Με αφορμή την εκδήλωση με θέμα «Τα όρια της Ομοιοπαθητικής Ιατρικής. Είναι αποτελεσματική σε παθήσεις ανθρώπων και ζώων;», που θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 22 Μαρτίου στις 6 το απόγευμα, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Πρότυπου Γενικού Λυκείου Μυτιλήνης, ο γενικός ιατρός και επιστημονικός υπεύθυνος του Κέντρου Ομοιοπαθητικής «Ίασις», Μιχάλης Λέφας, μίλησε στο ρ/σ του «Ν» 99 fm για το περιεχόμενο της ημερίδας, τη θέση της ομοιοπαθητικής στη σύγχρονη θεραπευτική, αλλά και για τη μακρά σχέση της Λέσβου με την πρακτική αυτή.

Ο κ. Λέφας εξήγησε ότι η ομιλία του θα εστιάσει αυτή τη φορά ιδιαίτερα στην εφαρμογή της ομοιοπαθητικής και στα ζώα, τόσο στα οικόσιτα όσο και στα ζώα κτηνοτροφίας, υποστηρίζοντας ότι η εμπειρία από την πράξη είναι «πολύ θετική» και ότι τα αποτελέσματα που έχουν καταγραφεί είναι «ενθαρρυντικά». Όπως είπε, ειδικά σε λοιμώδεις και ιογενείς παθήσεις, η ομοιοπαθητική «θα μπορούσε να καλύψει πολύ αποτελεσματικά» περιστατικά, ακόμη και σε κοπάδια, με βασική όμως αρχή την αυστηρή εξατομίκευση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η ομοιοπαθητική δεν αντιμετωπίζει την ασθένεια ως μεμονωμένο σύμπτωμα, αλλά ως διαταραχή της συνολικής ισορροπίας του οργανισμού. Για τον λόγο αυτό, όπως ανέφερε, στόχος δεν είναι απλώς η καταστολή ενός συμπτώματος, αλλά η συνολική ενίσχυση του οργανισμού ώστε να αποκαθίσταται σταδιακά η υγεία. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ότι τα ομοιοπαθητικά φάρμακα, όπως υποστήριξε, είναι φυσικής προέλευσης και δεν προκαλούν παρενέργειες, κάτι που κατά τον ίδιο αποκτά ξεχωριστή σημασία και στην κτηνιατρική πράξη, καθώς συνδέεται και με την αποφυγή επιβάρυνσης ζωικών προϊόντων από φαρμακευτικές ουσίες.

Η συζήτηση συνδέθηκε και με την τρέχουσα ανησυχία για τα κτηνοτροφικά ζητήματα και τον αφθώδη πυρετό. Ο κ. Λέφας εκτίμησε ότι σε τέτοιες περιπτώσεις λοιμωδών παθήσεων η ομοιοπαθητική «θα μπορούσε να είναι πολύ αποτελεσματική», υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η προσέγγισή της διαφέρει από τα γενικά πρωτόκολλα, καθώς σε κάθε περίπτωση απαιτείται διαφορετική αξιολόγηση του οργανισμού και των συμπτωμάτων.

Η αντιπαράθεση με την κριτική

Στη διάρκεια της συνέντευξης τέθηκε ευθέως και η κριτική που ασκείται στην ομοιοπαθητική ως αντιεπιστημονική προσέγγιση. Ο Μιχάλης Λέφας απέρριψε τη θέση ότι πρόκειται για θεραπεία «υποβολής» ή placebo, επικαλούμενος ως επιχείρημα την εφαρμογή της σε ζώα και σε βρέφη, όπου -όπως υποστήριξε- η έννοια της υποβολής δεν μπορεί εύκολα να σταθεί.

Παράλληλα, άσκησε κριτική στη συμβατική ιατρική, λέγοντας ότι συχνά παραμένει μονοδιάστατη και προσανατολισμένη κυρίως στη συμπτωματική αντιμετώπιση και όχι στις βαθύτερες αιτίες των παθήσεων. Όπως είπε, η ομοιοπαθητική δεν διεκδικεί ρόλο πανάκειας, αλλά θέλει να ανοίγει ερωτήματα και να αναζητεί συμπληρωματικούς δρόμους εκεί όπου η κλασική θεραπευτική δείχνει τα όριά της.

Σε αυτό το πλαίσιο στάθηκε και στη συμμετοχή της ψυχιάτρου και διευθύντριας της Ψυχιατρικής Κλινικής του Βοστάνειου Νοσοκομείου, Νίκης Κούρτη, η οποία επίσης θα μιλήσει στην ημερίδα. Τη χαρακτήρισε σημαντική παρουσία, σημειώνοντας ότι η συζήτηση θα αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο ζητήματα που εμφανίζονται ως αδιέξοδα στη συμβατική προσέγγιση, μπορεί να αντιμετωπιστούν μέσα από εναλλακτικές ή συμπληρωματικές μεθόδους.

«Ομοιοπαθητική μόνο από γιατρούς»

Ιδιαίτερη θέση στη συνέντευξη κατείχε και το θέμα του ποιος ασκεί την ομοιοπαθητική. Ο κ. Λέφας ξεκαθάρισε ότι, κατά την άποψη της Ελληνικής Εταιρείας Ομοιοπαθητικής Ιατρικής, η ομοιοπαθητική πρέπει να ασκείται αποκλειστικά από γιατρούς και όχι από μη ιατρούς. Όπως είπε, μόνο έτσι διασφαλίζεται ότι υπάρχει η απαιτούμενη ιατρική γνώση για την εκτίμηση δύσκολων περιστατικών, την αναγνώριση των ορίων της θεραπευτικής αυτής και την ασφαλή παρακολούθηση των ασθενών.

Περιγράφοντας την πρακτική της ομοιοπαθητικής, ανέφερε ότι η πρώτη συνάντηση με έναν ασθενή είναι συνήθως μακρά και λεπτομερής, ώστε να καταγραφούν όχι μόνο σωματικά αλλά και ψυχικά και νοητικά χαρακτηριστικά. Κατά τον ίδιο, η εξατομίκευση αποτελεί τον βασικό κανόνα και ακριβώς αυτή είναι που διαφοροποιεί την ομοιοπαθητική από πιο τυποποιημένες μορφές θεραπείας.

Στρες, ψυχικές καταστάσεις και «συνολική αντιμετώπιση»

Ένα μεγάλο μέρος της κουβέντας αφορούσε το στρες και τη θέση που αυτό έχει σήμερα στην κατανόηση της ασθένειας. Ο Μιχάλης Λέφας υποστήριξε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος ζει με μεγαλύτερους ρυθμούς, περισσότερη αγωνία για το μέλλον και πιο έντονες στρεσογόνες πιέσεις, ωστόσο σημείωσε ότι και σε παλιότερες εποχές υπήρχαν ψυχικές παθήσεις, απλώς παρέμεναν περισσότερο στο περιθώριο και ήταν λιγότερο αποδεκτό να ονομαστούν.

Κατά τον ίδιο, η ομοιοπαθητική προτείνει μια συνολική αντιμετώπιση, χωρίς να απομονώνει την ψυχική από τη σωματική διάσταση. Έφερε μάλιστα το παράδειγμα ανθρώπων που, ύστερα από σημαντικά πένθη ή μακροχρόνια επιβάρυνση, εμφανίζουν σωματικές παθήσεις, υποστηρίζοντας ότι αυτά τα γεγονότα δεν μπορούν να ιδωθούν αποσπασματικά ούτε να αντιμετωπιστούν εντελώς χωριστά.

Σε ερώτηση για το αν μπορεί κάποιος να λαμβάνει συμβατική αγωγή και ομοιοπαθητική παράλληλα, απάντησε ότι σε αρκετές περιπτώσεις αυτό μπορεί να γίνει, αν και ορισμένες κατηγορίες φαρμάκων, όπως αντιβιοτικά, κορτιζόνες και ορμόνες, μπορεί να δυσκολεύουν -όπως είπε- τη δράση του ομοιοπαθητικού φαρμάκου. Επανέλαβε πάντως ότι η παρουσία γιατρού είναι απαραίτητη ακριβώς για να εκτιμώνται σωστά τέτοιες αλληλεπιδράσεις και τα όρια κάθε θεραπείας.

Η κριτική στη χρήση αντιβιοτικών και η σχέση με τη φαρμακοβιομηχανία

Ο κ. Λέφας επέμεινε ιδιαίτερα στην κριτική του για την υπερκατανάλωση αντιβιοτικών, κάνοντας λόγο για αλόγιστη χρήση, όχι μόνο στο παρελθόν μέσω των φαρμακείων, αλλά και μέσα από επίσημες ιατρικές πρακτικές. Αναφέρθηκε ακόμη και στην περίοδο της πανδημίας, υποστηρίζοντας ότι υπήρξε μαζική χρήση αντιβιοτικών χωρίς σαφές όφελος σε πολλές περιπτώσεις ιώσεων.

Ταυτόχρονα, έθεσε θέμα οικονομικών και πολιτικών εξαρτήσεων της συμβατικής ιατρικής από τη φαρμακοβιομηχανία, λέγοντας ότι η έρευνα και η κατεύθυνση της θεραπευτικής δεν είναι ανεξάρτητες από ευρύτερους συσχετισμούς ισχύος. Αντίθετα, παρουσίασε την ομοιοπαθητική ως ένα πεδίο που δεν στηρίζεται σε ισχυρά βιομηχανικά συμφέροντα, στοιχείο που -κατά τον ίδιο- εξηγεί και γιατί δεν έχει επικρατήσει θεσμικά.

Η πορεία της ομοιοπαθητικής στην Ελλάδα και η ιδιαίτερη περίπτωση της Λέσβου

Αναφερόμενος στην ιστορία της ομοιοπαθητικής στην Ελλάδα, ο Μιχάλης Λέφας παρέπεμψε στη συμβολή του Γιώργου Βυθούλκα, τον οποίο χαρακτήρισε «δάσκαλο όλων μας», και εκτίμησε ότι η ομοιοπαθητική πέρασε από φάσεις αμφισβήτησης αλλά πλέον έχει αποκτήσει πιο αυτόνομο λόγο.

Για τη Λέσβο ειδικότερα, σημείωσε ότι όταν ο ίδιος εγκαταστάθηκε στο νησί, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, δεν υπήρχε προηγούμενη παρουσία ομοιοπαθητικού γιατρού. Όπως είπε, η τοπική κοινωνία έδειξε δεκτικότητα, εν μέρει επειδή στο νησί υπήρχαν ακόμη ισχυρά ίχνη λαϊκών και παραδοσιακών θεραπευτικών πρακτικών, κάτι που, όπως εκτίμησε, έκανε ευκολότερη την αποδοχή μιας πιο ήπιας και εναλλακτικής θεραπευτικής λογικής.

Ο ίδιος ανέφερε ότι όταν ξεκίνησε υπήρχε πρακτικά «μηδέν» σε επίπεδο υποδομών ομοιοπαθητικής, ενώ σήμερα στο νησί διατίθενται ομοιοπαθητικά φάρμακα σε περίπου 15 φαρμακεία. Αυτό, όπως είπε, αποτυπώνει την ανάπτυξη που γνώρισε η πρακτική αυτή στη Λέσβο τα τελευταία χρόνια.

Θα μπορούσε να ενταχθεί στο ΕΣΥ;

Σε ερώτηση για το αν θα ήταν σκόπιμο να υπάρξει παρουσία ομοιοπαθητικών στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, ο Μιχάλης Λέφας απάντησε ότι κάτι τέτοιο θα απαιτούσε ακόμη πολλή δουλειά, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο πιλοτικών εφαρμογών σε ορισμένες δομές. Υπενθύμισε μάλιστα τη δική του εμπειρία από τα δημοτικά ιατρεία της Αθήνας, όπου, όπως είπε, προσέφερε επί σειρά ετών άμισθα υπηρεσίες ομοιοπαθητικής.

Κλείνοντας, στάθηκε στην ανάγκη ενός πιο ανοιχτού διαλόγου γύρω από τα όρια, τις δυνατότητες αλλά και τις αμφισβητήσεις που συνοδεύουν την ομοιοπαθητική. Η εκδήλωση της Κυριακής, όπως τόνισε, φιλοδοξεί να μην εξαντληθεί σε εγκωμιασμούς, αλλά να δώσει χώρο και στις δύσκολες ερωτήσεις, ειδικά σε μια περίοδο όπου ζητήματα υγείας, κτηνοτροφίας και εναλλακτικών θεραπευτικών πρακτικών επανέρχονται δυναμικά στη δημόσια συζήτηση.

Στην ημερίδα θα μιλήσουν επίσης η Νίκη Κούρτη, ψυχίατρος και διευθύντρια της Ψυχιατρικής Κλινικής του Βοστάνειου Νοσοκομείου, ο Σπύρος Μαυραγάνης, φαρμακοποιός, η Μαρία Ταξείδη, κτηνίατρος, και ο Δημήτρης Τσακίρης, ομοιοπαθητικός και κτηνίατρος.