάστευση και ταξίδια των Λεσβίων στις αρχές του 20ού αιώνα», που αναδεικνύει τις μετακινήσεις των κατοίκων του νησιού και τις διαδρομές που ακολουθούσαν αναζητώντας νέες ευκαιρίες.

«Πρόσκληση στο ταξίδι μας. Σαλπάρουμε αύριο το πρωί...», που εστιάζει στα ακτοπλοϊκά δρομολόγια, τις ναυτιλιακές εταιρείες και τα ταξίδια από και προς τη Λέσβο κατά την περίοδο 1890–1912.

Πρόκειται για δύο ψηφιακές διαδρομές που δίνουν τη δυνατότητα στους επισκέπτες να γνωρίσουν την ιστορία του νησιού μέσα από χάρτες, αρχειακές πληροφορίες και αφηγήσεις.

Η τοπική ιστορία συναντά τη σύγχρονη εκπαίδευση 

Η παρουσίαση στη Συνάντηση Χρηστών ArcGIS Ελλάδας – Κύπρου ανέδειξε τις δυνατότητες που προσφέρει η συνεργασία πολιτιστικών και εκπαιδευτικών φορέων για την αξιοποίηση της τοπικής ιστορικής κληρονομιάς.

Παράλληλα, ανέδειξε τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι δημόσιες βιβλιοθήκες ως χώροι γνώσης, έρευνας και δημιουργικής μάθησης, αξιοποιώντας τόσο τον αρχειακό τους πλούτο όσο και τα σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία.

Στην υλοποίηση της δράσης συνεργάστηκαν η Μαρία Γρηγορά και η Φανή Μαρωνίτου από τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης, η Ερμιόνη Παπαδοπούλου και ο Σταύρος Προεστάκης από το Εργαστήριο Χαρτογραφίας και Γεωπληροφορικής του Πανεπιστημίου Αιγαίου, καθώς και η εκπαιδευτικός Γεωργία Λυμπέρη με τους μαθητές και τις μαθήτριες του ΣΤ2΄ του 6ου Δημοτικού Σχολείου Μυτιλήνης.

Η πρωτοβουλία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η πολιτιστική κληρονομιά της Λέσβου μπορεί να αξιοποιηθεί με σύγχρονο και δημιουργικό τρόπο, φέρνοντας τις νεότερες γενιές πιο κοντά στην ιστορία του τόπου τους.