Με διευρυμένες επιλογές θα βρεθούν φέτος αντιμέτωποι οι περίπου 90.000 υποψήφιοι των Πανελλαδικών Εξετάσεων, καθώς το μηχανογραφικό δελτίο εμπλουτίζεται με 17 επιπλέον τμήματα, τα οποία εντάσσονται σε ένα ή περισσότερα επιστημονικά πεδία σε σχέση με την περσινή χρονιά. Πρόκειται κυρίως για τμήματα στρατιωτικών σχολών και θεατρικών σπουδών, σε μια κίνηση που το Υπουργείο Παιδείας παρουσιάζει ως ενίσχυση των επιλογών των υποψηφίων.

Σύμφωνα με την επίσημη αιτιολόγηση, η μετακίνηση και η διεύρυνση της ένταξης τμημάτων στα τέσσερα επιστημονικά πεδία επιδιώκει καλύτερη αντιστοίχιση των γνωστικών αντικειμένων με τα εξεταζόμενα μαθήματα, αλλά και αύξηση της «δεξαμενής» υποψηφίων για σχολές που παραδοσιακά εμφανίζουν χαμηλή ζήτηση.

Οι αλλαγές ανά επιστημονικό πεδίο
Στο 1ο επιστημονικό πεδίο (ανθρωπιστικών, νομικών και κοινωνικών επιστημών) προστίθεται το Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με έδρα την Άμφισσα.
Στο 2ο πεδίο (θετικών και τεχνολογικών επιστημών) εντάσσονται, μεταξύ άλλων, τα τμήματα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, του Πανεπιστημίου Πατρών και του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, καθώς και τμήματα του Γεωπονικού Πανεπιστημίου και η Σχολή Αξιωματικών Νοσηλευτικής.
Αντίστοιχα, στο 3ο πεδίο (επιστημών υγείας και ζωής) ενισχύεται σημαντικά η παρουσία στρατιωτικών σχολών, όπως οι σχολές Ευελπίδων, Ικάρων και Ναυτικών Δοκίμων, ενώ προστίθενται και τα ίδια τμήματα θεατρικών σπουδών.
Στο 4ο πεδίο (οικονομίας και πληροφορικής), εκτός από τα τμήματα θεάτρου, εντάσσονται σχολές όπως η Δασολογία και Διαχείριση Φυσικού Περιβάλλοντος, καθώς και σειρά στρατιωτικών κατευθύνσεων.

Στόχος: λιγότερες κενές θέσεις
Η παρέμβαση αυτή συνδέεται άμεσα με ένα διαχρονικό πρόβλημα του συστήματος: τις κενές θέσεις στα πανεπιστήμια. Είναι ενδεικτικό ότι το 2025 έμειναν ακάλυπτες 10.636 θέσεις από τις συνολικά 68.788 που είχαν προκηρυχθεί, ενώ σε 38 τμήματα καταγράφηκαν πάνω από 100 κενές θέσεις. Υπήρξαν, μάλιστα, και τμήματα με μόλις έως πέντε εισακτέους.
Ιδιαίτερα έντονο ήταν το φαινόμενο στις στρατιωτικές σχολές, με εξαίρεση τη Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων, γεγονός που εξηγεί και την αυξημένη παρουσία τους στις φετινές αλλαγές.
Η ένταξη ενός τμήματος σε περισσότερα επιστημονικά πεδία θεωρείται ότι μπορεί να λειτουργήσει ως «διορθωτικός μηχανισμός», καθώς αυξάνει τον αριθμό των υποψηφίων που μπορούν να το δηλώσουν, άρα και τις πιθανότητες κάλυψης των θέσεων.

Οι ενστάσεις και τα «κενά» γνώσεων
Ωστόσο, η απόφαση δεν περνά χωρίς αντιδράσεις. Βασική ένσταση αποτελεί η ασυμβατότητα μεταξύ των εξεταζόμενων μαθημάτων και του γνωστικού αντικειμένου ορισμένων σχολών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η δυνατότητα υποψηφίων του 2ου πεδίου, που εξετάζονται σε Μαθηματικά, Φυσική και Χημεία, να δηλώσουν τμήματα Θεατρικών Σπουδών. Αντίστοιχα, υποψήφιοι του 3ου και 4ου πεδίου αποκτούν πρόσβαση σε σχολές που δεν συνδέονται άμεσα με το αντικείμενο των σπουδών τους στο λύκειο.
Ο μαθηματικός – αναλυτής Στράτος Στρατηγάκης επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι καινούριο, αλλά εντείνεται: «Οι προϋποθέσεις εισαγωγής στα τμήματα είναι κάποιες φορές άσχετες με το αντικείμενο των σπουδών και οι γνώσεις που έχουν οι νέοι φοιτητές είναι αρκετές φορές ελλιπείς», τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι αυτό οδηγεί σε δυσκολίες παρακολούθησης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και σε εγκατάλειψη των σπουδών.
Ένα σύστημα σε διαρκή αναζήτηση ισορροπίας
Οι φετινές αλλαγές επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα βασικό ερώτημα για το ελληνικό σύστημα πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση: τι προέχει — η διεύρυνση των επιλογών ή η ουσιαστική συνάφεια μεταξύ σπουδών και γνωστικού υπόβαθρου;
Σε κάθε περίπτωση, οι υποψήφιοι καλούνται να κινηθούν σε ένα πιο σύνθετο τοπίο, όπου οι δυνατότητες αυξάνονται, αλλά μαζί τους αυξάνεται και η ανάγκη για πιο συνειδητές επιλογές. Γιατί, τελικά, η πρόσβαση σε μια σχολή δεν είναι το τέλος της διαδρομής, αλλά η αρχή μιας απαιτητικής ακαδημαϊκής πορείας.