Την ανάγκη να αντιμετωπιστεί η κρίση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο όχι μόνο ως υγειονομικό ζήτημα αλλά και ως ζήτημα κοινωνικής συνοχής, περιβαλλοντικής προστασίας και διατήρησης της παραγωγικής ταυτότητας του νησιού αναδεικνύει με ψήφισμά του το Τμήμα Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Το ψήφισμα έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ζωονόσος έχει προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στον κτηνοτροφικό κόσμο της Λέσβου, με χιλιάδες θανατωμένα ζώα, σημαντικές ποσότητες γάλακτος να οδηγούνται σε καταστροφή και την τοπική οικονομία να βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες κρίσεις των τελευταίων ετών.

Στο κείμενο επισημαίνεται ότι η κατάσταση έχει δημιουργήσει ασφυκτικές πιέσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα της κτηνοτροφικής παραγωγής, επηρεάζοντας τόσο τις κτηνοτροφικές μονάδες όσο και τις μεταποιητικές επιχειρήσεις.

Το Τμήμα Περιβάλλοντος υπογραμμίζει ότι το ζήτημα δεν περιορίζεται μόνο στην υγειονομική διάσταση της νόσου, αλλά επεκτείνεται σε κοινωνικοοικονομικές, περιβαλλοντικές και παραγωγικές συνέπειες που απειλούν τη βιωσιμότητα της κτηνοτροφίας στη Λέσβο.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη φυλή προβάτων Λέσβου, η οποία χαρακτηρίζεται ως πολύτιμος γενετικός και παραγωγικός πόρος, άμεσα συνδεδεμένος με την τοπική οικονομία, την αγροδιατροφική ταυτότητα και την πολιτισμική κληρονομιά του νησιού.

Η σημασία της λεσβιακής φυλής προβάτων

Σύμφωνα με το ψήφισμα, η αυτόχθονη φυλή προβάτων της Λέσβου διαθέτει υψηλή ανθεκτικότητα στις ιδιαίτερες συνθήκες του νησιού και σημαντική γαλακτοπαραγωγική ικανότητα, αποτελώντας τη βάση για την παραγωγή παραδοσιακών τυροκομικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, μεταξύ των οποίων και προϊόντων ΠΟΠ.

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η φυλή διαθέτει και σημαντική γενετική αξία, καθώς χρησιμοποιείται για τη βελτίωση άλλων πληθυσμών προβάτων εκτός Λέσβου.

Το Τμήμα Περιβάλλοντος προειδοποιεί ότι η απώλεια ή η υποβάθμιση της φυλής θα είχε σοβαρές οικονομικές και περιβαλλοντικές συνέπειες, ενώ θα σήμαινε και απώλεια πολύτιμου γενετικού κεφαλαίου και πολιτισμικής συνέχειας.

Πρόταση για ειδικό καθεστώς προστασίας

Με βάση τα παραπάνω, το ψήφισμα ζητά την άμεση θεσμική αναγνώριση της φυλής ως «προστατευόμενου εθνικού γενετικού πόρου σε κατάσταση κινδύνου».

Όπως επισημαίνεται, ένα τέτοιο καθεστώς θα μπορούσε να επιτρέψει την εφαρμογή συμπληρωματικών μέτρων διαχείρισης της κρίσης, πέρα από τη μαζική θανάτωση ζώων, όπως ο εμβολιασμός και η προστασία πιστοποιημένων πυρήνων υψηλής γενετικής αξίας.

Το Τμήμα Περιβάλλοντος προτείνει μάλιστα τη δυνατότητα παρέκκλισης από τη γενικευμένη θανάτωση για ζώα που συμμετέχουν σε προγράμματα γενετικής βελτίωσης, μέσω εφαρμογής αυστηρού πρωτοκόλλου που θα περιλαμβάνει εντατικούς ελέγχους, επαναλαμβανόμενες δειγματοληψίες και επιλεκτική απομάκρυνση μόνο των οροθετικών ζώων.

Αιχμές για καθυστερήσεις και έλλειψη συντονισμού

Στο ψήφισμα διατυπώνονται και σαφείς αιχμές για την αντιμετώπιση της κρίσης από τους αρμόδιους φορείς.

Γίνεται λόγος για «αντιλαμβανόμενη αδυναμία συντονισμού» και «καθυστερημένη ανταπόκριση», με το Τμήμα Περιβάλλοντος να προειδοποιεί ότι η απώλεια εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς μπορεί να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες στην εφαρμογή περιβαλλοντικών και κτηνοτροφικών πολιτικών στο μέλλον.

Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη άμεσης ανάπτυξης ολοκληρωμένου συστήματος επιδημιολογικής επιτήρησης σε όλα τα κοπάδια του νησιού, με επαρκές κτηνιατρικό προσωπικό, συστηματικούς δειγματοληπτικούς ελέγχους και συνεχή παρακολούθηση της εξέλιξης της νόσου.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη διαχείριση των θανατωμένων ζώων και των ποσοτήτων γάλακτος που παραμένουν αδιάθετες λόγω της αναστολής λειτουργίας τυροκομικών μονάδων.

Το Τμήμα Περιβάλλοντος υπενθυμίζει ότι ο ευρωπαϊκός κανονισμός 1069/2009 προβλέπει αυστηρούς κανόνες για τη διαχείριση ζωικών υποπροϊόντων και τονίζει ότι πρακτικές όπως η ταφή και η αποτέφρωση μπορούν να εφαρμοστούν μόνο με αυστηρή τήρηση προδιαγραφών που διασφαλίζουν την προστασία των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων και της δημόσιας υγείας.

Αναφορικά με το γάλα, ζητείται η εφαρμογή ασφαλών και ελεγχόμενων λύσεων διάθεσης, με απομόνωση των χώρων και συνεχή παρακολούθηση της διαδικασίας.

«Να μη χαθεί η επόμενη γενιά κτηνοτρόφων»

Το ψήφισμα καταλήγει υπογραμμίζοντας την ανάγκη άμεσης κοινωνικοοικονομικής στήριξης του κτηνοτροφικού κόσμου, ώστε να αποτραπεί η εγκατάλειψη του επαγγέλματος από νεότερους ανθρώπους.

Όπως επισημαίνεται, η απώλεια της κτηνοτροφικής δραστηριότητας δεν θα αποτελούσε μόνο οικονομικό πλήγμα, αλλά και σοβαρή δημογραφική και παραγωγική αποδόμηση για τη Λέσβο.

Το Τμήμα Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου δηλώνει τέλος ότι παραμένει διαθέσιμο να στηρίξει τις αρμόδιες αρχές και τους τοπικούς φορείς, με στόχο τη διασφάλιση της βιωσιμότητας της κτηνοτροφικής παραγωγής και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος του νησιού.