Στο Πανεπιστήμιο του Milano-Bicocca θα βρεθεί την Τρίτη 5 Μαΐου ο περιβαλλοντολόγος, φωτογράφος και ενεργός πολίτης Μιχάλης Μπάκας, παρουσιάζοντας τη φωτογραφική του δουλειά για τα 10 χρόνια προσφυγικού στη Λέσβο (2012- 2022), μέσα από την εκδήλωση με τίτλο «Equality in Life Society and Education. Another road to the European Dream – Human stories of migration to the island of Lesvos over the last 10 years».

Μιλώντας στο ρ/σ του «Ν» 99 fm, ο Μιχάλης Μπάκας εξήγησε ότι η πρόσκληση προήλθε από το μεταπτυχιακό πρόγραμμα Human Geography of Small Island Systems του Πανεπιστημίου του Milano-Bicocca, έπειτα από επαφές που είχαν ξεκινήσει μέσα από το Τμήμα Επιστημών της Θάλασσας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Η παρουσίαση- συζήτηση θα πραγματοποιηθεί στις 5 Μαΐου, με συντονίστρια τη Giovanna Di Matteo από το Gran Sasso Science Institute και οικοδεσπότες τους Stefano Malatesta και Beatrice Ruggeri.

«Η Ευρώπη ήταν από την αρχή μια ιστορία μετακίνησης»

Ο ίδιος περιέγραψε τη δουλειά του ως μια προσπάθεια να παρουσιαστεί το προσφυγικό όχι ως «έκτακτη απειλή», αλλά ως μέρος της ανθρώπινης ιστορίας. Όπως ανέφερε, στην παρουσίασή του ξεκινά από τον ίδιο τον μύθο της Ευρώπης, θυμίζοντας ότι η Ευρώπη, σύμφωνα με τη μυθολογία, προερχόταν από την περιοχή του Λιβάνου και μεταφέρθηκε στην Κρήτη.

Με αυτόν τον τρόπο, όπως είπε, θέλει να δείξει ότι η μετανάστευση «είναι ανθρώπινη πραγματικότητα» και όχι ένα φαινόμενο που μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως πρόβλημα. «Όλοι έχουμε κάποιον συγγενή μας που μετανάστευσε», σημείωσε, φέρνοντας και προσωπικά παραδείγματα από τη δική του οικογένεια.

Ο Μιχάλης Μπάκας αναφέρθηκε και στην εμπειρία της Λέσβου, υπογραμμίζοντας ότι το νησί βρέθηκε στην καρδιά του ευρωπαϊκού προσφυγικού ζητήματος. Παράλληλα, τόνισε ότι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η ανταλλαγή εμπειριών με την Ιταλία, μια χώρα που επίσης δέχεται σημαντικές προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές.

Από την αλληλεγγύη στην κόπωση

Μιλώντας για τη Λέσβο, ο Μιχάλης Μπάκας σημείωσε ότι η τοπική κοινωνία πέρασε από την πρώτη περίοδο έντονης αλληλεγγύης σε μια βαθιά κόπωση. Όπως είπε, οι κάτοικοι αισθάνθηκαν σταδιακά ότι «η Ευρώπη στέλνει το πρόβλημα στην Αθήνα, η Αθήνα στη Λέσβο και η Λέσβος στη Μόρια ή στο Μαυροβούνι».

Κατά τον ίδιο, αυτή η διαρκής μετατόπιση της ευθύνης έχει οδηγήσει ένα μέρος της κοινωνίας στην αποστασιοποίηση, ενώ η χωροθέτηση της Βάστριας «στη μέση του πουθενά», όπως είπε, τροφοδοτεί τη λογική του «όχι στην αυλή μου».

Βάστρια, Λαφτσή και αφαλάτωση

Σχολιάζοντας το ρεπορτάζ του «Ν» για τη μονάδα αφαλάτωσης που σχεδιάζεται στη θέση «Λαφτσή», στον Άγιο Ιωάννη, μετά τα Ξαμπέλια, ο Μιχάλης Μπάκας υπενθύμισε ότι η ίδια περιοχή είχε απασχολήσει και παλαιότερα το Περιφερειακό Συμβούλιο, όταν είχε συζητηθεί η εγκατάσταση δεξαμενών καυσίμων, το 2012. Τότε, όπως είπε, υπήρξαν αντιδράσεις, καθώς πρόκειται για περιοχή με περιβαλλοντική ευαισθησία, με ρέμα και ζητήματα προστασίας.

Για τη Βάστρια εκτίμησε ότι το ζήτημα του νερού είναι από τα πιο δύσκολα προβλήματα του σχεδιασμού. Μιλώντας για μια δομή που θα μπορούσε να λειτουργεί σαν «μικρή πόλη» χιλιάδων ανθρώπων, σημείωσε ότι οι ανάγκες ύδρευσης είναι τεράστιες και ότι η αφαλάτωση ανοίγει νέα περιβαλλοντικά ερωτήματα.

Παράλληλα εξέφρασε την ανησυχία του ότι, ακόμη και αν η Βάστρια δεν λειτουργήσει με τον αρχικό σχεδιασμό, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως προαναχωρησιακό κέντρο για ανθρώπους των οποίων το αίτημα ασύλου έχει απορριφθεί.

Για τον αφθώδη πυρετό και την κρίση στον πρωτογενή τομέα

Ο Μιχάλης Μπάκας ρωτήθηκε και για την κρίση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο, απαντώντας με αιχμές για την έλλειψη συντονισμού. Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα της διαχείρισης του γάλακτος και των τυροκομικών αποβλήτων, τονίζοντας ότι το γάλα και το τυρόγαλα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως «νερό», αλλά ως απόβλητα που χρειάζονται ειδική διαχείριση.

Για τη θανάτωση ζώων δήλωσε ότι δεν έχει την ειδικότητα να μιλήσει επιστημονικά, ωστόσο χαρακτήρισε την κατάσταση τραγική τόσο για υγειονομικούς όσο και για ψυχολογικούς λόγους, γνωρίζοντας, όπως είπε, τη σχέση των κτηνοτρόφων με τα ζώα τους.

Άσκησε κριτική στην καθυστέρηση των ελέγχων και στη συνολική διαχείριση, επισημαίνοντας ότι απαιτείται σχέδιο, προσωπικό, συντονισμός και σαφή υγειονομικά πρωτόκολλα.

«Να ξαναδούμε τη διατροφική επάρκεια της Λέσβου»

Ένα από τα ζητήματα που ανέδειξε ήταν και η διατροφική  επάρκεια του νησιού. Όπως είπε, η πρόσφατη εμπειρία των περιορισμών και των προβλημάτων στην τροφοδοσία έδειξε πόσο ευάλωτη είναι η Λέσβος όταν διαταράσσονται οι μεταφορές.

Ο ίδιος έθεσε το ερώτημα αν ένα μεγάλο νησί όπως η Λέσβος μπορεί να στηρίζεται τόσο πολύ σε εξωτερικές τροφοδοσίες, χωρίς να έχει επάρκεια σε βασικά προϊόντα. «Πρέπει να σκεφτούμε πώς θα βοηθήσουμε τους ανθρώπους να παράγουν τουλάχιστον τα στοιχειώδη», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μια έκθεση ως αφορμή για συζήτηση

Η παρουσία του Μιχάλη Μπάκα στο Μιλάνο είναι και μια αφορμή να ανοίξει εκ νέου η συζήτηση για τη Λέσβο ως τόπο υποδοχής, μνήμης, μετακίνησης, περιβαλλοντικής πίεσης και πολιτικών αποφάσεων που συχνά λαμβάνονται μακριά από το νησί.

Με τις φωτογραφίες του, ο Μιχάλης Μπάκας μεταφέρει στο Milano-Bicocca  εικόνες από τη Λέσβο των τελευταίων δέκα ετών, αλλά και το ερώτημα που επανέρχεται διαρκώς: πώς μπορεί η Ευρώπη να μιλήσει για το προσφυγικό χωρίς να ξεχνά τους ανθρώπους πίσω από τους αριθμούς.