Θλίψη στην ακαδημαϊκή κοινότητα του Πανεπιστημίου Αιγαίου προκάλεσε η είδηση του θανάτου της διακεκριμένης κοινωνικής ανθρωπολόγου και καθηγήτριας Renée Hirschon, η οποία έφυγε από τη ζωή στις 27 Οκτωβρίου 2026, σε ηλικία 82 ετών.

Το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου την αποχαιρετά με βαθιά συγκίνηση, αναγνωρίζοντας την καθοριστική συμβολή της στη συγκρότηση και την επιστημονική ανάπτυξη του Τμήματος, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του στη Μυτιλήνη.

Από τα πρώτα χρόνια του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Η Renée Hirschon γεννήθηκε το 1944 και πραγματοποίησε τις πανεπιστημιακές της σπουδές στα Πανεπιστήμια του Κέιπ Τάουν, του Σικάγου και της Οξφόρδης. Ξεκίνησε την ακαδημαϊκή της σταδιοδρομία στο Oxford Brookes University, ενώ το 1987 εκλέχθηκε καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο νεοσύστατο τότε Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Παρέμεινε στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου μέχρι το 1998, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διαμόρφωση της ακαδημαϊκής του φυσιογνωμίας. Σε μια περίοδο κατά την οποία το Τμήμα έκανε τα πρώτα του βήματα, ανέλαβε σημαντικές διοικητικές ευθύνες, μεταξύ των οποίων και τη θέση της Προέδρου, συμμετέχοντας ενεργά στην αντιμετώπιση των δυσκολιών της αρχικής του συγκρότησης.

Η παρουσία της στη Μυτιλήνη συνδέθηκε με την εισαγωγή νέων ερευνητικών και διδακτικών πεδίων, τα οποία επηρέασαν ουσιαστικά την κατεύθυνση των ανθρωπολογικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου κατά τις δεκαετίες του 1980 και του 1990.

Μια πρωτοπόρος στη μελέτη της προσφυγικής μνήμης

Ιδιαίτερη θέση στο επιστημονικό έργο της κατέχει η έρευνά της για τους Μικρασιάτες πρόσφυγες στην Κοκκινιά του Πειραιά, την οποία πραγματοποίησε κατά τη δεκαετία του 1970, στο πλαίσιο της διδακτορικής της διατριβής.

Μέσα από εκτεταμένη επιτόπια έρευνα μελέτησε τη ζωή των προσφύγων, τη συλλογική μνήμη, τις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις, τον ρόλο των φύλων, τη θρησκευτική ζωή και τον τρόπο με τον οποίο μια προσφυγική κοινότητα διαμόρφωσε τη δική της ταυτότητα μέσα στον αστικό χώρο.

Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας παρουσιάστηκαν το 1989 στο βιβλίο Heirs of the Greek Catastrophe: The Social Life of Asia Minor Refugees in Piraeus, το οποίο κυκλοφόρησε στα ελληνικά το 2006 με τίτλο Κληρονόμοι της Μικρασιατικής Καταστροφής: Η κοινωνική ζωή των Μικρασιατών προσφύγων στον Πειραιά.

Το έργο αυτό θεωρείται μία από τις πρώτες ολοκληρωμένες ανθρωπολογικές προσεγγίσεις της ζωής μιας προσφυγικής κοινότητας και αποτελεί σημαντική συμβολή στη μελέτη της Μικρασιατικής Καταστροφής και των κοινωνικών συνεπειών της.

Η διεθνής αναγνώριση και η επιστημονική παρακαταθήκη

Μετά την αποχώρησή της από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου το 1998, για λόγους υγείας, η Renée Hirschon επέστρεψε στη Βρετανία, συνεχίζοντας την επιστημονική της δραστηριότητα.

Συνδέθηκε ερευνητικά με το Κέντρο Προσφυγικών Μελετών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, διετέλεσε Senior Research Fellow στο St Peter’s College και συμμετείχε σε ακαδημαϊκά συμβουλευτικά όργανα που ασχολούνταν με τις ευρωπαϊκές και νοτιοανατολικές ευρωπαϊκές σπουδές.

Σημαντική θέση στη βιβλιογραφία κατέχει επίσης ο συλλογικός τόμος που επιμελήθηκε το 2003, με τίτλο Crossing the Aegean: An Appraisal of the 1923 Compulsory Population Exchange between Greece and Turkey. Το βιβλίο εξετάζει τις μακροχρόνιες κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές συνέπειες της υποχρεωτικής ανταλλαγής πληθυσμών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λωζάνης.

Η Renée Hirschon υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες που συνέβαλαν στην ανάπτυξη και την καθιέρωση της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στην Ελλάδα.

Για το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και ιδιαίτερα για το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας της Μυτιλήνης, η απώλειά της σηματοδοτεί τον αποχαιρετισμό μιας επιστήμονα που συνέδεσε το όνομά της με τα πρώτα βήματα του Τμήματος και άφησε πίσω της μια σημαντική ερευνητική και διδακτική παρακαταθήκη.