Με βάση έξι κριτήρια θα προχωρήσει η αναδιάρθρωση του ακαδημαϊκού χάρτη της Ελλάδας, όπως παρουσίασε χτες η εφημερίδα «Καθημερινή». Μεταξύ αυτών είναι το διδακτικό προσωπικό, ο ρυθμός αποφοίτησης, η ζήτηση από τους υποψηφίους, η ποιότητα και η διεθνής αναγνώριση του παραγόμενου ερευνητικού έργου κάθε τμήματος. Οι επισκέψεις που έχει πραγματοποιήσει κλιμάκιο του υπουργείου Παιδείας στα ΑΕΙ, θα πρέπει να κρούουν καμπανάκι για το Πανεπιστήμιο Αιγαίου που υπέστη μεγάλη πτώση στους φετινούς του εισακτέους.

Το σχετικό έγγραφο από το υπουργείο Παιδείας αναμένεται να φτάσει εντός της προσεχούς περιόδου στα πανεπιστήμια, τα οποία έως τώρα «κάνουν ότι δεν ακούν κάθε φορά που ακούγεται από τα υπουργικά χείλη η πρόταση για καταργήσεις και συγχωνεύσεις τμημάτων τους. Τα ιδρύματα είναι απρόθυμα να προχωρήσουν σε συγχωνεύσεις και καταργήσεις, που επιφέρουν αλλαγές στην εργασιακή και ακαδημαϊκή θέση των καθηγητών, ενώ αντιδράσεις θα υπάρξουν και από βουλευτές και τις τοπικές κοινωνίες. Είναι χαρακτηριστικό ότι προς το παρόν δεν έχει υπάρξει κάποιο ΑΕΙ να προτείνει συγκεκριμένες κινήσεις, παρότι υπήρξε σχετικό αίτημα από το υπουργείο, καθώς λόγω της ελάχιστης βάσης εισαγωγής σε πολλά τμήματα έμειναν κενές θέσεις – συνολικά 17.762. Την ίδια στιγμή, υπάρχει υπερπληθώρα τμημάτων σε συγκεκριμένους τομείς» αναφέρει το δημοσίευμα.

Ειδικότερα, η στρατηγική του υπουργείου Παιδείας για την αναδιάρθρωση του ακαδημαϊκού χάρτη βασίζεται στην αρχή ότι οι σχολές και τα τμήματα των ΑΕΙ πρέπει να διαμορφώνονται και να κατανέμονται χωρικά με τρόπο που να αντιστοιχεί στη συνεχή διασφάλιση υψηλής ποιότητας στην ανώτατη εκπαίδευση. Eτσι, στο έγγραφο που θα σταλεί στα ΑΕΙ θα υπάρχουν τα εξής κριτήρια – οδηγοί για τις αποφάσεις των ΑΕΙ:

1. Η επάρκεια του διδακτικού και βοηθητικού προσωπικού. Eχει φανεί πως πολλά νέα τμήματα ιδρύθηκαν χωρίς το απαραίτητο διδακτικό προσωπικό, ενώ ήδη τα ΑΕΙ έχουν αποψιλωθεί λόγω των λίγων διορισμών σε σχέση με τις συνταξιοδοτήσεις τη δεκαετία της οικονομικής κρίσης.

2. Στην απόφαση σαφώς θα μετρήσει η διαθεσιμότητα των υποδομών. Σε αυτό το σκέλος τονίζεται ότι στην πλειονότητα των τμημάτων υπάρχουν τα κτίρια –γι’ αυτό άλλωστε έχουν φροντίσει οι τοπικές αρχές– αλλά ο εξοπλισμός πρέπει να ανανεώνεται.

3. Η γεωγραφική εγγύτητα συναφών τμημάτων. Το υπουργείο θέτει το κριτήριο διότι κρίνεται ότι τα προηγούμενα χρόνια δημιουργήθηκαν τμήματα για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των πόλεων, αλλά αυτά είναι αποκομμένα και δεν είναι εύκολη η διεπιστημονική «συνομιλία» καθηγητών και φοιτητών ακόμη και τμημάτων που ανήκουν στην ίδια σχολή. Αυτό σε δεύτερο χρόνο μπορεί να συνδυαστεί με την εισαγωγή των υποψηφίων των Πανελλαδικών σε σχολές και όχι τμήματα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η σχολή Οικονομίας και Διοίκησης του Διεθνούς Πανεπιστημίου, η οποία έχει από δύο τμήματα σε Σέρρες, Καβάλα, Θεσσαλονίκη και ένα στην Κατερίνη, καθώς και η Σχολή Οικονομικών Eπιστημών Δυτικής Μακεδονίας με τμήματα σε Κοζάνη, Γρεβενά και Καστοριά.

4. Η ζήτηση του τμήματος από τους υποψηφίους των Πανελλαδικών Εξετάσεων, ο ρυθμός αποφοίτησης –υπάρχουν τμήματα με ρυθμό στο 6%–, η απορρόφηση των αποφοίτων από την αγορά εργασίας, η συμβολή τους σε αναπτυξιακούς στόχους και η ποιότητα και διεθνής αναγνώριση του παραγόμενου ερευνητικού έργου, είναι ορισμένα από τα ποιοτικά κριτήρια που θα μετρήσουν.

5. Η διασύνδεση της παρεχόμενης διδασκαλίας με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και τους αναπτυξιακούς στόχους της χώρας, λαμβάνοντας υπόψη και τον αριθμό αντίστοιχων τμημάτων που λειτουργούν σε άλλες περιοχές της χώρας. Επίσης, θα ζητηθεί να αξιολογηθεί κατά πόσον το αντικείμενο ενός προπτυχιακού προγράμματος είναι τόσο εξειδικευμένο που μπορεί να είναι αντικείμενο μεταπτυχιακού.

6. Ο στρατηγικός σχεδιασμός των ίδιων των πανεπιστημίων.

Στην ανάγκη για έναν νέο ακαδημαϊκό χάρτη συμβάλλει και το γεγονός ότι έχει δημιουργηθεί υπερπληθώρα τμημάτων με συναφές αντικείμενο σπουδών. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, αυξήθηκαν τα τμήματα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας από ένα σε έξι, τα τμήματα Γεωπονίας από τρία σε δέκα, τα τμήματα Μηχανικών από 46 σε 71. Επίσης, υπάρχουν πολλά τμήματα Αθλητισμού σε σχέση με τις ανάγκες.

Hδη, στο πλαίσιο της αποτύπωσης των προβλημάτων, ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) Περικλής Μήτκας έχει ταξιδέψει σε πανεπιστήμια στο Αιγαίο, στη Θράκη, στη Δυτική Μακεδονία, ενώ έχει επισκεφθεί πόλεις όπως η Πάτρα, η Καλαμάτα, η Ζάκυνθος. Μάλιστα, πληροφορίες αναφέρουν ότι υπό αξιολόγηση θα περάσουν και ιστορικά ΑΕΙ της Αττικής που έχουν διαμορφωμένο χαρακτήρα και τμήματα. Οι τελικές αποφάσεις θα περάσουν και από την αξιολόγηση από την ΕΘΑΑΕ. Το υπουργείο Παιδείας προσβλέπει πως με την καλή προετοιμασία, τον διάλογο και τον σχεδιασμό θα «κάμψει» την απροθυμία των πανεπιστημιακών να προχωρήσουν σε συνενώσεις και καταργήσεις. Oπως τόνισε στην «Κ» υψηλόβαθμο στέλεχος του υπουργείου Παιδείας, «πρόθεση είναι να γίνει ουσιαστικό έργο σε συνεργασία με τα ΑΕΙ, και όχι απλώς… μετονομασία τμημάτων».