Ξεκίνησε σήμερα Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου η εκδίκαση στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Βορείου Αιγαίου στη Μυτιλήνη της επταετούς πλέον υπόθεσης που αφορά 24 ανθρώπους οι οποίοι βρέθηκαν κατηγορούμενοι λόγω της εθελοντικής και επαγγελματικής τους δράσης στο προσφυγικό στη Λέσβο. Η δίκη αυτή έχει χαρακτηριστεί από διεθνείς οργανισμούς ως μία από τις πιο κρίσιμες στην Ευρώπη για την ποινικοποίηση της αλληλεγγύης και τη δράση όσων έδρασαν σε διασώσεις στη θάλασσα.

Η αφετηρία της υπόθεσης βρίσκεται σε τρεις συνομιλίες μέσω ομάδας WhatsApp που είχε δημιουργηθεί από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ προκειμένου να συντονίζονται εθελοντές και αρχές, αλλά και στη χρήση ασυρμάτων και κιαλιών. Πρόκειται για εργαλεία που σύμφωνα με την προηγούμενη απόφαση του δικαστηρίου θεωρήθηκαν αυτονόητα τόσο για την έρευνα όσο και για τις διασώσεις, καθώς χρησιμοποιούνταν σε συνεργασία με το Λιμενικό και τη Frontex. Διασώστες που βρίσκονται στο εδώλιο έχουν επισημάνει ότι η συνεργασία με τις αρχές ήταν καθημερινή και επίσημη, ενώ οι προηγούμενες δικαστικές αποφάσεις είχαν ήδη αναδείξει αντιφάσεις και έλλειψη στοιχείων στο κατηγορητήριο.

Τον Δεκέμβριο του 2024 το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Βορείου Αιγαίου είχε αποφανθεί υπέρ της αθώωσης όλων των κατηγορουμένων για τα πλημμελήματα και είχε χαρακτηρίσει το κατηγορητήριο σαθρό, ανακριβές και παραπλανητικό. Στην απόφαση δινόταν ιδιαίτερη έμφαση στην απουσία βασικών μαρτύρων, ανάμεσά τους δύο στελεχών του Λιμενικού που συνεργάζονταν άμεσα με τους διασώστες της ERCI, ενώ ο εισαγγελέας είχε τονίσει ότι δεν υπήρχε κανένα στοιχείο που να τεκμηριώνει τις πράξεις που αποδίδονταν στους κατηγορούμενους. Ωστόσο, παρέμενε ανοιχτή η υπόθεση των κακουργημάτων, που οδηγεί σήμερα τους διασώστες ξανά ενώπιον του δικαστηρίου.

Ανάμεσα στους κατηγορούμενους βρίσκεται και η Σάρα Μαρντίνι, η Σύρια πρόσφυγας και πρώην αθλήτρια που έγινε παγκοσμίως γνωστή όταν μαζί με την αδελφή της Υσρά κολύμπησε σπρώχνοντας τη βάρκα με την οποία έφτασαν στη Λέσβο σώζοντας τους επιβαίνοντες. Η ιστορία της έγινε διεθνής όχι μόνο ως προσωπική διαδρομή διάσωσης αλλά και ως ιστορία ανθρωπισμού, γεγονός που αποτυπώθηκε και στην ταινία του Netflix The Swimmers.

Η Μαρντίνι επέστρεψε στη Λέσβο το 2016 ως εθελόντρια ναυαγοσώστρια και μεταφράστρια της ERCI, ενώ εργάστηκε και με ασυνόδευτα παιδιά στα κέντρα φιλοξενίας. Συνελήφθη τον Αύγουστο του 2018 στο αεροδρόμιο της Μυτιλήνης λίγο πριν αναχωρήσει για το Βερολίνο και προφυλακίστηκε μαζί με τον Σον Μπίντερ και τον Νάσο Καρακίτσο, περνώντας 106 ημέρες στη φυλακή. Μετά την αποφυλάκισή της με εγγύηση πέντε χιλιάδων ευρώ της απαγορεύτηκε η είσοδος στην Ελλάδα έως το 2025, γεγονός που οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων χαρακτήρισαν ως κατάφωρη παραβίαση του δικαιώματος να παρευρίσκεται στη δίκη της.

Η σημερινή δίκη επαναφέρει στη δημόσια συζήτηση τα όρια της ανθρωπιστικής δράσης, τον ρόλο των θεσμών στην προστασία της αλληλεγγύης και το ερώτημα αν η διάσωση ανθρώπων στη θάλασσα μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αδίκημα. Οι υποθέσεις αυτές δεν αφορούν μόνο τους κατηγορούμενους αλλά και τον τρόπο με τον οποίο μια ευρωπαϊκή κοινωνία αντιλαμβάνεται όσους βοηθούν συνανθρώπους τους που κινδυνεύουν.