Η βελτίωση των συγκοινωνιακών συνδέσεων, η στήριξη των μικρών τουριστικών επιχειρήσεων και η αξιοποίηση της φύσης, του πολιτισμού και της τοπικής παραγωγής αναδεικνύονται σε βασικές προϋποθέσεις για να διεκδικήσουν τα νησιά του Βορείου Αιγαίου μεγαλύτερο μερίδιο στην τουριστική ανάπτυξη. Αυτές είναι οι κατευθύνσεις που προκύπτουν για την περιοχή από τη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ «Ο Ελληνικός Τουρισμός – Επιτεύγματα, Προκλήσεις, Προοπτικές», η οποία θέτει ως κεντρικό ζητούμενο την ευρύτερη κατανομή των τουριστικών ωφελειών. 

Η μελέτη που παρουσιάστηκε τις προηγούμενες ημέρες στην Αθήνα έχει πανελλαδικό χαρακτήρα, εκπονήθηκε από τον Άρη Ίκκο, επιστημονικό διευθυντή του ΙΝΣΕΤΕ, και την Ευαγγελία Λάμπρου, στατιστικό–αναλύτρια, υπό τον συντονισμό του Ηλία Κικίλια, γενικού διευθυντή του Ινστιτούτου. Οι  προτάσεις της για τις νησιωτικές περιοχές και τους λιγότερο τουριστικά ανεπτυγμένους προορισμούς διαμορφώνουν ένα πλαίσιο με ιδιαίτερη σημασία για τη Λέσβο και τα υπόλοιπα νησιά της Περιφέρειας.

Σταθερά δρομολόγια όλο τον χρόνο

Το ΙΝΣΕΤΕ και στο παρελθόν έχει δώσει στην δημοσιότητα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες έρευνες και μελέτες ορισμένες από τις οποίες έχουν εξειδίκευση σε επίπεδο Περιφέρειας. Στην παρούσα μελέτη, κατά την άποψη μας, εκείνο που ξεχωρίζει είναι η έμφαση στις υποδομές, στο σχεδιασμό και η αγωνία για διάχυση του τουρισμού σε όλη τη χώρα.

 Το ΙΝΣΕΤΕ προτείνει εθνική στρατηγική για την ακτοπλοΐα και τις λιμενικές υποδομές, με ειδικό χρηματοδοτικό μηχανισμό ανανέωσης του στόλου, αναβάθμιση των λιμανιών και σταθερά δρομολόγια.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διασφάλιση της δωδεκάμηνης συνδεσιμότητας, μέσα από στενότερο συντονισμό της τουριστικής, μεταφορικής και νησιωτικής πολιτικής. Η μελέτη αντιμετωπίζει την ακτοπλοΐα ως βασική εθνική υποδομή, η οποία στηρίζει ταυτόχρονα την οικονομία, την κοινωνική συνοχή και τη λειτουργία του τουρισμού.

Για το Βόρειο Αιγαίο, η κατεύθυνση αυτή συνδέεται άμεσα με την προοπτική επέκτασης της τουριστικής περιόδου. Η προσέλκυση επισκεπτών πέρα από το καλοκαίρι προϋποθέτει αξιόπιστη πρόσβαση και δυνατότητα προγραμματισμού του ταξιδιού.

Η τοπική παραγωγή και η φύση ως τουριστική εμπειρία

Το ΙΝΣΕΤΕ προτείνει τον συστηματικό εμπλουτισμό του μοντέλου «ήλιος και θάλασσα», συνδέοντάς το με πολιτιστικές, γαστρονομικές, αγροτουριστικές και υπαίθριες δραστηριότητες.

Για τα νησιά του Βορείου Αιγαίου, αυτή η στρατηγική προσφέρει πεδίο αξιοποίησης των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους. Η σύνδεση της φιλοξενίας με την αγροδιατροφική παραγωγή, τις τοπικές γεύσεις, την πολιτιστική κληρονομιά και το φυσικό περιβάλλον μπορεί να δημιουργήσει περισσότερους λόγους επίσκεψης και μεγαλύτερης παραμονής.

Η μελέτη περιγράφει και τις προϋποθέσεις. Ο αγροτουρισμός χρειάζεται πιστοποίηση καταλυμάτων και δίκτυα συνεργασίας παραγωγών και παρόχων υπηρεσιών. Οι δραστηριότητες στη φύση απαιτούν υποδομές και σήμανση μονοπατιών και ποδηλατικών διαδρομών. Η γαστρονομία χρειάζεται αναγνωρίσιμη ταυτότητα, σήματα ποιότητας και θεματικές υποδομές.

Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στον τουρισμό ευεξίας, με το Ινστιτούτο να επισημαίνει το αναξιοποίητο απόθεμα ιαματικών πηγών της χώρας και την ανάγκη δημιουργίας ολοκληρωμένων, πιστοποιημένων υπηρεσιών. Αντίστοιχα, ο τουρισμός τρίτης ηλικίας αναδεικνύεται ως δυνατότητα επιμήκυνσης της περιόδου, με απαραίτητη προϋπόθεση την πρόσβαση σε υπηρεσίες ιατρικής περίθαλψης.

Το κόστος πιέζει τις επιχειρήσεις του Βορείου Αιγαίου

Η μελέτη καταγράφει ιδιαίτερα έντονες πιέσεις στις επιχειρήσεις του Βορείου Αιγαίου. Στην έρευνα επιχειρηματικού κλίματος των ΙΝΣΕΤΕ και HATTA, τον Απρίλιο του 2026, το αυξημένο κόστος αναφέρθηκε ως πρόκληση από το 95% των ταξιδιωτικών γραφείων του Βορείου Αιγαίου που συμμετείχαν.

Σε διαφορετική έρευνα, των ΙΝΣΕΤΕ και ΣΕΤΚΕ, η οποία πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2025, το 87% των συμμετεχόντων από τα μη κύρια τουριστικά καταλύματα της Περιφέρειας ανέδειξε ως κεντρικό ζήτημα ττην υψηλή φορολογία ως εμπόδιο.

Στο πλαίσιο της στήριξης των λιγότερο προβεβλημένων νησιών, το Ινστιτούτο προτείνει εξειδικευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία για τις μικρές τοπικές επιχειρήσεις. Η πρόταση συνδέεται με την ανάγκη να μπορούν να επενδύσουν στην ποιότητα, στις νέες υπηρεσίες και στην αναβάθμιση της λειτουργίας τους.

Νερό και υποδομές πριν από την επέκταση

Η τουριστική ανάπτυξη, σύμφωνα με την έκθεση, πρέπει να συμβαδίζει με τις αντοχές των υποδομών και του περιβάλλοντος. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η πρόταση για δεσμευτικό Σχέδιο Υδατικής Επάρκειας ανά νησιωτική ενότητα, με το οποίο θα συνδέεται η αδειοδότηση νέων τουριστικών μονάδων.

Στόχος είναι οι νέες επενδύσεις να προχωρούν μέσα σε τεκμηριωμένα όρια επάρκειας νερού. Παράλληλα, προτείνονται παρεμβάσεις στα δίκτυα ύδρευσης, στην ενέργεια και στη διαχείριση απορριμμάτων, καθώς και πρόγραμμα προστασίας των ακτών από τη διάβρωση, με σταθερή χρηματοδότηση.

Κοινός σχεδιασμός με όφελος για τους κατοίκους

Κεντρικό εργαλείο εφαρμογής των παραπάνω προτάσεων αποτελούν, κατά το ΙΝΣΕΤΕ, οι Οργανισμοί Διαχείρισης και Προώθησης Προορισμών. Η αποστολή τους περιλαμβάνει τον συντονισμό υποδομών, τη βελτίωση της συνδεσιμότητας, την ανάπτυξη εμπειριών και την παρακολούθηση της ζήτησης και της ικανοποίησης των επισκεπτών.

Η έκθεση προκρίνει τη συνεργασία αυτοδιοίκησης, ξενοδόχων, επιμελητηρίων, τουριστικών πρακτόρων και τοπικής κοινωνίας, με εξειδικευμένα στελέχη και σταθερή χρηματοδότηση. Προτείνει επίσης μέρος των τελών που καταβάλλουν οι επισκέπτες να επιστρέφει στην περιοχή όπου εισπράττεται, χρηματοδοτώντας υποδομές και περιβαλλοντική προστασία.

Για τα νησιά του Βορείου Αιγαίου, το ζητούμενο που αναδεικνύεται είναι η μετατροπή των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους σε οργανωμένες, προσβάσιμες εμπειρίες, με επιχειρήσεις που μπορούν να τις υποστηρίξουν και υποδομές που εξυπηρετούν τόσο τους ταξιδιώτες όσο και τους μόνιμους κατοίκους. Η ίδια η μελέτη τοποθετεί την ποιότητα ζωής των τοπικών κοινωνιών στο επίκεντρο της τουριστικής ανάπτυξης.