«Ο θηλασμός δεν είναι επιβολή. Είναι επιλογή της γυναίκας να θηλάσει και πάνω σε αυτή την επιλογή πρέπει να τη στηρίζουμε. Είτε θηλάσει είτε όχι». Με αυτή τη φράση ανοίγει τη συζήτησή της με το «Ν» η Σοφία Βαλαμιού, μαία του Βοστάνειου Νοσοκομείου Μυτιλήνης. Το όφελος για την υγεία του βρέφους, τονίζει, είναι μεγάλο. Από τις πρώτες ημέρες, το μητρικό γάλα καλύπτει τις ανάγκες του μωρού σε θρεπτικά συστατικά και του προσφέρει προστασία απέναντι σε λοιμώξεις. Τα οφέλη του θηλασμού φτάνουν και πέρα από τη βρεφική ηλικία. Δίπλα στην υγεία του παιδιού, η μαία βάζει από την αρχή και το πώς νιώθει η μητέρα. «Θέλουμε μαμάδες να είναι χαρούμενες. Δεν θέλουμε μαμάδες οι οποίες να έχουν ενοχές».
Αυτή είναι, όπως λέει, η πρώτη κουβέντα που κάνει και στα μαθήματά της. Στην κλινική συναντά γυναίκες που θέλουν να θηλάσουν και χρειάζονται βοήθεια από το πρώτο κιόλας γεύμα, γυναίκες που προσπαθούν αλλά βλέπουν την παραγωγή τους να παραμένει χαμηλή και μητέρες που έχουν ήδη αποφασίσει να χρησιμοποιήσουν βρεφικό γάλα. «Αυτές τις μαμάδες θα τις ενισχύουμε. Δεν θα τους δημιουργούμε ενοχές».
Η Σοφία Βαλαμιού ξεκινά από τη σύνθεση του μητρικού γάλακτος. Πρωτεΐνες, λιπαρά, υδατάνθρακες και βιταμίνες βρίσκονται, όπως εξηγεί, σε αναλογίες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του βρέφους. Στέκεται επίσης στο ότι το μητρικό γάλα είναι εύπεπτο και συνδέει την ευκολότερη πέψη με λιγότερες ενοχλήσεις, όπως τα πονάκια, οι κολικοί και η δυσκοιλιότητα.
Μεγάλη σημασία δίνει στα αντισώματα, στα λευκά αιμοσφαίρια και στους ωφέλιμους μικροοργανισμούς του μητρικού γάλακτος. Όπως λέει, συμβάλλουν στην προστασία του μωρού από λοιμώξεις, ιδιαίτερα του πεπτικού και του αναπνευστικού. Η ίδια αναφέρεται και στα οφέλη που έχουν καταγραφεί σε βάθος χρόνου. Ο θηλασμός έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο παιδικής παχυσαρκίας, διαβήτη τύπου 1 και παιδικής λευχαιμίας.
«Το γάλα παράγεται με την προλακτίνη», εξηγεί η μαία. Η ωκυτοκίνη είναι η ορμόνη που βοηθά να ρεύσει το γάλα προς τη θηλή. Προκαλεί επίσης συσπάσεις στη μήτρα, βοηθώντας την να επανέλθει μετά τον τοκετό και συμβάλλοντας στον περιορισμό της αιμορραγίας. Η Σοφία Βαλαμιού αναφέρει ακόμη ότι, επειδή ο οργανισμός καταναλώνει επιπλέον ενέργεια για να παράγει γάλα, ο θηλασμός μπορεί να βοηθήσει κάποιες γυναίκες να χάσουν μέρος του βάρους που πήραν στην εγκυμοσύνη.
Στα μακροπρόθεσμα οφέλη για τη μητέρα περιλαμβάνονται ο χαμηλότερος κίνδυνος για καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών. Η μαία δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα και στην επαφή την ώρα του θηλασμού, που μπορεί να ενισχύσει το συναισθηματικό δέσιμο της μητέρας με το παιδί. Θυμίζει, τέλος, την οικονομική πλευρά για την οικογένεια. Το γάλα είναι διαθέσιμο την ώρα που το ζητά το μωρό και για αυτά τα γεύματα η οικογένεια εξοικονομεί το κόστος αγοράς βρεφικού γάλακτος.
Από την εμπειρία της, η Σοφία Βαλαμιού έχει δει γυναίκες που κατεβάζουν εύκολα γάλα και άλλες που συνεχίζουν να δυσκολεύονται, παρότι βάζουν συχνά το νεογνό στο στήθος, προσέχουν τη διατροφή τους, πίνουν αρκετό νερό και έχουν δοκιμάσει ακόμη και σκευάσματα που κυκλοφορούν για την ενίσχυση της γαλουχίας. «Κάνουν όλα όσα πρέπει, αλλά δεν ανταποκρίνονται οι ποσότητες», λέει. Ως προσωπική εκτίμηση αναφέρει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να παίζει ρόλο το ορμονικό προφίλ της γυναίκας και μιλά επίσης για πιθανή κληρονομική προδιάθεση.
Στο ερώτημα αν μια έγκυος μπορεί να κάνει κάτι εκ των προτέρων, η ίδια λέει ότι δίνει το βάρος στη φροντίδα μετά τη γέννηση. Μιλά για την έγκαιρη τοποθέτηση του νεογνού στο στήθος, όταν είναι εφικτή, και για τη συχνή επαφή του μωρού με το στήθος. Καθώς το μωρό θηλάζει, εξηγεί, δίνει το ερέθισμα που ενεργοποιεί τις ορμόνες της παραγωγής και της ροής του γάλακτος. Στην καθημερινότητα συμβουλεύει τη μητέρα να έχει νερό κοντά της και να τρώει κανονικά, ακόμη κι αν το δικό της γεύμα συμπέσει με εκείνο του μωρού.
Όταν η συζήτηση φτάνει στο τι μπορεί να τρώει μια μητέρα που θηλάζει, η μαία μιλά για κανονικές μερίδες και ποικιλία. Στο τραπέζι χωρούν τα όσπρια, οι σαλάτες και όλες οι βασικές κατηγορίες τροφών. Ως παράδειγμα φέρνει τα φρούτα. Όταν προτείνει τρεις ή τέσσερις μερίδες, ενθαρρύνει τις μητέρες να διαλέγουν διαφορετικά φρούτα, όπως μια μπανάνα, ένα μήλο και ένα αχλάδι. Στον χυμό βάζει το μέτρο του ενός ποτηριού και λέει ότι ένας καφές μπορεί να χωρέσει στην καθημερινότητα της γυναίκας.
Η ίδια προτείνει μέτρο στα αναψυκτικά, στα πολύ έντονα καρυκεύματα και στις βαριές σάλτσες. Εκφράζει την εκτίμηση ότι σε ορισμένα βρέφη μπορεί να συνδέονται με περισσότερες κενώσεις ή εντονότερη κινητικότητα του εντέρου. Σημειώνει επίσης ότι οι κολικοί συχνά εμφανίζονται αφού περάσουν οι πρώτες ημέρες από τη γέννηση.
Αρκετές δεκαετίες πριν, θυμάται η Σοφία Βαλαμιού, είχε γίνει μόδα να αγοράζουν οι μητέρες βρεφικό γάλα σε σκόνη. Σε ορισμένες οικογένειες, όπως λέει, η αγορά του έδειχνε ότι είχαν την οικονομική άνεση να το πληρώσουν. Η συνήθεια κράτησε για χρόνια και ήταν διαδεδομένη και στη δική της γενιά.
Σήμερα, η ίδια βλέπει το ενδιαφέρον να έχει στραφεί ξανά στον θηλασμό. «Τώρα όμως έχει γίνει μόδα ξανά ο μητρικός θηλασμός και είναι μια καλή μόδα», λέει. Συνδέει την αλλαγή με το ενδιαφέρον για την υγεία του παιδιού και με την οικολογική συνείδηση, ενώ μιλά για όφελος τόσο για την οικονομία του νοικοκυριού όσο και για την κοινωνία.
Από τις γυναίκες που συναντά σήμερα στην κλινική, κάποιες της λένε ότι μεγάλωσαν ήδη ένα ή περισσότερα παιδιά με βρεφικό γάλα και θέλουν να κάνουν το ίδιο και με το επόμενο, είτε επιστρέψουν σύντομα στη δουλειά είτε όχι. Σε άλλες οικογένειες, λέει, ο θηλασμός είναι λιγότερο οικείος ως εμπειρία. Θυμάται και μια κουβέντα που ακουγόταν παλιότερα, ότι ο θηλασμός θα αλλάξει την εμφάνιση του στήθους. Η ίδια λέει πως έχει χρόνια να την ακούσει από γυναίκα που της εξηγεί την επιλογή της.
Υπάρχουν σπάνιες περιπτώσεις στις οποίες μια πάθηση του βρέφους ή μια θεραπεία της μητέρας μπορεί να αλλάξει τον τρόπο σίτισης. Η Σοφία Βαλαμιού αναφέρει την κλασική γαλακτοζαιμία, μια μεταβολική διαταραχή κατά την οποία το βρέφος αδυνατεί να μεταβολίσει σωστά τη γαλακτόζη και χρειάζεται ειδικό βρεφικό γάλα. Αναφέρεται επίσης στη φαινυλκετονουρία. Σε αυτή την περίπτωση, η ομάδα που παρακολουθεί το παιδί μπορεί να συστήσει ειδικό σκεύασμα μαζί με ελεγχόμενη ποσότητα μητρικού γάλακτος.
Από την πλευρά της μητέρας, η μαία μιλά για ορισμένες φαρμακευτικές αγωγές, όπως συγκεκριμένα αντιβιοτικά, για χημειοθεραπεία ή θεραπεία με ραδιενεργά ισότοπα, καθώς και για τη χρήση ουσιών όπως η κοκαΐνη και η ηρωίνη. Ως πολύ σπάνιο παράδειγμα λοιμώδους νοσήματος αναφέρει τον Έμπολα. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ιατρική απόφαση εξαρτάται από τη συγκεκριμένη αγωγή, ουσία ή πάθηση και την κατάσταση του βρέφους. Το σημαντικό είναι οι μητέρες να μιλούν ανοιχτά και με ειλικρίνεια με τον γιατρό τους για το ιστορικό τους, τυχόν φάρμακα ή ουσίες που λαμβάνουν και όσα τις απασχολούν, ώστε να παίρνουν την κατάλληλη καθοδήγηση για τη δική τους περίπτωση και τις ανάγκες του μωρού τους.
Η μαία λέει ακόμη ότι σήμερα υπάρχουν αρκετά διαφορετικά είδη βρεφικού γάλακτος. Αναφέρει το γάλα πρώτης βρεφικής ηλικίας, τα προϊόντα που κυκλοφορούν για πεπτικές ενοχλήσεις, τα ειδικά σκευάσματα για διαγνωσμένες αλλεργίες ή μεταβολικά νοσήματα και όσα προορίζονται για ορισμένα πρόωρα βρέφη μετά την έξοδό τους από τη μονάδα.
Η Σοφία Βαλαμιού στέκεται ιδιαίτερα στην αξία του μητρικού γάλακτος για τα πρόωρα βρέφη. Περιγράφει τι γίνεται όταν ένα μωρό νοσηλεύεται σε μονάδα νεογνών μακριά από τη μητέρα του. Εκείνη μπορεί να αντλήσει το γάλα με θήλαστρο, να το φυλάξει σε ειδικά σακουλάκια στην κατάψυξη και να το παραδώσει στη μονάδα. Όταν το μωρό νοσηλεύεται εκτός νησιού, λέει ότι έχει χρησιμοποιηθεί και η ταχυμεταφορά από τη Λέσβο. Η φύλαξη και η μεταφορά ακολουθούν τις οδηγίες της μονάδας που θα παραλάβει το γάλα.
«Μίνι τράπεζα» ονομάζει η ίδια αυτό το προσωπικό απόθεμα που κρατά η μητέρα για το παιδί της. Για δωρεά σε άλλο βρέφος, εξηγεί ότι χρειάζεται οργανωμένη τράπεζα μητρικού γάλακτος, όπου προηγούνται έλεγχοι της δότριας και επεξεργασία του γάλακτος. Φέρνει ως παραδείγματα τις τράπεζες στα νοσοκομεία «Έλενα Βενιζέλου» και «Αλεξάνδρα» στην Αθήνα.
Στη μαιευτική κλινική του Βοστάνειου, όπως λέει, υπάρχουν δύο θήλαστρα. Η άντληση μπορεί να εξυπηρετήσει και μια γυναίκα που έχει περισσότερο γάλα απ’ όσο καταναλώνει το μωρό της. Μπορεί επίσης να τη βοηθήσει να κρατήσει γάλα για ένα γεύμα όσο λείπει από το σπίτι ή όταν χρειάζεται να ξεκουραστεί και να αναλάβει κάποιος άλλος το τάισμα.
Η μαία περιγράφει και μια συνηθισμένη δυσκολία των πρώτων γευμάτων. Το μωρό, για να πιάσει καλά το στήθος, χρειάζεται να πάρει στο στόμα του τη θηλή και μέρος της θηλαίας άλω, της πιο σκούρας περιοχής γύρω της. Αν το στήθος είναι πολύ γεμάτο και η περιοχή έχει σκληρύνει, εξηγεί ότι η άντληση μικρής ποσότητας γάλακτος μπορεί να τη μαλακώσει, ώστε το μωρό να πιάσει ευκολότερα το στήθος.
Όταν η θηλή μπαίνει προς τα μέσα, αναφέρει ότι μπορεί προσωρινά να χρησιμοποιηθεί προστατευτικό θηλής από σιλικόνη. Έτσι, εξηγεί, μπορεί να συνεχιστεί η σίτιση του μωρού και να ενεργοποιηθεί η παραγωγή γάλακτος. Με τη βοήθεια της μαίας, η μητέρα μπορεί να δοκιμάζει σταδιακά τον θηλασμό απευθείας στο στήθος.
«Είναι ολόκληρη επιστήμη», λέει η Σοφία Βαλαμιού για κάτι που πολλοί θεωρούν αυτονόητο. Περιγράφει τον θηλασμό ως έναν τρόπο να «θωρακίσεις την υγεία του παιδιού» και υπογραμμίζει πόσο σημαντικό είναι να έχει η γυναίκα δίπλα της έναν επαγγελματία υγείας που θα τη βοηθήσει, ιδιαίτερα όταν τα πρώτα γεύματα δυσκολεύουν. Και επιστρέφει στη φράση με την οποία ξεκίνησε τη συζήτηση για την επιλογή της μητέρας. «Προέχει μια χαρούμενη μαμά, να μπορεί να δει το παιδί της χωρίς ενοχές».
2251028000
Επικοινωνία
Διαφήμιση
Όροι Χρήσης - Πολιτική Προσωπικών Δεδομένων
