Η Αιμιλία Βουλβούλη, διδάσκουσα στο Πανεπιστήμιο της Ροζάβα, παραχώρησε μια σημαντική συνέντευξη στο ρ/σ του «Ν» στην οποία περιγράφει τη σπάνια εμπειρία της να διδάσκει σε ένα πανεπιστήμιο που γεννήθηκε μέσα στον πόλεμο και ενσαρκώνει ένα ολόκληρο πολιτικό όραμα. Σε έναν τόπο που οι λέξεις «δημοκρατία», «ισότητα» και «αυτοδιάθεση» δεν είναι απλώς αφηρημένες έννοιες, αλλά καθημερινές πρακτικές, η εκπαίδευση αποκτά χαρακτήρα απελευθερωτικό και ριζοσπαστικό.

Η γενέθλια γη ενός άλλου παραδείγματος
Η Ροζάβα –ή Δυτικό Κουρδιστάν– βρίσκεται στη βορειοανατολική Συρία και αποτέλεσε μια από τις ελάχιστες περιπτώσεις λαών που, εν μέσω πολέμου, επιχείρησαν να χτίσουν ένα εναλλακτικό πολιτικό μοντέλο από τα κάτω. Όπως εξηγεί η Βουλβούλη, η Ροζάβα θεμελιώθηκε στις αρχές της Δημοκρατικής Συνομοσπονδίας, ενός αποκεντρωμένου συστήματος που απορρίπτει τον κρατισμό, οργανώνεται με λαϊκές συνελεύσεις και συμβούλια και βασίζεται σε μια ριζοσπαστική ισότητα των φύλων.

Κάθε επιτροπή λειτουργεί με υποχρεωτική συμπροεδρία άντρα και γυναίκας, ενώ οι τρεις πυλώνες του πολιτικού οικοδομήματος είναι: η δημοκρατία, η οικολογία και η γυναικεία απελευθέρωση.

Η εκπαίδευση ως πράξη χειραφέτησης
Από το 2016, η Αυτόνομη Διοίκηση της Ροζάβα ίδρυσε το πρώτο της πανεπιστήμιο, στο οποίο διδάσκει σήμερα η Βουλβούλη. Ανήκει στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών και σύντομα θα συμμετάσχει και στο Τμήμα Γυναικείων Σπουδών, όπου διδάσκεται η πρωτοποριακή θεωρία της "Jineolojî" – μια φεμινιστική προσέγγιση της επιστήμης που αποδομεί την πατριαρχική ουδετερότητα της γνώσης και αναζητά μια απελευθερωτική σύνδεση ανάμεσα στη γνώση, την εξουσία και την κοινωνική αλλαγή.

Στη Ροζάβα, όπως τονίζει η ίδια, δεν υπάρχει ο ρόλος του παντογνώστη καθηγητή. «Διδάσκω, αλλά μαθαίνω από τους φοιτητές μου. Αυτά που σας λέω, μου τα έχουν μάθει οι φοιτητές μου εκεί», σημειώνει, υπογραμμίζοντας τη συμμετοχικότητα και τη συνειδητότητα των νέων ανθρώπων στην οικοδόμηση μιας κοινωνίας που γνωρίζουν και επιλέγουν.

Οι στόχοι της εκπαίδευσης της Αυτόνομης Διοίκησης
Η εκπαιδευτική πολιτική της Αυτόνομης Διοίκησης της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας –της πολιτικής δομής που έχει συγκροτηθεί στην περιοχή– δεν εξυπηρετεί τεχνοκρατικούς στόχους, αλλά εντάσσεται πλήρως στο όραμα του πολιτικού εγχειρήματος. Οι βασικοί της στόχοι είναι:

• Η πολυπολιτισμική ειρηνική συνύπαρξη των λαών της περιοχής.
• Η συμμετοχική δημοκρατία και η εκπαίδευση στην αυτοδιοίκηση.
• Η ανάδειξη του ρόλου των γυναικών και η ενσωμάτωση της φεμινιστικής σκέψης στις κοινωνικές δομές.
• Η διαφύλαξη της πολιτισμικής ιδιαιτερότητας σε διάλογο –και όχι σε απομόνωση– με τον υπόλοιπο κόσμο.
• Η εκπαίδευση εκεί δεν αποτελεί εργαλείο κοινωνικής κινητικότητας για ατομική καριέρα, αλλά μέσο για τη συλλογική οικοδόμηση ενός απελευθερωμένου κόσμου.

Οι δυσκολίες και οι αντιφάσεις ενός εγχειρήματος εν πολέμω
Ωστόσο, η συνθήκη στην οποία εξελίσσεται αυτό το εκπαιδευτικό πείραμα είναι εξαιρετικά δύσκολη. Η Ροζάβα βρίσκεται σε μια εμπόλεμη περιοχή, με συνεχείς απειλές και περιορισμούς. Η ίδια η Βουλβούλη δεν μπορεί να βρίσκεται φυσικά εκεί λόγω του πολέμου και διδάσκει από απόσταση. Η γεωπολιτική κατάσταση, με τις πιέσεις από την Τουρκία, τις ΗΠΑ, το συριακό καθεστώς και τις ενδοπεριφερειακές αντιπαραθέσεις, επιβάλλει ρεαλιστικούς περιορισμούς.

«Δεν είναι ουτοπία. Είναι κάτι που συμβαίνει εδώ και δώδεκα χρόνια», τονίζει η Βουλβούλη, αποφεύγοντας τον ρομαντισμό αλλά επιμένοντας στην αξία του εγχειρήματος. «Μπορεί να φάνε τα μούτρα τους, δεν ξέρω. Αλλά για δώδεκα χρόνια δεν τα έχουν φάει», λέει χαρακτηριστικά.

Μια διαδρομή με πυξίδα την απελευθέρωση
Η ίδια έχει διανύσει μια πλούσια ακαδημαϊκή διαδρομή: σπούδασε Κοινωνική Ανθρωπολογία στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, έκανε διδακτορικό σε Πανεπιστήμιο του Λονδίνου και συνέχισε με δύο μεταδιδακτορικά, στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και στο ΑΠΘ. Δίδαξε στην Τουρκία, στο Πανεπιστήμιο Φατίχ και στο Abdullah Gül University, αλλά και στην Ελλάδα, στο ΠΑΜΑΚ, στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο και στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Παρόλα αυτά, δεν μιλά πλέον για «καριέρα»: «Αποφάσισα να ακολουθήσω την καρδιά μου και να βάλω ένα λιθαράκι στην οικοδόμηση μιας καλύτερης κοινωνίας».

Κλείνοντας, η Βουλβούλη εκφράζει την ελπίδα ότι η Ελλάδα κάποτε θα συζητά στα πανεπιστήμιά της παρόμοια εγχειρήματα. «Οι ιδέες υπάρχουν. Και υπάρχουν και πολλές συναδέλφισσες που τις υπηρετούν. Αν κάποτε αλλάξει το εκπαιδευτικό σύστημα, οι ιδέες θα είναι έτοιμες να κινητοποιηθούν».