× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Η συναισθηματική ζωή των μικρών μας τόπων, Ο Αϊ Γιάννης ο Κλήδονας

Γράφει η ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΖΗΣΗ , Καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Από το NEWSROOM Δημοσίευση 18/6/2024

Η συναισθηματική ζωή των μικρών μας τόπων, Ο Αϊ Γιάννης ο Κλήδονας

Πώς θα ήταν άραγε τα χωριά μας χωρίς τη συλλογική μνήμη των εθίμων και των γιορτών που τα συνοδεύουν; Η γιορτή του Άι Γιάννη του Προδρόμου, στις 24 Ιουνίου, έξι μήνες πριν τα Χριστούγεννα, είναι γνωστή στη δυτική λαογραφία ως μια ιδιαίτερη γιορτή, πυρολατρική και ηλιολατρική, καθώς συμπίπτει με το θερινό ηλιοστάσιο και τις ειδικές τροπές του ήλιου. Είναι η γιορτή, που πέρα από την θρησκευτική σημασία της, συγκεντρώνει πολλά εθιμικά στοιχεία που, κατά κύριο λόγο, είναι η φωτιά και ο κλήδονας.  Η τελευταία λέξη προέρχεται από την αρχαία λέξη κλήδονα που σήμαινε λόγο ή άκουσμα οιωνισμού.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Σε κάθε γειτονιά χωριού ανάβονται φωτιές για να της πηδήσουν οι πιο θαρραλέοι και η παράδοση ήθελε πρώτα τους άνδρες και μετά τις γυναίκες, συνήθως, τρεις φορές ενώ υπήρχε η πεποίθηση πως αν τα κορίτσια πηδήσουν εφτά φωτιές σε διαφορετικές γειτονιές θα έχουν καλή τύχη στην ζωή τους. Καθώς το έθιμο σηματοδοτεί την έναρξη της μειούμενης σε φως πορείας προς τον χειμώνα, η φωτιά μεταδίδει πολλές σημασίες για την λαϊκή σοφία. Η πρώτη είναι πρακτική,το άναμμα της φωτιά για να κάψουμε παλιά, βρώμικα και άχρηστα πράγματα, η δεύτερη είναι η καθαρτήρια, το άναμμα της φωτιάς που εξαγνίζει και σπέρνειευημερία, και η τρίτη είναι η διαβατήρια πουσυμβολίζει την μετάβαση από το παλιό σε κάτι νέο.  Οι παραλλαγές του εθίμου, καθώς αυτό διασχίζει τους αιώνες, από την αρχαιότητα, τα ρωμαϊκά χρόνια τα βυζαντινά και φτάνει μέχρι σήμερα, είναι πολλές.

Ο Λουκάτος, ένας από τους πιο γνωστούς λαογράφους της χώρας μας, περιγράφει στο βιβλίο του τα καλοκαιρινά το έθιμο του Άι Γιάννη του Κλήδονα και τις ποικίλες παραλλαγές του. Γράφει: Μαζεύονται αποβραδίς πολλά κορίτσια στο σπίτι που θέλει να φιλοξενήσει τον κλήδονα και στην συνέχεια αναθέτουν σε μια Μαρία της συντροφιάς να πάρει τον μαστραπά και να πάει να φέρει αμίλητο νερό από την γειτονική πηγή ή και αμίλητο θαλασσινό νερό από σαράντα κύματα.  Όταν γυρίσει στο σπίτι την καλοδέχεται η συντροφιά και όλες μαζί οι κοπέλες ρίχνουν μέσα στο νερό τα σημάδια τους.Σκεπάζουν τον μαστραπά με κόκκινο ύφασμα και το δένουν καλά με περιποιημένο κορδόνι σα να τον κλειδώνουν, τον  βγάζουν τελετουργικά πάλι το αγγείο με τα σημάδια στο ύπαιθρο να περάσει εκεί την νύχτα κάτω από τα άστρα να ξαστριστεί. Χαράματα πριν βγει ο ήλιος η κόρη του σπιτιού φροντίζει να μπάσει μέσα τον μαστραπά.Το μεσημέρι ή το απόγευμα συγκεντρώνεται πάλι στο σπίτι η συντροφιά των κοριτσιών και μαζί με μια κοινωνία μαρτύρων και παρατήρησης, η Μαρία κάθεται στο κέντρο σαν Πυθία και βγάζει από το μαντικό νερό ένα ένα τα σημάδια της συντροφιάς προτού τα ανασύρει απαγγέλει ένα δίστιχο,είτε όπως το θυμάται, είτε από την συλλογή τραγουδιών, είτε από ημεροδείκτες.

Η γιορτή του Κλήδονα αντανάκλαση της μαγικής ατμόσφαιρας που φέρνει η πλάση με τα χαρίσματα του τέλους της άνοιξης και της αρχής ενός νέου κύκλου με κύριο χαρακτηριστικό μια ηλιοτροπική νύχτα φέρνει πλήθος συμβολισμών.  Η εξαγνιστική δράση της φωτιάς μαζί με τις υποσχέσεις που φέρνει το τολμηρό πέρασμα της και η πάταξη κάθε μολυντικής και άχρηστης εστίας είναι φροντιστική για τους γεωργούς αλλά και για την κοινότητα ευρύτερα. Η γιορτή συμπίπτει με την συγκομιδή των θεραπευτικών φυτών και των αρωματικών αυτοφυή που, λόγω της ιδιότητας τους, μεταδίδουν την πρωτόγονη σοφία της υγείας και της σωματικής ρώμης.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Οι φωτιές που θα ανάψουν στα χωριά μας σε λίγες μέρες πέρα από το θέαμα και την γιορτινή διάθεση είναι μια αναβίωση όλων εκείνων των εθιμικών πρακτικών που λειτουργούσαν ως ζωοδότες της μικρής κοινωνίας. Μια τελετουργική συγκρότηση της μικρής τοπικής κοινωνίας που επιδίωκε την ευεργεσία, μέσω του δεσμού, με τη φύση, των στοιχείων της, και των κρυφών της δυνάμεων.

Μπορεί, σήμερα, η αναβίωση του εθίμου να μεταπίπτει της αυθόρμητης ζωντάνιας και της λαϊκής αφέλειας του παρελθόντος, αλλά η λαχτάρα να δαμαστεί το άγνωστο μέλλον παραμένει αιώνια.

Καλό καλοκαίρι, με θερμές ευχαριστίες προς τον Σύλλογο Κυριών και Δεσποινίδων Σαπφώ και την κα Πρόεδρο Μυρσίνη Μουτάφη.

ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ
Tο stonisi.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΕΛΛΑΔΑ

Ξεκίνησαν οι αιτήσεις για τους ελαιουργικούς φορείς

Τα επενδυτικά σχέδια για τα νησιά πρέπει να έχουν προϋπολογισμό από 150.000 ως 2.500.000 ευρώ
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Μάντσεστερ – Μυτιλήνη από 4 Μαΐου 2025

Η Jet2.com προσθέτει 11 νέες συνδέσεις με Ελλάδα το καλοκαίρι του 2025 το πρόγραμμα που θα προσφέρει στους πελάτες της
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

2.000 Τούρκοι σε μία ημέρα στη Μυτιλήνη

Κυρίως από την Κωνσταντινούπολη οι αφιχθέντες που εκτιμούν το καλό φαγητό και τις προσιτές τιμές της Λέσβου, αξιοποιώντας τη βίζα- εξπρές
ΕΛΛΑΔΑ

Οριζόντια επιδότηση για το ρεύμα υπόσχεται η κυβέρνηση

Άγνωστο το ύψος της επιδότησης ρεύματος. Θα δοθεί μόνο στα κυμαινόμενα τιμολόγια. Έρχονται νέες ανακοινώσεις στα τέλη Ιουλίου.
ΕΛΛΑΔΑ

Δίνει μέρισμα η Group Attica

Στις 26 Ιουλίου αρχίζει η καταβολή του μερίσματος
ΕΛΛΑΔΑ

To 60% των συντάξεων κάτω από τα 1.000 ευρώ

Συντάξεις φτώχειας δείχνουν τα επίσημα στοιχεία γι’ αυτό αυξάνονται οι συνταξιούχοι που επιστρέφουν στην εργασία
ΑΓΡΟΤΕΣ

Μία ακόμη παράταση

Αφορά την ολοκλήρωση των σχεδίων βελτίωσης του 2017
ΑΓΡΟΤΕΣ

Ως τις 23 Ιουλίου οι ενστάσεις των βιοκαλλιεργητών

Μηχανογραφικά θα γίνεται η εξέταση των ενστάσεων αναφέρει η ανακοίνωση του ΟΠΕΚΕΠΕ
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Γάμος Αυστραλών στη Μυτιλήνη, την «αυθεντική» Ελλάδα

Η τελετή έγινε στο Αρχοντικό Τσακίρη στον Μακρύ Γιαλό και η δεξίωση στο ξενοδοχείο «Λώριετ»
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ

Περίεργη επαναπροκήρυξη

Ούτε η Hellenic Seaways δεν ενδιαφέρεται για τις προσεγγίσεις του Νήσος Σάμος σε Ψαρά και Οινούσσες
ΝΙΚΟΣ ΜΑΝΑΒΗΣ
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Τούρκοι τουρίστες παντού στη Μυτιλήνη

Η πρωτεύουσα της Λέσβου θύμισε τουριστική πόλη για λίγες μέρες, 4.313 αφίξεις μέσα σε μόλις τρεις μέρες
ΝΙΚΟΣ ΜΑΝΑΒΗΣ