Μια ελάχιστη μειοψηφία πλούσιων γαιοκτημόνων και βιομηχανικών παραγωγών απορροφά τη μερίδα του λέοντος από τις επιδοτήσεις της ΕΕ που προέρχονται από την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Σύμφωνα με στοιχεία για τις πληρωμές της ΚΑΠ που συγκέντρωσε η Greenpeace, το πλουσιότερο 1% των δικαιούχων λαμβάνει έως και το 40% των κονδυλίων που καταβάλλονται σε ορισμένες χώρες. Αυτό που κάποτε ήταν ένα επιχείρημα που χρησιμοποιούσαν αριστεροί αγροτοσυνδικαλιστές και κομμουνιστικά κόμματα με ευρωσκεπτικιστή διάθεση έγινε αντικείμενο έρευνας της Greenpeace. Η έρευνα αυτή έδωσε πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία για την κατανομή των αγροτικών επιδοτήσεων σε όλη την Ευρώπη.

Την ώρα που οι αγρότες σε Ελλάδα και πολλές χώρες βρίσκονται στους δρόμους, και ταυτόχρονα προετοιμάζεται ευρωπαϊκή κινητοποίηση στους δρόμους του Στρασβούργου στις 20 Ιανουαρίου με αίτημα την καλύτερη και δικαιότερη κατανομή των επιδοτήσεων της ΚΑΠ, η νέα μελέτη «Who CAPtures the cash?» (σε ελεύθερη ερμηνεία, «Ποιος ΚΑΠηλεύεται τα χρήματα της ΚΑΠ;») από το ευρωπαϊκό γραφείο της Greenpeace διαπιστώνει ότι ορισμένοι από τους πλουσιότερους ανθρώπους στην Ευρώπη λαμβάνουν τεράστια ποσά από τις εισφορές των φορολογουμένων σε έξι χώρες της ΕΕ: Τσεχία, Δανία, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία και Ισπανία^[1].

Η Ολλανδία παρουσιάζει την πιο ακραία συγκέντρωση μεταξύ των χωρών που αναλύθηκαν, με μόλις το 1% των δικαιούχων να λαμβάνει το 40% των επιδοτήσεων της ΚΑΠ. Στο σύνολο των έξι χωρών, το 10% των παραληπτών λαμβάνει κατά μέσο όρο τα δύο τρίτα των επιδοτήσεων, ενώ το 20% λαμβάνει περίπου τα τέσσερα πέμπτα^[2].

Η Μυρτώ Πισπίνη, υπεύθυνη προγραμμάτων στο ελληνικό γραφείο της Greenpeace, δήλωσε: «Λόγω των στρεβλώσεων της ΚΑΠ, οι επιδοτήσεις καταλήγουν στους πλούσιους, ενώ δεν φτάνει επαρκής στήριξη σε όσους την έχουν πραγματικά ανάγκη: στους αγρότες που βρίσκονται στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, στις μικρές αγροοικολογικές εκμεταλλεύσεις και σε όλους εκείνους που θέλουν να μεταβούν σε πιο βιώσιμες πρακτικές. Δεν υπάρχει καμία αξία και λογική στην τροφοδότηση των ανισοτήτων, την καταστροφή της φύσης και την υπονόμευση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της ίδιας της παραγωγής τροφίμων. Η επόμενη ΚΑΠ χρειάζεται επειγόντως μεταρρυθμίσεις που θα υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον, αντί να γεμίζουν απλώς τις τσέπες των πλούσιων γαιοκτημόνων».

Πλούτο-ΚΑΠ

Ο όμιλος AGROFERT του (εντολοδόχου) Πρωθυπουργού της Τσεχίας, Andrej Babiš, ο μεγαλύτερος γαιοκτήμονας της Ιταλίας, Bonifiche Ferraresi, καθώς και η οικογένεια Moltke στη Δανία συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους μεμονωμένους αποδέκτες δημόσιων πόρων.

Μόνο τα χρήματα που δόθηκαν στον όμιλο AGROFERT του Babiš (16,6 εκατομμύρια ευρώ το 2024), θα μπορούσαν να διατεθούν καλύτερα αν, για παράδειγμα, στήριζαν ως και 7.703 μικρά αγροκτήματα να χρησιμοποιούν το νερό πιο αποδοτικά (με βάση το μέσο κόστος που προκύπτει από δημοσιευμένα στοιχεία και συγκεντρώθηκαν από το Ινστιτούτο Ευρωπαϊκής Περιβαλλοντικής Πολιτικής).  

Η ΚΑΠ αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τρίτο του προϋπολογισμού της ΕΕ. Τα τελευταία χρόνια, η συγκέντρωση των επιδοτήσεων έχει τροφοδοτήσει μία ανησυχητική τάση εξαφάνισης των μικρών αγροκτημάτων στην Ευρώπη, με δύο εκατομμύρια εμπορικά αγροκτήματα (το 44%) είτε να κλείνουν είτε να πιέζονται να ανέβουν κλίμακα, περνώντας σε βιομηχανικά επίπεδα παραγωγής. Στην Ελλάδα, υπό τη σκιά του σκανδάλου ΟΠΕΚΕΠΕ, αντίστοιχες ανισότητες επικρατούν. Ενώ τα μεσαίας προς μεγάλης κλίμακας αγροκτήματα αποτελούν μόνο το 12% των αγροκτημάτων στην Ελλάδα, λαμβάνουν το 34% των επιδοτήσεων άμεσων ενισχύσεων, ενώ η χώρα έχασε το 31% από τα αγροκτήματά της. Η μείωση αφορά αποκλειστικά τα αγροκτήματα μικρής κλίμακας, που έχουν συρρικνωθεί κατά 37%, παραμένουν ωστόσο η ραχοκοκαλιά της ελληνικής γεωργίας, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 88% των αγροκτημάτων της χώρας το 2021. Η βιομηχανοποίηση και η συγκέντρωση στα χέρια λίγων έχει οδηγήσει τον κλάδο σε όλο και λιγότερα αλλά όλο και πιο μεγάλα βιομηχανικά αγροκτήματα.

Διαπραγματεύσεις

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο βρίσκονται τώρα σε διαπραγματεύσεις για τον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ, ο οποίος περιλαμβάνει φυσικά το σύστημα γεωργικών επιδοτήσεων. Η Greenpeace ζητά η νέα ΚΑΠ να καταργήσει σταδιακά τις άμεσες ενισχύσεις με βάση την έκταση της καλλιεργούμενης γης, να δώσει προτεραιότητα στην εισοδηματική στήριξη των αγροκτημάτων με την υψηλότερη οικολογική και κοινωνική αξία, να εφαρμόσει φθίνουσα κλίμακα και ανώτατα όρια στις επιδοτήσεις της ΚΑΠ και – έως το τέλος της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού της ΚΑΠ – να διαθέσει τουλάχιστον το 50% του προϋπολογισμού της για δράσεις που αφορούν το περιβάλλον και το κλίμα.

Οι προτάσεις της Greenpeace ευθυγραμμίζονται με τα συμπεράσματα του Στρατηγικού Διαλόγου για το Μέλλον της Γεωργίας, μια πλατφόρμα που δημιουργήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να φέρει κοντά αγροτικές ενώσεις, εκπροσώπους του ευρωπαϊκού αγροδιατροφικού τομέα, πολίτες, κοινότητες και ακαδημαϊκούς, με σκοπό ένα κοινό όραμα για το μέλλον των γεωργικών συστημάτων και των συστημάτων τροφίμων της ΕΕ.

Η Greenpeace καλεί την ελληνική κυβέρνηση να στηρίξει μια νέα ΚΑΠ που θα:

• αποκαταστήσει τη βαθιά αδικία στην καρδιά του σημερινού συστήματος επιδοτήσεων
• διασφαλίσει ότι η στήριξη φτάνει σε αυτούς που την έχουν πραγματικά ανάγκη: τους μικρούς αγρότες σε επισφαλή οικονομική κατάσταση και σε αυτούς που είτε ήδη εφαρμόζουν είτε σκοπεύουν να εφαρμόσουν αγρο-οικολογικές βιώσιμες πρακτικές. 

Καθώς και: 

• να χαράξει το σχέδιο που θα αναγεννήσει και θωρακίσει πραγματικά την αγροτική παραγωγή στην Ελλάδα μέσα από ένα αγροτικό μοντέλο βιώσιμο, δίκαιο και ανθεκτικό στη νέα κλιματική πραγματικότητα. 

Σημειώσεις προς συντάκτες: 

[1] Η μελέτη «Who CAPtures the cash?» διεξήχθη από τους αναλυτές δεδομένων Kaas & Mulvad. Τα στοιχεία για τους δικαιούχους της ΚΑΠ το 2024 προήλθαν από τις βάσεις δεδομένων των χωρών. Οι πληροφορίες για τις επιδοτήσεις βασίζονται στο οικονομικό έτος 2024 της ΕΕ, το οποίο εκτείνεται από 15 Οκτωβρίου 2023 ως 15 Οκτωβρίου 2024. Εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στη μελέτη, η μελέτη καλύπτει το συνολικό ποσό των επιδοτήσεων της ΚΑΠ, που περιλαμβάνει τόσο τις γεωργικές επιδοτήσεις της ΕΕ όσο και την εθνική γεωργική συγχρηματοδότηση και στις έξι χώρες για το οικονομικό έτος 2024. Ο Marco Contiero, Διευθυντής Αγροτικής Πολιτικής στο ευρωπαϊκό γραφείο της Greenpeace, συμμετείχε στον Στρατηγικό Διάλογο για το Μέλλον της Γεωργίας και είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τη Γεωργία και τα Τρόφιμα. Δείτε αναλυτικά τη μελέτη εδώ.